17/08/2026
नागपंचमी विशेष: "नागयोनी" चे पौराणिक संदर्भ:
🚩🕉️🚩
#नागपंचमी
१) कश्यप मुनी आणि कद्रू यांची अपत्ये म्हणजे नाग होत. यातील सर्वात ज्येष्ठ शेषनाग होय. परंतु आपली माता आणि भावंडे यांचे गरुड आणि गरुड माता विनता यांच्याशी दुष्टपणाचे वर्तन बघून शेषनाग सर्वस्व त्याग करून तपस्या करण्यास जातो आणि ब्रम्हाकडून वर प्राप्त करून देवत्वास पावतो, अशी कथा आहे. शेषानंतर झालेला दुसरा बंधू "वासुकी" होता, तीच ह्या सर्प - नाग यांचा राजा मानला जातो.
२) शेषनागाचे मात्र गरुडाशी वैर नाही, शेषनाग हाच "कालनाग" आहे, त्याच्या डोक्यावर मणी असून तो नित्य ऋषी प्रमाणे योगध्यानात मग्न असतो, असे वर्णन श्रीपाद श्रीवल्लभ चरित्र अध्याय ३९ मध्ये येते. अध्याय ३ मध्ये नागलोकाचे वर्णन आढळते. गुरुचरित्रात सांगितल्याप्रमाणे श्रीगुरूंनी सायंदेवाच्या रक्षणासाठी २ मोठे सर्प पाठवले.
३) "पांचाल" (सध्याचे उत्तराखंड) देशाची राजधानी अहिछत्र होती. अही म्हणजे नाग, आणि छत्र म्हणजे वर / उत्तरेस. ज्याच्या उत्तरेस नाग लोकांची वस्ती आहे, असे ठिकाण म्हणजे पांचाल. ह्यावर उत्तरेस, पहाडी हिमाचल प्रदेश आणि जम्मू आणि काश्मीर, लडाख इत्यादी भागात नाग किंवा नागा जमातीच्या लोकांची वस्ती होती, जे शूरवीर योद्धा होते
४) वासुकी नाग शिवाच्या गळ्यात, शेषनाग विष्णूच्या सहवासात असतो. नाग हा गणपतीच्या पोटावर, तसेच कुंजिका देवीच्या हात, भुवया आणि अंगावर, कालभैरव यांच्या हातात, दक्षिण भारतात अनेक मंदिरे आणि देवतांच्या जवळ, आणि मुख्य म्हणजे महादेवाच्या पिंडीवर नेहमी दाखवला जातो.
५) मनसा देवी आणि नाथपंथ मधील वटसिद्ध नागनाथ हे नागांशी संबंधित आहेत. रामायणात इंद्रजिताकडे "नागपाश" नामक घातक अस्त्र होते, जे त्याने राम लक्ष्मणावर टाकून त्यांना सर्पानी बांधले होते.
६) महाभारतातील "अर्जुनपत्नी उलुपी" ही एक नागकन्या होती, जिने नागमणी वापरून,अश्वमेध यज्ञ समयी, बभृवाहनकडून मारल्या गेलेल्या अर्जुनास जिवंत केले होते.
७) घटोत्कच पत्नी अथवा मूर दैत्याची कन्या "अहिलावती / मौरवी" ही सुद्धा एक नागकन्या असून, तंत्र आणि मायावी विद्येत पारंगत होती, तसेच तिला कामाख्या देवीचे कवच प्राप्त होते, असा उल्लेख काही अनुवादित महाभारत कथांत आढळतो. "घटोत्कच आणि अहिलावती ह्यांचाच मुलगा बर्बरिक" होय, ज्यास खाटूश्याम असे नाव असून त्याचेकडे अती-शक्तिशाली ३ बाण होते. श्रीकृष्णाने त्यास मोठ्या युक्तीने कुरुक्षेत्रयुद्ध करू दिले नाही.
८) कुरुक्षेत्रावर कर्ण अर्जुन युद्धसमयी "अश्वसेन" नामक पातलनिवासी नाग कर्णाच्या अर्धचंद्र बाणात योगबल सहाय्याने येवून बसला होता. त्याची माता खांडववनात पांडवांनी लावलेल्या आगीत भस्मसात झाली होती, यासाठी अश्वसेन बदला घेण्यासाठी आला होता. कर्णाने बाण सोडताच अंतर्ज्ञानी श्रीकृष्णाने हे सर्व जाणले आणि रथ २ फूट जमिनीत खोल गाडला, ज्यामुळे तो बाण अर्जुनाचा मुकुट उडवून गेला. याखेरीज कर्णाकडे "नागास्त्र नामक एक शक्तिशाली अस्त्र" सुद्धा होते.
९) विद्याधर, अप्सरा, यक्ष, राक्षस, नाग, गंधर्व, पिशाच्च, गुह्यक, सिद्ध, भूत आणि देव ह्या अतीमानवी योनी आहेत, अशा अर्थाचे संस्कृतमध्ये एक सुभाषित आहे. याशिवाय अनेकदा सिद्ध, साधू, मुनी हे नागंशी संपर्क साधून कार्यभाग साधतात.
१०) ऋग्वेदात सर्पसुक्त म्हणून एक स्तोत्र आहे, ज्यात ठीक ठिकाणच्या सर्प - नागांचे उल्लेख आहेत.
११) ज्योतिष शास्त्रात नागविद्या, गारुडी विद्या आणि राहुशी संबधित मुसलमानी कार्य हे अनेकदा नाग सर्प योनीशी संबंधित असते. "कालसर्प योग" हाही राहू केतुशीच सबंधित असतो.
------------------ 🕉️------------------
नवनागमंत्र:
अनन्तं वासुकि शेषं पद्मनाभं च कम्बलं I शंखपालं धृतराष्ट्रं तक्षकं कालेयं तथा II
एतानि नव नामानि नागानाम् च महात्मना: , सायंकाले पठेन्नीत्यं प्रात:काले विशेषतः, तस्य विषभयं नास्ति सर्वत्र विजयी भवेत I
🚩 "जय हिंदुराष्ट्र" 🚩
