28/03/2026
අවිද්යාවෙන් මිදී පරමාර්ථය දකින්නේ කෙසේද? භාවනාවේ ප්රායෝගික මඟපෙන්වීම!
පූජනීය කොත්මලේ කුමාරකස්සප ස්වාමීන් වහන්සේ විසින් ඇමරිකාවේ කැලිෆෝනියාහි කොවීනා භාවනා මධ්යස්ථානයේදී (Mindfulness Meditation Center-Covina) පවත්වන ලද දෙදින විශේෂ භාවනා වැඩසටහනේ, පළමු දිනට අදාළ තෙවන ධර්ම දේශනාවයි.
ධර්ම දේශනාව සම්පූර්ණයෙන් ශ්රවණය කිරීම සඳහා paramaththa YouTube නාලිකාව වෙත පිවිසෙන්න. ▶️ Link: https://youtu.be/Wk3L11jz9v4
දේශනාවේ සාරාංශය
01. සමථය සහ විපස්සනාව
සමථ භාවනාව: මෙහි මූලික අරමුණ වන්නේ සිතේ 'අවික්ඛේපය' එනම් නොවිසිරුණු බව හෝ ඒකාග්රතාවය ඇති කර ගැනීමයි. මේ සඳහා සමථ කමටහන් 40ක් භාවිතා කළ හැකි අතර, දස කසිණ සහ ආනාපානසති වැනි කමටහන් මගින් චතුර්ථ ධ්යානය දක්වා සිත දියුණු කළ හැක. එහෙත් බුද්ධානුස්සති වැනි අනුස්සති භාවනාවලදී සිතේ එකඟතාවයක් ඇති වුවත්, ධ්යාන මට්ටමට සිත පත් නොවේ.
විපස්සනා භාවනාව: මෙහි අරමුණ 'අනුපස්සනාව' එනම් අනිත්ය, දුක්ඛ, අනාත්ම වශයෙන් නැවත නැවතත් යථාර්ථය දැකීමයි. පුරුදු වී ඇති කෙලෙස් (ආශ්රව) දුරු කර ගැනීම සඳහා ස්කන්ධයන්ගේ වෙනස්වීම නිරන්තරයෙන් අවබෝධ කර ගැනීම මෙහිදී සිදු කෙරේ.
ඒකරස බව: සමථය සහ විපස්සනාව යන දෙකම නිවන් දැකීම නැමති එකම අරමුණක් (ඒකරස බවක්) කරා මෙහෙයවිය යුතුය.
02. ඉන්ද්රිය සමතාවය
භාවනාවේදී සමාධි ඉන්ද්රිය සහ ප්රඥා ඉන්ද්රිය අතර සමබරතාවයක් (ඉන්ද්රිය සමතාවය) තිබීම අත්යවශ්ය වේ. ප්රඥාව නොමැතිව සමාධිය පමණක් වැඩීමෙන් සිතේ එකඟතාවය ඇති වුවද, විපස්සනාවට සිත නැමෙන්නේ නැත. සමාධිය නොමැතිව ප්රඥාව පමණක් දියුණු කිරීමට යාමේදී, සිතේ විතර්ක බලය වැඩි වී සිත විසිරී යාමට පත් විය හැක.
03. සීලය සහ සංවරය
නිවන් මගේ පදනම වන්නේ සීලයයි. එය ප්රාතිමෝක්ෂ සංවරය, සති සංවරය, ඥාන සංවරය සහ වීරිය සංවරය ලෙස සංවරයන්ට බෙදා දැක්වේ.
සති සංවරය: මෙහිදී අවධාරණය කරන්නේ තමන් කරන, කියන සහ හිතන දේවල් පිළිබඳව නිරන්තර සිහියෙන් සිටීමයි. යම්කිසි සිතුවිල්ලක් සිතට එන විට "මම ඇයි මේක හිතන්නේ?" කියා තමාගෙන්ම ප්රශ්න කිරීම මගින් අකුසල් වළක්වා ගෙන සිත සංවර කරගත හැක.
ඥාන සංවරය: යම් අරමුණක් සිතට පැමිණි විට එය කුසලයක්ද අකුසලයක්ද යන්න ප්රඥාවෙන් විමසා බලා අකුසලයෙන් වැළකීම මෙයින් අදහස් කෙරේ.
වීර්ය සංවරය: උපන් අකුසල් ප්රහාණය කිරීමටත්, නූපන් කුසල් උපදවා ගැනීමටත් යොදන නිවැරදි උත්සාහය හෙවත් සම්මා වායාමය මෙහිදී අවධාරණය කරයි.
