27/08/2026
~ සිරි දළදා වරුණ ~
05 කොටස
ලෝක පූජිත සෙංකඩගල ඇසළ මහා පෙරහර
සියවස් ගණනාවක් පුරා පැවත එන, ශ්‍රී ලාංකේය බෞද්ධ සංස්කෘතියේ අභිමානය ලොවට විදහා දක්වන සෙංකඩගල ඇසළ මහා පෙරහැර, කප් සිටුවීමේ සිට දිය කැපීම දක්වා දිවෙන අසිරිමත් චාරිත්‍ර මාලාවක් බව ඔබ දන්නවාද?
ශ්‍රී දළදා සමිඳුන් උදෙසා ගෞරවෝපහාර දක්වමින්, රටට වැසි, සශ්‍රීකත්වය, සෞභාග්‍යය, සාමය සහ ජනතාවගේ සෙත්සිරි ප්‍රාර්ථනා කරමින් පැවැත්වෙන කන්ද උඩරට ඇසළ පෙරහැර මහා මංගල්‍යය, ශ්‍රී ලංකාවේ ශ්‍රේෂ්ඨතම ආගමික හා සංස්කෘතික මංගල්‍යයන්ගෙන් එකකි. මහනුවර රාජධානි සමය හා දළදා වහන්සේ වන්දනා කිරීමේ දිගු ඉතිහාසය සමඟ බැඳී ඇති මෙම පෙරහැර සම්ප්‍රදාය, අද වන විට ශ්‍රී ලංකාවේ ජීවමාන සංස්කෘතික උරුමයක් ලෙස ලොව පුරා ප්‍රකටව පවතී.
සෑම වසරකම ඇසළ සමයේදී දේශීය හා විදේශීය බැතිමතුන්, සංචාරකයන් සහ සංස්කෘතිකාදරයන් විශාල පිරිසක් මහනුවරට පැමිණෙන්නේ මෙම අසිරිමත් පෙරහැර සියැසින් දැකබලා ගැනීම සඳහාය. UNESCO මූලාශ්‍ර අනුවද මහනුවර ශ්‍රී දළදා පෙරහැර ශ්‍රී ලංකාවේ සුවිශේෂී ජීවමාන සංස්කෘතික සම්ප්‍රදායක් ලෙස හඳුනාගෙන ඇත.
1. කප් සිටුවීමෙන් මංගල්‍යයේ ආරම්භය
ඇසළ පෙරහැර මහා මංගල්‍යයේ පූර්ව චාරිත්‍ර ආරම්භ වන්නේ නාථ, විෂ්ණු, කතරගම සහ පත්තිනි යන සිව් මහා දේවාලයන්හි කප් සිටුවීමේ චාරිත්‍රයෙනි. සාම්ප්‍රදායිකව සුබ මොහොතක සිදුකරන මෙම චාරිත්‍රයෙන් අනතුරුව දේවාල අභ්‍යන්තර පෙරහැර පැවැත්වෙන අතර, ඉන් පසුව මහනුවර වීදිවල ප්‍රධාන පෙරහැර ආරම්භ වේ.
2. කුඹල් පෙරහැර
කප් සිටුවීමෙන් අනතුරුව පැවැත්වෙන කුඹල් පෙරහැර දින පහකින් සමන්විත වේ. මෙය ඇසළ පෙරහැර මහා මංගල්‍යයේ වීදි සංචාරයේ ආරම්භක අදියරයි.
මෙම පෙරහැරේදී හේවිසි වාදකයන්, උඩරට නර්තන ශිල්පීන්, විවිධ සම්ප්‍රදායික නර්තන හා වාදන කණ්ඩායම්, කසකරුවන්, ගිනි ශිල්පීන්, කොඩි හා සේසත් රැගෙන යන්නන්, නිලමේවරුන් සහ අලංකාරයෙන් සැරසුණු අලි ඇතුන් ඇතුළු විවිධ අංග මහනුවර වීදි අලංකාර කරති.
මෙහිදී පෙරහැර කරඬුවද අතිගෞරවයෙන් වැඩම කරවනු ලබයි. සැබෑ ශ්‍රී දළදා ධාතූන් වහන්සේ මාලිගාවේ වැඩ සිටින අතර, වීදි සංචාරය කරනු ලබන්නේ දළදා කරඬුවේ අනුරුව/පෙරහැර කරඬුවයි.
3. රන්දෝලි පෙරහැර
කුඹල් පෙරහැරෙන් අනතුරුව ආරම්භ වන රන්දෝලි පෙරහැර දින පහකින් සමන්විත වන අතර, එය ඇසළ පෙරහැර මංගල්‍යයේ වඩාත් උත්කර්ෂවත් හා ගාම්භීර අදියර ලෙස සැලකේ.
මෙහිදී පෙරහැර කරඬුව ප්‍රධාන හස්තිරාජයා මත අතිගෞරවාන්විතව වැඩම කරවනු ලබන අතර, දෙපසින් දෑලේ හස්තීන් ගමන් කරති. නිලමේවරුන්, පන්දම්කරුවන්, හේවිසි කණ්ඩායම්, විවිධ නර්තන හා වාදන ශිල්පීන්, කොඩි හා සේසත් රැගෙන යන්නන් ඇතුළු විශාල පිරිසක් පෙරහැරට එක් වෙති.
