10/08/2026
අස්වැන්න නෙලන තෙක් පස් වතාවක් දන් දෙන බමුණා හමුවට පැමිණි බුදු රජාණන්වහන්සේ -පඤ්චග්ගදායක බ්රාහ්මණ වස්තුව
සැවැත් නුවර "පඤ්චග්ගදායක" නම් බ්රාහ්මණවරයෙක් වාසය කළේය. ඔහු තුළ පැවති විශේෂ ගුණාංගය වූයේ, අස්වැන්න නෙළීමේ සිට බත්පත දක්වා අවස්ථා පහකදීම අග කොටස (පළමු කොටස) දන් දීමයි. ඒ අනුව ඔහු,
ගොයම් කෙතේ තිබියදී (ඛෙත්තග්ග) දානයක් ද,
ගොයම් කපා කමතේ ලූ කල්හි (ඛලග්ග) දානයක් ද,
ගොයම් පාගා වී එක්තැන් කළ කල්හි (ඛලභඬග්ග) දානයක් ද,
බත් පිසීමට සහල් හැළියට දැමූ කල්හි (කුම්භග්ග) දානයක් ද,
බත් පිස බත් තලියට ගත් කල්හි (පාතග්ග) දානයක් ද වශයෙන් එක් වගාවක් සඳහා පමණක් දන් පස් වතාවක් පිරිනැමීය.
තවද, තමා ආහාර අනුභව කරන වේලාවට යම්කිසි අගුන්කුරුවකු (අමුත්තකු) පැමිණියහොත්, ඔහුට නොදී තමා කිසිසේත් ආහාර නොගත්තේය. මෙම උතුම් ගති ස්වභාවය නිසා ඔහු "පඤ්චග්ගදායක බ්රාහ්මණ" යන නමින් ප්රසිද්ධ විය.
දිනක් අප තිලෝගුරු බුදුරජානන් වහන්සේ දිවැසින් ලොව බලන සේක්, මේ බ්රාහ්මණයාට සහ ඔහුගේ භාර්යාවට සෝවාන්, සකදාගාමී හා අනාගාමී යන උතුම් මාර්ග-ඵල අවබෝධ කර ගැනීමට තරම් වාසනා මහිමයක් ඇති බව දුටු සේක.
ඒ කුසල මෝරන මොහොත උදා වී ඇති බැවින්, බ්රාහ්මණයා ආහාර ගන්නා වේලාවෙහි උන්වහන්සේ ඔහුගේ නිවසෙහි දොරටු අභියස වැඩසිටි සේක. බමුණා නිවස තුළට මුහුණ ලා දොරකඩ හිඳගෙන බත් අනුභව කරමින් සිටි බැවින්, දොරටු අභියස වැඩසිටි බුදුරජානන් වහන්සේ ඔහුට දිස් වූයේ නැත.
බ්රාහ්මණයාට බත් බෙදමින් සිටි බ්රාහ්මණ ස්ත්රිය බුදුරජානන් වහන්සේ දොරටු අභියස වැඩසිටිනු දුටුවාය. ඇය තුළ මෙවැනි සිතක් පහළ විය,
"මගේ ස්වාමියා මේ වගාවට අදාළ දන් පස් වතාවක්ම දී අවසන් කොට දැන් අමාරුවෙන් සූදානම් කරගත් බත්පත අනුභව කරයි. ශ්රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ මෙහි වැඩසිටිනු මගේ ස්වාමියා දුටුවහොත්, මේ බත් තලියත් උන්වහන්සේට පූජා කරනු ඇත. එවිට මට නැවතත් අලුතින් බත් පිසීමට සිදුවන අතර, මේ වෙලාවේ එය බෙහෙවින් අපහසුය. එබැවින් බමුණාට නොපෙන්නන සේ මම බුදුරජානන් වහන්සේ වසාගෙන සිටිමි."
ඇය බුදුරජානන් වහන්සේ දෙසට පිටුපා, බමුණාගේ පිටුපසින් පූර්ණ චන්ද්රයා වසන මේඝයක් මෙන් නැමී සිටගත්තාය. එසේ සිටිමින් වරින්වර හොරැහින් බුදුරජානන් වහන්සේ දෙස බලමින්, "ශ්රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ තවමත් ගියාද?" යැයි සිතුවාය. එහෙත් බුදුරජානන් වහන්සේ එතැනින් බැහැර නොවී වැඩසිටියහ.
