01/07/2026
ජීවිතයට බිය සැමට පොදුය: තමා උපමාවට ගෙන අනුන් රකිමු
බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කළ උත්තරීතර ශ්රී සද්ධර්මය මිනිස් සංහතියේ පමණක් නොව, සමස්ත සත්ව ලෝකයේම පැවැත්ම සහ සහජීවනය උදෙසා මඟපෙන්වන මහා ප්රඥා ප්රදීපයකි. ධම්මපදයේ දණ්ඩ වග්ගයට අයත් පළමු ගාථා රත්නයෙන් ප්රකාශ වන්නේ සමස්ත ලෝකයටම පොදු වූ, කිසිදා වෙනස් නොවන මනෝවිද්යාත්මක හා සදාචාරාත්මක සත්යය
සබ්බේ තසන්ති දණ්ඩස්ස - සබ්බේ භායන්ති මච්චුනෝ
අත්තානං උපමං කත්වා - න හනෙය්ය න ඝාතයේ"
ලොව හැමදෙනාම දඬුවමට තැති ගනිති. හැමදෙනාම මරණයට බිය වෙති. එබැවින් තමා උපමාවට ගෙන (අනුන් ද තමා වැනියයි සිතා) අනුන් නොමැරිය යුතුය. අනුන් ලවා නොමැරවිය යුතුය.
වර්තමාන සමාජයීය ඛේදවාචකය සහ බුදුදහමේ විග්රහය
අද අප ජීවත් වන සමාජය දෙස බැලීමේදී පෙනී යන්නේ මිනිසා තාක්ෂණයෙන් හා භෞතික සම්පත්වලින් දියුණු වුවද, ආධ්යාත්මික ගුණධර්ම අතින් දරුණු ලෙස පිරිහී ඇති බවයි. ආත්මාර්ථකාමිත්වය, ක්රෝධය, වෛරය සහ නොඉවසීම නිසා මිනිසුන් ඉතා සුළු කරුණකට පවා අනෙකාගේ ජීවිතය නැසීමට හෝ දඬුවම් කිරීමට පෙළඹේ. යුද්ධ, මිනීමැරුම්, සත්ව හිංසනය සහ කායික-මානසික පීඩා කිරීම් දිනෙන් දින ඉහළ යමින් පවතී.
බුදුදහම මෙහිදී අපට පෙන්වා දෙන්නේ ඉතා සරල, නමුත් ගැඹුරු මනෝවිද්යාත්මක ප්රවේශයකි. ලොව වෙසෙන කුහුඹුවාගේ පටන් මහා ඇතා දක්වා වූ සැම සත්වයෙක්ම තමන්ගේ ජීවිතයට ආදරය කරති. තමන්ට රිදෙනවාට, තමන් විනාශ වෙනවාට කිසිවෙක් කැමති නැත.
"අත්තානං උපමං කත්වා" (තමා උපමාවට ගැනීම)
මෙම ධර්ම කරුණෙහි ඇති වැදගත්ම කොටස වන්නේ "තමා උපමාවට ගැනීම" යන්නයි. බටහිර මනෝවිද්යාවේ මීට සමාන අදහසක් (සහකම්පනය) ලෙස හඳුන්වයි. යම් ක්රියාවක් කිරීමට පෙර, "මෙම ක්රියාව අනෙකාට කළහොත් ඔහුට දැනෙන වේදනාව කෙබඳුද?" යන්න තමාගේ හැඟීම් සමඟ සසඳා බැලීම මෙයින් අදහස් කෙරේ.
කායික වේදනාව: තමාට කසයකින් හෝ පොල්ලකින් තළන විට දැනෙන වේදනාව, අනෙකාට තළන විටද එලෙසම දැනේ.මරණ බිය: තමාගේ ජීවිතයට අනතුරක් පැමිණි විට සිත ගැහෙන්නා සේම, ඝාතකාගාරයට ගෙනයන සත්වයාගේ සිතද මරණ බියෙන් ගැහෙයි.
යමෙක් මේ ආකාරයට තමන් ලබන වේදනාව සහ බිය අනෙකා කෙරෙහි ගලපා බලන්නේ නම්, ඔහු අතින් කිසිවිටෙකත් තවත් පණ ඇති සත්වයකුට හිංසාවක් සිදු නොවේ.
ඝාතනයෙන් සහ අනුබල දීමෙන් වැළකීම
බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළේ "න හනෙය්ය න ඝාතයේ" යනුවෙනි. එනම් තමා විසින් සතුන් නොමැරිය යුතු අතරම, අනුන් ලවා සතුන් මැරවීමෙන්ද වැළකිය යුතුය. වර්තමාන වෙළෙඳපොළ රටාව තුළ බොහෝ දෙනා සිතන්නේ තමා සෘජුවම සතෙකු නොමරන නිසා තමන් නිවැරදි බවයි. නමුත් මස් පිණිස සතුන් මැරවීමට ඉල්ලුම සපයන්නේ නම්, වක්රව හෝ ඒ ඝාතනයට අප වගකිව යුතු වේ. එබැවින් සිතින්, කයින් මෙන්ම වචනයෙන්ද ප්රචණ්ඩත්වයට අනුබල නොදීම සැබෑ බෞද්ධ ප්රතිපත්තියයි.
සමාජ සහජීවනය සඳහා පණිවිඩය
මෙම දේශනාව හුදෙක් ආගමික වතාවත්වලට පමණක් සීමා වූවක් නොවේ. එය පවුල, රැකියා ස්ථානය සහ සමස්ත රට තුළම සාමය ඇති කිරීමට යොදාගත හැකි ප්රායෝගික දර්ශනයකි.
1. පවුල තුළ: සැමියා, බිරිඳ සහ දරුවන් එකිනෙකාගේ සිත් රිදවීම් තමාගේ දෘෂ්ටියෙන් වටහා ගැනීම.
2. සමාජය තුළ: වාර්ගික, ආගමික හෝ දේශපාලනික මතභේද හමුවේ අනෙකා වෛරයෙන් මර්දනය නොකර, මානුෂීය කෝණයෙන් බැලීම.
3. සත්ව ලෝකය කෙරෙහි: මිනිසාට මෙන්ම මේ පොළොවේ ජීවත් වීමට අයිතියක් ඇති සෙසු තිරිසන් සතුන්ටද කරුණාව දැක්වීම.
උපසංහාරය
"සබ්බේ තසන්ති දණ්ඩස්ස..." යන බුදු වදන අපේ හදවත් තුළ තැන්පත් කරගත හැකිනම්, ලොව පවතින සියලු ආයුධ පසෙක තැබීමට මිනිසාට හැකිවනු ඇත. නීතිරීති හෝ දඬුවම් මඟින් පමණක් සමාජයක් යහපත් කළ නොහැක. ඒ සඳහා අවශ්ය වන්නේ ආධ්යාත්මික පරිවර්තනයකි. තමා උපමාවට ගෙන, මෙත්තා, කරුණා ගුණයෙන් අනුන් දෙස බැලීමට හුරුවීම තුළින් ප්රචණ්ඩත්වයෙන් තොර, සාමකාමී සහ සුන්දර සමාජයක් ගොඩනැඟිය හැකිය.
සැමට තෙරුවන් සරණයි!
ශ්රී සුගත ධර්මෝදය දහම් පාසල
සාහිත්ය සංසදය
