06/07/2026
⭕ පරමාර්ථ සහ සම්මුති ධර්ම පිළිබඳ මූලික හඳුන්වාදීම
බුදු දහමේ හදවත බඳු වූ අභිධර්මය හැදෑරීමේදී අප මුලින්ම පසක් කරගත යුතු මූලික සංකල්පය වන්නේ 'පරමාර්ථ' යනු කුමක්ද යන්නයි. බොහෝ දෙනා අභිධර්මය දුෂ්කර විෂයක් ලෙස සැලකුවද, අප අවට ඇති ලෝකයේ සැබෑ ස්වභාවය විනිවිද දැකීමට නම් මෙම පදනම නිවැරදිව වටහා ගැනීම අත්යවශ්ය වේ.
⭕පරමාර්ථ යන වචනයේ සැබෑ අර්ථය
'පරමාර්ථ' යන වචනය නිර්මාණය වී ඇත්තේ පරම සහ අත්ථ යන පද දෙකෙහි එකතුවෙනි. මෙහි 'පරම' යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ හුදෙක් ලෝක සම්මත 'හොඳ' බව හෝ සදාචාරාත්මක උසස් බව පමණක් නොවේ. එහි නියම අර්ථය වන්නේ කිසියම් ස්වභාවයක ඇති 'වැඩි බව' හෙවත් 'විද්යාමානත්වයේ උසස් බව' යන්නයි.
පරම යන වචනය කුශලයේ මෙන්ම අකුශලයේද උපරිම අවස්ථාවන් පෙන්වීමට භාවිතා වේ:
• පරම කුශල: ඉතාම ඉහළ කුශලය.
• පරම පාප: ඉතාම දරුණු අකුශලය (මෙහිදී පාපය වුවද එහි 'වැඩි බව' නිසා පරම ලෙස හැඳින්වේ).
• පරම සුඛ සහ පරම දුක්ඛ: ඉතාම උසස් සැපය මෙන්ම ඉතාම දරුණු දුක.
• පරම මිත්ර සහ පරම සතුරා: ඉතාම සමීප මිතුරා හෝ ඉතාම දරුණු සතුරා.
මෙහිදී විශේෂයෙන් සඳහන් කළ යුතු ශාස්ත්රීය කරුණක් ඇත. බොහෝ දෙනා 'පරමාර්ථ' යනු 'නොපෙරළෙන' හෝ 'නොවෙනස් වන' දෙයක් ලෙස වැරදි ලෙස වටහා ගනිති. මෙයට හේතුව අටුවා පාඨයන්හි එන 'අවිපරීත' යන වචනය ව්යාකරණ පොත්වල එන 'වෙනස් නොවීම' යන අර්ථයෙන් වරදවා වටහා ගැනීමයි. නමුත් ත්රිපිටක පාලියට අනුව 'අවිපරීත' යනු 'සත්යය' යන්නයි. එබැවින් පරමාර්ථය යනු නොවෙනස් වන දෙයක් නොව, 'සත්ය වශයෙන්ම පවතින උත්තම අර්ථය' වේ.
මෙම සැබෑ අර්ථය වටහා ගැනීමෙන් පසු, ලෝකයේ අප දකින දේවල් ප්රධාන කොටස් දෙකකට බෙදා වටහා ගන්නේ කෙසේදැයි දැන් අපි බලමු.
මූලාර්ථයක් යම් කිසි ආකාරයකට වෙනස් කොට සිතින් තනාගත් දේවල් විකෘත්යාර්ථ ලෙස හැඳින්වේ.
අභිධර්මයේදී සම්මුතිය සහ පරමාර්ථය වෙන් කර හඳුනා ගැනීමට මෙය මනා පිටුවහලක් වේ.
⭕.අභිධර්මයේ දැක්වෙන මූලික පරමාර්ථ ධර්ම සතර
භාග්යවතුන් වහන්සේ මහා බෝ මැඩදී කළ විමර්ශනයේදී ලෝකය විනිවිද දුටු සැබෑ පරමාර්ථ ධර්ම 82ක් පවතින බව දේශනා කළ සේක. මෙම සියලු ධර්මයන් ප්රධාන කාණ්ඩ හතරකට ගොනු කළ හැකිය:
1. චිත්ත : අරමුණ දැනගන්නා ස්වභාවය (සිත).
2. චෛතසික : සිතේ ඇතිවන විවිධ මානසික ස්වභාවයන් උදා: ලෝභය, අලෝභය, කරුණාව.
3. රූප : විපර්යාසයට බඳුන් වන භෞතික ස්වභාවයන්.
4. නිර්වාණ : සසර දුක කෙළවර කරන අසංඛත ධාතුව.
මෙම පරමාර්ථ ධර්මයන් අප ඇසට පෙනෙන ගල්, ගස් වැනි ඝන වස්තූන් නොවන බවත්, ඒවායේ සැබෑ ස්වභාවය 'ක්රියාවක්' බවත් වටහා ගැනීම ඉතා වැදගත් වේ.
⭕පරමාර්ථ යනු ද්රව්යයක් නොව ක්රියාවකි.