විශේෂයෙන්ම පළමු රන්දෝලි පෙරහැර දිනයේ ආදිවාසී ජනතාව විසින් ශ්‍රී දළදා සමිඳුන් උදෙසා මී පැණි පූජා කිරීමේ පුරාණ සම්ප්‍රදාය අද දක්වා පවත්වාගෙන යාමද ඇසළ පෙරහැර මංගල්‍යයට සුවිශේෂී සංස්කෘතික වටිනාකමක් එක් කරයි.
4. අවසන් මහා රන්දෝලි පෙරහැර
පස්වන රන්දෝලි පෙරහැර “අවසන් මහා රන්දෝලි පෙරහැර” ලෙස හැඳින්වේ. එය ඇසළ පෙරහැර මංගල්‍යයේ උච්චතම අවස්ථාවක් වන අතර, දහස් සංඛ්‍යාත ජනතාව මහනුවර වීදි දෙපස රැඳී සිටිමින් මෙම අසිරිමත් පෙරහැර වන්දනාමානයෙන් නරඹති.
ශ්‍රී දළදා සමිඳුන් කෙරෙහි ඇති අචල ශ්‍රද්ධාවත්, උඩරට රාජකීය හා බෞද්ධ සම්ප්‍රදායන්ගෙන් පැවත එන කලා උරුමයත්, අලි ඇතුන්, නර්තන, වාදන, පන්දම් සහ විවිධ චාරිත්‍රත් එකට එක්වීම නිසා අවසන් මහා රන්දෝලි පෙරහැර ලොව පුරා විශේෂ අවධානයක් දිනාගත් සංස්කෘතික මංගල්‍යයක් බවට පත්ව ඇත.
5. දිය කැපීමේ මංගල්‍යය
අවසන් මහා රන්දෝලි පෙරහැරෙන් අනතුරුව, පසුදා අලුයම ගැටඹේ දියකපනා තොටේදී දිය කැපීමේ චාරිත්‍රය සිදු කෙරේ. මෙය සිව් මහා දේවාල හා සම්බන්ධ වැදගත් අවසන් චාරිත්‍රයකි.
දිය කැපීමේ චාරිත්‍රය මඟින් වැසි, සශ්‍රීකත්වය, සෞභාග්‍යය සහ ජනතාවගේ යහපත ප්‍රාර්ථනා කිරීමේ පාරම්පරික සංකල්පයද නිරූපණය වේ.
6. දහවල් පෙරහැරෙන් නිමාව
දිය කැපීමේ චාරිත්‍රයෙන් අනතුරුව පැවැත්වෙන දහවල් පෙරහැර සමඟ ඇසළ පෙරහැර මහා මංගල්‍යයේ වාර්ෂික වීදි පෙරහැර අවසන් වේ. සධාතුක කරඬුව අලුයම් පෙරහැරින් අනතුරුව නැවත තැන්පත් කිරීම ඇතුළු චාරිත්‍රවලින් පසු දහවල් පෙරහැර පැවැත්වීම සම්ප්‍රදායයි.
මෙම දස දිනක පමණ කාලය පුරා පැවැත්වෙන මංගල්‍යය තුළින් ශ්‍රී දළදා සමිඳුන් කෙරෙහි ඇති අචල ශ්‍රද්ධාව, බෞද්ධ ආගමික සම්ප්‍රදායන්, උඩරට කලා උරුමය සහ ශ්‍රී ලාංකේය සංස්කෘතික අනන්‍යතාව එකට බැඳී ජීවමානව පවතින ආකාරය දැකගත හැකිය. UNESCO ද මහනුවර දළදා පෙරහැර සුවිශේෂී ජීවමාන සංස්කෘතික සම්ප්‍රදායක් ලෙස හඳුනාගෙන ඇත.
සියවස් ගණනක් පුරා විකාශනය වී අද දක්වා පැවත එන මෙම අසිරිමත් පෙරහැර, හුදෙක් සංස්කෘතික සංදර්ශනයක් නොව, ශ්‍රී දළදා සමිඳුන් කෙරෙහි ඇති අචල ශ්‍රද්ධාව, බුද්ධ ශාසනය, ශ්‍රී ලාංකේය කලා උරුමය සහ ජාතික සංස්කෘතික අනන්‍යතාව ලොවට විදහා දක්වන අමිල ජීවමාන උරුමයකි.
එය පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට සුරකිමින් ඉදිරියට රැගෙන යා යුතු ශ්‍රී ලංකාවේ අමිල සංස්කෘතික වස්තුවකි.
මීළඟ කොටසින්,
ශ්‍රී දළදා මාලිගාවේ වර්තමාන ඇත් පරපුර සහ පෙරහැර කරඬුව වඩමවන හස්තිරාජයන්ගේ අසිරිමත් ඉතිහාසය ගැන කතා කරමු.
