20/06/2026
**ਮੂਲ ਮੰਤਰ** ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਤੇ ਮੁੱਢਲਾ ਸਿਧਾਂਤ ਹੈ। ਇਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਮੂਲ ਮੰਤਰ:
**ੴ ਸਤਿ ਨਾਮੁ ਕਰਤਾ ਪੁਰਖੁ ਨਿਰਭਉ ਨਿਰਵੈਰੁ ਅਕਾਲ ਮੂਰਤਿ ਅਜੂਨੀ ਸੈਭੰ ਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ॥**
# # # ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਦੀ ਸਰਲ ਵਿਆਖਿਆ:
* **ੴ (ਇੱਕ ਓਅੰਕਾਰ):** ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਇੱਕ ਹੈ। ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਰਚਣਹਾਰ ਅਤੇ ਪਸਾਰਾ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਹੀ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਹੈ।
* **ਸਤਿ ਨਾਮੁ:** ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ 'ਸਤਿ' ਹੈ, ਭਾਵ ਉਹ ਸਦੀਵੀ ਹੈ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਹੋਂਦ ਅਟੱਲ ਹੈ।
* **ਕਰਤਾ ਪੁਰਖੁ:** ਉਹ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਰਚਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਜੀਵ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ (ਮੌਜੂਦ) ਹੈ। ਉਹ ਕੋਈ ਅਜਿਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਹੀਂ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਵੇਖਦੀ ਹੋਵੇ, ਸਗੋਂ ਉਹ ਕਰਤਾ-ਧਰਤਾ ਹੈ।
* **ਨਿਰਭਉ:** ਉਹ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਕੋਈ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਹੈ।
* **ਨਿਰਵੈਰੁ:** ਉਸ ਦਾ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਵੀ ਵੈਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਪਿਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
* **ਅਕਾਲ ਮੂਰਤਿ:** ਉਹ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹੈ। ਉਸ ਉੱਤੇ ਮੌਤ ਜਾਂ ਵਿਨਾਸ਼ ਦਾ ਕੋਈ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਹ ਅਮਰ ਹੈ।
* **ਅਜੂਨੀ:** ਉਹ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੇ ਗੇੜ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਕਦੇ ਮਰਦਾ ਹੈ।
* **ਸੈਭੰ:** ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਹੈ (ਸਵੈ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼)। ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣਾ ਮੂਲ ਹੈ।
* **ਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ॥:** ਉਹ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
# # # ਸਾਰ:
ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਕੋਈ ਮੂਰਤੀ ਜਾਂ ਕਲਪਨਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਐਸੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਜੋ ਨਿਰਪੱਖ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਸੱਚੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