04. නීවරණ ධර්ම යටපත් කිරීම
භාවනාවට බාධා පමුණුවන කාමච්ඡන්ද, ව්යාපාද, ථීනමිද්ධ, උද්ධච්ච කුක්කුච්ච සහ විචිකිච්ඡා යන පංච නීවරණ ධර්මයන් මනාව හඳුනාගැනීමේ වැදගත්කම විස්තර කෙරේ. සමථ භාවනාව හරහා සිත එකඟ කර ගැනීමෙන් (අවික්ඛේපය) මෙම නීවරණ ධර්මයන් යටපත් කරමින් සිත සමාධිමත් කරගත හැකි ආකාරය පැහැදිලි කරයි.
05.1 හැකිලුණු සිත ඔසවා තැබීම (පග්ගහ)
සමහර අවස්ථාවලදී අපගේ සිත හැකිලී ගොස් භාවනාවට හෝ කුසලයට යොමු නොවන තත්ත්වයක් ඇති වේ. එවැනි විටෙක සිතට බල කිරීමෙන් හෝ ගැටීමෙන් පලක් නැත. ඒ වෙනුවට 'නිපක ප්රඥාව' භාවිතා කර සිත ඔසවා තැබිය යුතුය (පග්ගහ). මේ සඳහා පරිසරය සහ ශරීරය පිරිසිදු කිරීම (වත්තු විසදකිරියතාවය) සහ දේවතානුස්සතිය වැනි භාවනාවකින් සිතේ ප්රීතිය (සම්ප්රහර්ෂණය) ඇති කිරීම සිදු කළ හැකිය.
05.2 නොසන්සුන් සිත මැඬපැවැත්වීම (නිග්රහ)
සිත නොසන්සුන්ව, අරමුණු ඔස්සේ විසිරී යන විට එය පාලනය කළ යුතුය (නිග්රහ). මෙහිදී ලෝකයේ ඇති අසාර බව, අනිත්ය බව සහ මරණානුස්සතිය මෙනෙහි කිරීමෙන් සිත නැවත අරමුණෙහි පිහිටුවා ගත හැකිය. සෑම දෙයක්ම අතහැර යන බව සිහි කිරීම මෙහිදී වැදගත් වේ.
06. උපේක්ෂාව (අජ්ඣුපෙක්ඛනා)
සමථය සහ විපස්සනාව සමබරව වඩන විට සිතේ උපේක්ෂාවක් හෙවත් මධ්යස්ථ බවක් ඇති වේ. වේදනා උපේක්ෂා, ධ්යාන උපේක්ෂා, විපස්සනා උපේක්ෂා සහ රහතන් වහන්සේලාට ඇති ඡළංග සමන්නාගත උපේක්ෂාව ලෙස මෙහි විවිධ අවස්ථා ඇත.
07. පංච ඉන්ද්රිය සහ පංච බල වැඩීම
භාවනාවේදී ශ්රද්ධා, විරිය, සති, සමාධි, පඤ්ඤා යන ඉන්ද්රිය ධර්ම පහ වැඩෙන අතර, ඒවා බල ධර්ම බවටද පත් වේ.
ශ්රද්ධාව: පුද්ගලයන් කෙරෙහි ඇති ප්රසාදයට වඩා, මාර්ගය තුළින් දුක නිමා කළ හැකිය යන ප්රත්යක්ෂ විශ්වාසයයි (අධිමෝක්ෂය).
වීරිය: කම්මැලිකම දුරු කර සිත ඔසවා තබයි.
සතිය: හැම මොහොතකම සිහිය එළඹ සිටුවමින් ප්රමාදය වළක්වයි.
සමාධිය: සිත විසිරෙන්නට නොදී අරමුණෙහි තබා ගනී.
ප්රඥාව: අවිද්යාව දුරු කරමින් ස්කන්ධයන්ගේ යථාර්ථය දකියි.
08. ලෞකික මාර්ගය වැඩීම සහ කුසලයේ හික්මීම
ලෞකිකව මාර්ගය වඩන විට, කම්මස්සකතා සම්මා දිට්ඨිය පාදක කරගෙන සම්මා සංකප්ප, සම්මා වාචා, සම්මා කම්මන්ත, සම්මා ආජීව ආදිය තුළින් ජීවිතය කුසලයට යොමු කරයි. අකුසල් වලින් වැළකී, වීර්යයෙන් සහ සිහියෙන් යුතුව සිත ඒකාග්ර කර ගනී.