අභිධර්මයට අනුව පරමාර්ථ ධර්ම යනු ස්ථාවර ද්රව්ය නොව, අතිශය වේගවත් ක්රියාවන් වේ. ක්රියාව යන තත්ත්වය නිවැරදිව වටහා නොගෙන පරමාර්ථය වටහා ගැනීම අපහසුය.
ලෝකයේ ඇති සියල්ල ද්රව්ය, ගුණ සහ ක්රියා ලෙස බෙදිය හැකිය. ද්රව්ය ඇසට පෙනෙන නමුත් ක්රියාව ඇසට පෙනෙන දෙයක් නොවේ. එය ද්රව්ය දෙස බලා මනසින් අනුමාන කරගත යුත්තකි.
• රථයක ගමන: මාර්ගයේ රථයක් යන විට අපට පෙනෙන්නේ රථය නමැති ද්රව්යය පමණි. රථය එක තැනක පෙනී සැණෙකින් තවත් තැනක පෙනීම නිසා 'යෑම' නමැති ක්රියාව අප සිතින් තේරුම් ගනී.
• අතක් එසවීම: අත ඔසවන විට අප දකින්නේ අත විවිධ උසින් පිහිටන ආකාරයයි. "අත ඔසවනවා" යනු එම පිහිටීම්වල එකතුවෙන් සිතට දැනෙන වේගයකි.
ක්රියාවක ආයු කාලය කෙතරම් කෙටිද යන්නත්, එය අපට දීර්ඝ කාලීන දෙයක් ලෙස පෙනෙන්නේ මන්ද යන්නත් තේරුම් ගැනීමට මීළඟට රෝදයේ උපමාව විමසා බලමු.
⭕රෝදයේ උපමාව සහ පරමාර්ථයන්ගේ වේගවත් බව
පරමාර්ථ ධර්මයන්ගේ ඇති අතිශය වේගවත් බව තේරුම් ගැනීමට පෙරළෙන රෝදයක උපමාව ඉතා සියුම් ලෙස භාවිතා කළ හැකිය.
පොළොවේ පෙරළී යන රෝදයක් සැමවිටම බිම ස්පර්ශ වී 'සිටීමත්', ඊළඟ මොහොතේ 'පෙරළීමත්' සිදු කරයි. මෙම ප්රතිවිරුද්ධ ක්රියා දෙක එකවර කළ නොහැක. අපට රෝදයේ ගමනක් පෙනෙන්නේ මෙවැනි පෙරළීම් සහ සිටීම් රාශියක එකතුවක් ලෙසිනි.
• ගණිතමය විග්රහය: ඉතා තුනී කඩදාසි 200ක් එක මත එක තැබූ විට අඟලක ඝනකම ලැබේ යැයි සිතමු. රෝදයක් අඟලක් ගමන් කිරීමේදී කඩදාසියක ඝනකම ඇති සෑම කොටසකදීම එක් පෙරළීමක් සහ එක් සිටීමක් සිදු වේ. එනම්, අඟලක් ගමන් කිරීමට රෝදය ක්රියා 400ක් සිදු කළ යුතුය.
• වේගය: වේගයෙන් යන රියක රෝදයක් අඟලක් ගමන් කිරීමට තත්පරයකින් ඉතා කුඩා පංගුවක් ගත වේ. එවිට එක් ක්රියාවක ආයු කාලය තත්පරයෙන් 400න් පංගුවක් තරම් කෙටි වේ.
නමුත් සැබෑ පරමාර්ථ ධර්ම (චිත්ත, චෛතසික, රූප) තත්පරයකින් ලක්ෂයෙන් පංගුවකටත් වඩා කෙටි කාලයකදී ඇති වී නැති වී යයි. අපට ලෝකය නිත්ය හෝ පවතින දෙයක් ලෙස පෙනෙන්නේ මෙම අතිශය වේගවත් ක්රියා පරම්පරාවල ඇති බැඳීම නිසාය.
⭕සාරාංශය
• පරමාර්ථය යනු සත්ය වූ අර්ථයයි: 'පරම' යනු උසස් බව හෙවත් විද්යාමානත්වයේ වැඩි බවයි. එය නොවෙනස් වීමක් නොව, සත්ය වශයෙන්ම පැවතීමකි (අවිපරීත).
• යථාර්ථය යනු ක්රියාවකි: පරමාර්ථ ධර්ම (චිත්ත, චෛතසික, රූප) යනු ස්ථාවර ද්රව්ය නොව, ඉතා වේගයෙන් ඇතිවී නැතිවන ක්රියා දාමයකි.
• සම්මුතියේ රැවටීම: අපට පෙනෙන ස්ථාවර ලෝකය (විකෘත්යාර්ථ) යනු අතිශය වේගවත් ක්රියා වැල්වල එකතුවක් මිස, සදාකාලිකව පවතින දේවල් නොවේ.
අභිධර්මය හැදෑරීම යනු අප අවට ඇති ලෝකය හුදු වස්තූන් ලෙස නොව, අතිශය සියුම් ක්රියාවලියක් ලෙස දකින 'ප්රඥා ඇස' විවර කර ගැනීමයි. මෙය ලෝකයේ සැබෑ තත්ත්වය පිරික්සන කැඩපතක් වන අතර, මෙම අවබෝධය තුළින් සැබෑ විමුක්තිය කරා යන මාවත විවර වනු ඇත.