බමුණාට ඇසේ දැයි බියෙන් උස් හඬින් කතා කළ නොහැකිව, බැමිණිය වටපිට බලා ඉතා මඳ හඬින්, "අරුණුයි" (යනුවයි) පැවසුවාය. එවිට බුදුරජානන් වහන්සේ "නොයමි" යන අදහසින් මඳක් හිස සැලූ සේක. උන්වහන්සේ හිස සලනු දුටු බැමිණියට ඉබේම සිනහ පහළ විය.
ඒ සමඟම බුදුරජානන් වහන්සේ බ්රාහ්මණයාගේ නිවස තුළට බුද්ධ රශ්මි ආලෝක ධාරාවක් යැවූ සේක. බමුණා පිටුපාලා උන්නද, බ්රාහ්මණ ස්ත්රියගේ සිනා හඬ ඇසීත්, නිවස තුළ පැතිරුණු ෂඩ්වර්ණ බුදුරස් මාලා දැකීත්, හැරී බැලූ විට බුදුරජානන් වහන්සේ දැක මහත් විස්මයට පත් විය.
බුදුවරුන් වහන්සේලා යනු තමන් වහන්සේ පිළිගැනීමට සුදුසු පින්වතුන් සිටින තැනකදී, ඔවුන්ට නොපෙනී ආපසු වැඩම කරන්නෝ නොවෙති.
බමුණා බුදුරදුන් දැක, ආදරයෙන් හා ගෞරවයෙන් යුතුව අඩක් අනුභව කළ බත් තලිය රැගෙන උන්වහන්සේ වෙත ගොස් මෙසේ පැවසීය,
"භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, මම දන් පස් වතාවක්ම දී අවසන් කොට මෙම බත අනුභව කළෙමි. මේ බත් තලියෙන් අඩක් පින්වතකුට දෙන්නට සිතා වෙන් කර තබා, ඉතිරි අඩ මම කෑවෙමි. දීමට වෙන් කළ කොටස තවමත් ඉතිරිව තිබේ. මගේ මේ බත් කොටස පිළිගන්නා මෙන් ඉල්ලමි."
එවිට බුදුරජානන් වහන්සේ, "බ්රාහ්මණය, අග බතත් මට සුදුසුය; අඩක් කා ඉතිරි කළ බතත් මට සුදුසුය; අන්තිම බත් පිඩත් මටම සුදුසුය. අපි අනුන් දෙන දෙයින් ජීවත්වන ප්රේතයන් වැනියම්හ" යනුවෙන් වදාළ සේක.
ඉන්පසු බුදුරජානන් වහන්සේ බිඳුණු අග කොටස් හෝ ඉතිරි ආහාර පූජා කරන දායකයන්ට ගර්හා නොකරන, උතුම් මුනිවරුන්ගේ ස්වභාවය විස්තර කරමින් උතුම් ගාථාවක් දේශනා කළ සේක.
බ්රාහ්මණයා එම ධර්මයට දැඩි ලෙස පැහැදී, "භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේ ශ්රාවකයන් භික්ෂූන් වහන්සේලා යැයි පවසන සේක. කොපමණකින් භික්ෂුවක් වේද?" යැයි ප්රශ්න කළේය.
බුදුරජානන් වහන්සේ ඔවුන්ගේ පෙර අතීත කුසල් සිහිපත් කරමින්, නාමරූප ධර්මයන්හි නොඇලෙන, ඒවායේ අනිත්යතාව දැක ශෝක නොකරන තැනැත්තා සැබෑ භික්ෂුව වන බව වදාළ සේක,
සබ්බසො නාමරූපස්මිං යස්ස නත්ථි මමායිතං,
අසතා ච න සොචති සවෙ භික්ඛූති වුච්චතීති.
(අර්ථය: යමෙකුට නාම රූප (ශරීරය සහ මනස) කෙරෙහි 'මගේ' යන මමත්වය කිසිසේත් නැද්ද, යමක් නැසී යාම ගැන (නැති වී ගිය දෙය ගැන) ශෝක නොකරයිද, හෙතෙම සැබැවින්ම 'භික්ෂු' නම් වේ.)
මෙම ගැඹුරු ධර්ම දේශනාව අවසානයේදී, පඤ්චග්ගදායක බ්රාහ්මණයාත් ඔහුගේ භාර්යාවත් යන දෙපළම අනාගාමී ඵලයෙහි පිහිටියහ. රැස්ව සිටි අනෙකුත් පිරිසටද මෙම දේශනාවෙන් මෙලොව පරලොව දියුණුව සලසාගත හැකි විය.
ඛුද්දක නිකායේ ධම්මපද අට්ඨකතාවේ පඤ්චග්ගදායක බ්රාහ්මණ කතා වස්තුව නිමි.
