14/06/2026
නිවන (නිර්වාණ) යන්නෙහි සරල අර්ථය "නිවී යාම" හෝ "තෘෂ්ණාවෙන් මිදීම" යන්නයි.
'නි' යනු නොමැති වීමයි. 'වාණ' යනු සංසාරයට බැඳ තබන තෘෂ්ණාවයි. ඒ අනුව තෘෂ්ණාව නැමැති රැහැනින් සම්පූර්ණයෙන්ම නිදහස් වීම නිවනයි.
බුදුරජාණන් වහන්සේ සරලවම නිවන මෙසේ අර්ථ දක්වා ඇත:
"රාගක්ඛයෝ නිබ්බානං, දෝසක්ඛයෝ නිබ්බානං, මෝහක්ඛයෝ නිබ්බානං"
(රාගය ක්ෂය වී යාම, ද්වේෂය ක්ෂය වී යාම සහ මෝහය ක්ෂය වී යාම නිවනයි.)
2. නිවන කොයි වගේද? (නිවනෙහි ස්වභාවය)
නිවන යනු පියවි ඇසට පෙනෙන තැනක්, මාලිගාවක් හෝ කිසිවෙකු වාසය කරන ලෝකයක් නොවේ. එය උත්තරීතර මානසික සහ පරමාර්ථ තත්ත්වයකි. බුදුරජාණන් වහන්සේ නිවනේ ස්වභාවය කොටස් දෙකකින් පැහැදිලි කර ඇත:
අහිතකර දේ නැති වී යාමේ පැත්ත (නිරෝධ මුඛය)
දුක් කෙළවර වීම: සියලු ජාති, ජරා, ව්යාධි, මරණ සහ සංසාර දුක් සම්පූර්ණයෙන්ම නැති වී යාම.
භව නිරෝධය: නැවත උපතක් කරා ගෙන යන කර්ම ශක්තිය සහ භව ගමන මුළුමනින්ම නැවතීම.
ගුණාත්මක පැත්ත (භාව මුඛය)
උතුම් සූත්ර දේශනාවල නිවනේ ඇති අසිරිමත් ගුණාංග මෙසේ වර්ණනා කර ඇත:
අසංඛත: කිසිදු හේතු ප්රත්යයකින් හටනොගත්, සදාකාලික ධර්මතාවයකි. (ලෝකයේ අන් සියලු දේ හේතු ප්රත්ය නිසා හටගෙන වෙනස් වේ).
පරම සුඛය: "නිබ්බානං පරමං සුඛං" - ලෝකයේ ඇති ඉහළම සැපය නිවනයි. මෙය ඓන්ද්රීය (ඇස, කන, නාසය ආදී ඉන්ද්රියන්ගෙන් ලබන) සැපයක් නොව, "වේදනාවන්ගෙන් තොර වීමේ" නිසල සැපයයි.
අමා මහ නිවන: මරණයක් නොමැති (අමෘත) තත්ත්වයයි.
තාණ, ලේණ, දීප: සතර අපායෙන් සහ සංසාර සාගරයෙන් බියට පත් සත්වයාට ඇති එකම ආරක්ෂාව (තාණ), සැඟවී සිටිය හැකි ලෙන (ලේණ) සහ පිහිටවන දූපත (दीപ്പ) නිවනයි.
3. බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළ උපමා
සාමාන්ය මිනිසාට නිවන වටහා දීම සඳහා බුදුරජාණන් වහන්සේ අපූරු උපමා භාවිතා කළහ:
පහනක් නිවී යාම: තෙල් සහ වැටිය අවසන් වූ පසු පහන් සිළුවක් නිවී යයි. එම සිළුව ගියේ නැගෙනහිරටද, බටහිරටද කියා කිව නොහැක. එය "නිවී ගියා" පමණි. එලෙසම රහතන් වහන්සේ නමකගේ පිරිනිවීමෙන් පසු නැවත උපතක් නැත, උන්වහන්සේ නිවී ගියා පමණි.
මහා සාගරයේ ගැඹුර: කිසිවෙකුට මහා සාගරයේ ඇති දිය ප්රමාණය මෙපමණ යැයි මැනිය නොහැකි සේ, නිවන ද සාමාන්ය ලෞකික මිනුම් දඬුවලින් මැනිය නොහැකි තරම් ගැඹුරුය.
4. නිවනෙහි ප්රභේද දෙක
බුදු දේශනාවට අනුව නිවන අවධි දෙකකින් අත්දැකිය හැකිය:
සඋපාදිශේෂ නිර්වාණ ධාතුව: ජීවත්ව සිටියදීම කෙලෙස් නසා රහත් භාවයට පත්වීම. මෙහිදී ශරීරය සහ ඉන්ද්රියයන් පවතින නමුත්, සිත සම්පූර්ණයෙන්ම නිවී ඇත (උදා: බුදුරජාණන් වහන්සේ වයස 35 දී බුද්ධත්වයට පත්වීම).
අනුපාදිශේෂ නිර්වාණ ධාතුව: රහතන් වහන්සේ නමකගේ අපවත් වීම (පිරිනිවීම). මෙහිදී නාම-රූප (ශරීරය සහ සිත) සියල්ලම ඉතිරි වීමකින් තොරව සම්පූර්ණයෙන්ම නිරුද්ධ වී යයි.
සාරාංශය:
නිවන යනු හිස්කමක් හෝ විනාශයක් නොවේ. එය රාග, ද්වේෂ, මෝහ නැති කිරීමෙන් ලබන, සදාකාලික වූ, වෙනස් නොවන, උත්තරීතරම ශාන්තිය සහ මිදීමයි. එය වචනයෙන් විස්තර කරනවාට වඩා ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය ප්රගුණ කර තමන් විසින්ම අත්දැකිය යුත්තකි.
