28/03/2026
01.හංස සංදේශයේ එන වර්ණනා (නගර, මග, වන) තුළින් කතුවරයාගේ පරිකල්පන ශක්තිය හෙළිවන ආකාරය විමසන්න.
කෝට්ටේ යුගයේ බිහි වූ විශිෂ්ටතම සංදේශ කාව්යයක් ලෙස සැලකෙන වීදාගම මෛත්රිය හිමියන්ගේ 'හංස සංදේශය', කවියාගේ අපූර්ව පරිකල්පන ශක්තිය විදහාපාන මනා කැඩපතකි. මෙහි එන නගර, මඟ සහ වන වර්ණනා හුදෙක් තාත්වික විස්තර කිරීම්වලින් ඔබ්බට ගොස්, පාඨකයා තුළ චමත්කාරයක් ජනිත කරවන අයුරින් නිර්මාණය කර ඇත.
කතුවරයාගේ පරිකල්පනය හෙළිවන ආකාරය ප්රධාන අංශ කිහිපයක් ඔස්සේ විමසා බැලිය හැකිය.
නගර වර්ණනාව (කෝට්ටේ පුරවරයේ ශ්රී විභූතිය)
කවියා කෝට්ටේ නගරයේ මාලිගා සහ ප්රාසාද වර්ණනා කරන්නේ ඒවා අහස සිපගන්නා තරම් උස් වූ දර්ශන ලෙසිනි. මෙහිදී ඔහුගේ පරිකල්පනය කොතරම් ප්රබලද යත්, මාලිගා මුදුනේ ඇති කොඩි අහසේ යන වලාකුළුවලට බාධාවක් වන අයුරු ඔහු දකියි.
"දිමුත සුදු සෙද කොත් - අහස දිමුතල පෑ සෙතත්
මඳ නලින් ලෙළ දෙන් - වලා පටලැවුණිදෝ සිතෙන්"
මෙහිදී සුදු පැහැති කොඩි මඳ පවනේ සැලෙන විට ඒවා අහසේ වලාකුළු සමඟ පටලැවී ඇත්දැයි කවියා සැක කරයි. මෙය සංශයාලංකාරය නම් කාව්ය අලංකාරය භාවිත කරමින් කවියා මවන අපූර්ව චිත්ත රූපයකි. නගරයේ ඇති මාලිගාවල උස සහ සුන්දරත්වය මෙයින් මනාව පරිකල්පනය කර ඇත.
මඟ වර්ණනාව (ස්වභාවික සෞන්දර්යය සහ ජන ජීවිතය)
හංසයා පියාසර කරන මඟ දෙපස ඇති වෙල්යායන් සහ ගොයම් ගස්වල සුන්දරත්වය කවියා දකින්නේ ඉතාමත් කලාත්මක ඇසකිනි. ගොයම් ගස් සුළඟට වැනෙන ආකාරය ඔහුට පෙනෙන්නේ නළඟනන් නටන ආකාරයටය.
"නල මුදු සුවඳ විහිදා - එන විලස නොම දා
ලෙළ ගොයම් නිල් පෑ - ලියන් රඟ දෙන රඟ සොබාවෑ"
ගොයම් ගස් 'ලියන්' හෙවත් කාන්තාවන්ට සමාන කිරීමත්, සුළඟට ඒවා සැලීම 'රඟ දීමක්' (නර්තනයක්) ලෙස දැකීමත් තුළින් කවියාගේ සත්ත්වාරෝපණ පරිකල්පනය හෙළි වේ. ස්වභාවධර්මය සජීවී නාට්යමය අවස්ථාවක් ලෙස ඉදිරිපත් කිරීමට ඔහු මෙහිදී සමත් වී ඇත.
වන වර්ණනාව (සතුන්ගේ චර්යාවන්)
වනයේ වෙසෙන සතුන්ගේ හැසිරීම් වර්ණනා කිරීමේදී වීදාගම හිමියන් තුළ වූයේ අහිංසක සහ සාමකාමී පරිකල්පනයකි. මුවන් සහ මොනරුන් වැනි සතුන් පරිසරය සමඟ මුසුවී සිටින අයුරු පහත කවියෙන් පැහැදිලි වේ.
"රන් මොනර පෙළ සැදි - පිළි විදහා පෑ විදි
පින් සාර මුව පොතී - බලමින් සිටිති නොසැලී නිති"
මොනරුන් සිය පිල් විදහා නටන විට, මුව පැටවුන් නිසලව බලා සිටින අයුරු කවියා පවසයි. මෙය වනයේ ඇති සාමකාමී බවත්, සතුන් අතර පවතින සුහදතාවත් මතු කරන පරිකල්පනීය දර්ශනයකි.
මඟ වර්ණනාව (කාන්තා රූපය)
මඟ දෙපස දිය නෑමට යන හෝ මඟ යන ස්ත්රීන්ගේ සුන්දරත්වය වර්ණනා කිරීමේදී සම්ප්රදායික උපමා භාවිත කළද, ඒවා ඉදිරිපත් කරන ආකාරය නැවුම්ය.
"දිගු නෙත් රතදර පෑ - නිල් වරලස සැදි බෑ
මන නඳින සුරඟන - පරදවන රුව ඇති ලඳකගන"
මෙහිදී ගමේ ලියන්ගේ රූපය දිව්ය අප්සරාවන් (සුරඟනන්) පරදන තරම් වූවක් බව කවියා පරිකල්පනය කරයි. මෙය වර්ණනාත්මක කාව්ය සම්ප්රදායේ එන 'අතිශයෝක්තිය' වුවද, පාඨක මනසෙහි ඉතා රමණීය රූපයක් මැවීමට මෙම පද්ය සමත් වේ.
හංස සංදේශ කතුවරයා තමා දුටු දේ එලෙසම විස්තර නොකර, ඒවාට තමාගේ හැඟීම් සහ මනඃකල්පිතයන් මුසු කර ඇත. නගරයේ ගාම්භීරත්වයත්, මඟෙහි තිබූ සජීවී බවත්, වනයේ නිසල සුන්දරත්වයත් පාඨකයාට අත්විඳීමට සැලැස්වීම කවියාගේ පරිකල්පන ශක්තියේ සාර්ථකත්වය මැනවින් පිළිඹිබු වේ.
ඤාණවිමල හාමුදුරුවෝ..