09. පුද්ගල දෘෂ්ටියෙන් හා අවිද්යාවෙන් මිදීම
අප සාමාන්යයෙන් සිතන්නේ අප වෙනත් "පුද්ගලයන්" සමඟ කතා කරන බව හෝ ගනුදෙනු කරන බවයි. නමුත් යථාර්ථයේ දී අප විඳින්නේ අපගේම මනෝ විඤ්ඤාණය තුළ සකස් කරගන්නා දේවල් පමණි. මෙම යථාර්ථය අවබෝධ වූ විට, වෙනත් පුද්ගලයෙකු හෝ සතෙකු බාහිරව හමු නොවන බැවින්, සතුන් මැරීම හෝ බොරු කීම වැනි මිච්ඡා කම්මන්ත හා මිච්ඡා වාචාවන්ට පෙළඹීමට ඇති හේතු (අවිද්යාව) මුළුමනින්ම නැති වී යයි.
10. සක්මන් භාවනාව භාවිත කරන ආකාරය:
ප්රඥාව වැඩීමට: ඇවිදීමේදී "මම ඇවිදිනවා" යන පුද්ගල හැඟීම වෙනුවට, නාමරූප ධර්මයන්ගේ (ස්කන්ධයන්ගේ) හටගැනීම හා බිඳීම මෙනෙහි කිරීම.
සතිය (සිහිය) වැඩීමට: වෙනත් විතර්කයන්ට ඉඩ නොදී, සති නිමිත්තෙහිම පමණක් සිත පිහිටුවාගෙන ඇවිදීම.
ඒකාග්රතාවය වැඩීමට: බුද්ධානුස්සතිය වැනි එක් මනසිකාරයක් පමණක් ගෙන එහි සිත පිහිටුවාගෙන සක්මන් කිරීම.
11. දැකීම දැකීමෙන් අවසන් වීම
ඇස, රූපය සහ චක්ඛු විඤ්ඤාණය යන ස්කන්ධයන්ගේ එකතුවෙන් 'පෙනෙන බව' ඉපදී, එම ස්කන්ධ බිඳෙන විටම පෙනෙන බව ද නිරුද්ධ (නැතිවී යන) වන බව අවබෝධ කර ගැනීම නියම නුවණයි.
සසර නිර්මාණය වීම: යථාර්ථය එසේ නොදැක දකින දේ සමග අප බැඳී සිටින විට (උදා: "මම මල් ටික දැක්කා" යැයි සිතන විට) ඒ තුළින් 'දකින මම' සහ 'ඉන්නා තැනක්' (මෙලොවක්) ගොඩනැගේ. මෙලොවක් ඇතිවූ විට ඊට සාපේක්ෂව පරලොවක්, චුතියක් (මරණයක්), ගතියක් හා නිමිති සහිත සමස්ත සසරම නිර්මාණය වේ.
12. දුකේ කෙළවර දැකීම (මාළුංක්යපුත්ත සූත්රයට අනුව):
'දැකීම දැකීමෙන් පමණක් අවසන් වන විට', ඔබ දකින දේ සමග බැඳෙන්නේ නැත (තතෝ ත්වං මාළුංක්යපුත්ත න තේන). ඔබ ඒ යමක් සමග බැඳී නැත්නම්, ඔබ එහි නැත (යතෝ ත්වං මාළුංක්යපුත්ත න තත්ථ). ඔබ එහි නැත්නම් ඔබට මෙලොවක්, පරලොවක් හෝ ඒ දෙක අතරතුර යන තැනක් හමු නොවේ (නේව ඉධ, න හුරං, න උභයමන්තරේ). දුක් විඳින්නෙක් (මම) හෝ දුක් විඳීමට තැනක් නැතිවීම තුළින් දුකට හේතු අහෝසි වේ. මෙය සමස්ත දුකේ කෙළවරයි (ඒසේවන්තෝ දුක්ඛස්සාති).
13. නිරෝධයේ ස්වභාවය
අප එදිනෙදා අත්දකින කාම සැපය අපට විඳිය හැකි (වේදයිත) දෙයකි. එහෙත් සමස්ත දුකෙන් මිදීමෙන් ලැබෙන සැපය සාමාන්ය අත්දැකීම් තුළින් එලෙස විඳිය නොහැකි (අවේදයිත) එකකි. නමුත්, නිවැරදිව මාර්ගය වඩන විට මේ 'දුකේ නිරෝධය' පිළිබඳව යම් ඡායාවක් හෝ අවබෝධයක් ලබාගත හැකි වේ.
14. ධර්මතා හඳුනාගැනීම සහ 'සංඛාර' විග්රහය: කෙටි සටහන
1. මූලික ධර්මතා ඛාණ්ඩ හඳුනාගැනීම
ඕනෑම ධර්ම කරුණක් විමසීමේදී පහත කරුණු පිළිබඳ පැහැදිලි නුවණක් (අභිඤ්ඤෙය්ය බවක්) තිබිය යුතුය:
🔹 අභිඤ්ඤෙය්ය ධර්ම: මේ සියලු ධර්මතා පිළිබඳව යෙදෙන සත්ය ඥානය හෙවත් මූලික අවබෝධයයි.
🔹 පරිඤ්ඤෙය්ය ධර්ම: පිරිසිඳ දැකිය යුතු (මනාව අවබෝධ කරගත යුතු) දේවල්.
🔹 පහාතබ්බ ධර්ම: ප්රහාණය කළ යුතු (අත්හළ යුතු) දේවල්.
🔹 සච්ඡිකාතබ්බ ධර්ම: සාක්ෂාත් කළ යුතු (ලබාගත යුතු) දේවල්.
🔹 භාවේතබ්බ ධර්ම: දියුණු කළ යුතු (වැඩිය යුතු) දේවල්.�
2. පටිච්ච සමුප්පාද ධර්මතා වර්ගීකරණය
අවිද්යාව: මෙය දැනගත යුතු (අභිඤ්ඤෙය්ය) මෙන්ම, අත්හළ යුතු බැවින් පහාතබ්බ ධර්මයක් ද වේ.
සංඛාර: මෙය එකම ඛාණ්ඩයකට අයත් නොවන අතර පරිඤ්ඤෙය්ය, පහාතබ්බ සහ භාවේතබ්බ යන තුනටම අදාළ වන අවස්ථා ඇත.
3. 'සංඛාර' යන්න ප්රායෝගිකව බෙදා දක්වන ආකාරය
සංඛාර යනු පුළුල් මාතෘකාවකි. එය හැමවිටම කර්ම සකස් කිරීමක්ම නොවේ. එහි විවිධ ප්රභේද මාර්ගය වැඩීමේදී මෙසේ භාවිත වේ:
▫️ පරිඤ්ඤෙය්ය කළ යුතු සංඛාර (පිරිසිඳ දැකිය යුතු): පුඤ්ඤාභිසංඛාර, අපුඤ්ඤාභිසංඛාර, ආනෙඤ්ජාභිසංඛාර උපදින තැන්වල පවතින 'ස්කන්ධ පංචකය' පිරිසිඳ දැකිය යුතුය.
හේතු නිසා හටගෙන බිඳී යන සංඛත සංඛාර මුළුමනින්ම පිරිසිඳ දැකිය යුතුය.
▫️ පහාතබ්බ කළ යුතු සංඛාර (අත්හළ යුතු): අලුතින් කර්ම රැස් කරන (අභිසංකරණක සංඛාර/ ආයූහන අර්ථය) ක්රියාවලිය නැවැත්විය යුතුය. එහිදී යෙදෙන තණ්හා සහිත බව ප්රහාණය කළ යුතුය.
▫️ භාවේතබ්බ කළ යුතු සංඛාර (දියුණු කළ යුතු):
සමථ හෝ විපස්සනා භාවනාවන්හි නිරත වීමේදී උපදින කාමාවචර කුසල් සහ යොදන වීර්යය හෙවත් ප්රයෝගයන් (පයෝගාභිසංඛාර) මාර්ගය වැඩීම සඳහා දියුණු කළ යුතුය.
ඔබගේ දහම් දැනුම වර්ධනය කර ගැනීමටත්, භාවනා මාර්ගය නිවැරදිව හා ප්රායෝගිකව දියුණු කර ගැනීමටත්, උතුම් නිර්වාණය අවබෝධ කර ගැනීමටත් මෙම දේශනාව හේතු උපනිශ්රය වේවා..!
තවත් මෙවැනි වටිනා ධර්ම දේශනා ශ්රවණය කිරීම සඳහා අපගේ නාලිකාව සමඟ රැඳී සිටින්න. ☸️
තෙරුවන් සරණයි.
