एकविरा देवी

एकविरा देवी एक सच्चा देवी भक्त!

एकविरा देवी हे कोकणातील राजापूर तालुक्यात येणारे जागृत देवस्थान, नवसाला पावणारी एकविरा देवी अशी या दैवतेची ख्याती आहे. गावाचे ग्रामदैवत असलेल्या एकविरा देवीचे अनेक सण उत्सव साजरे होतात. सुमारे ११ व्या शतकातील हे देवस्थान असून या गावाचा मूळअधिपती श्री. पुरक आहे. सुमारे ११ शतकापूर्वी कोतापूर गाव वसल्याचा शिलालेखात उल्लेख आहे. शिलाहारांच्या नाही तर वाकाटक घराण्यापर्यंत या गावाचा मागे जाऊन भिडतो. गावा

चे नवसाला पावणारे आणि संपूर्ण गावाची रखवाली करणारी ग्रामदैवत श्री एकविरा देवी ही या गावाचे दैवत आहे. गाव महार वतनदाराने वसवलेला आहे. त्यामुळे या गावाचा मूळ पुरूष वा मूळ देवता श्री पुरूक देव आहे. त्याचा मान मोठा पण त्याचे मंदिर मात्र जमिनदोस्त झाले आहे.उपेक्षित आहे, ग्रामदैवत एकविरेच्या भोवती सा-या गावच्या परंपरा गुंफलेल्या आणि गुरफटलेल्या आहेत. शिमगा-होळीचा सण हा गावातील वैशिष्ट्यपूर्ण असा असतो.
फाल्गुन शुक्ल एकादशीच्या दिवशी देवीचे खेळे देवीच्या घुमेवाडी तेथील मांडावर बसतात. तेथे पहिल्यांदा खेळ्यांना पारंपारिक पद्दतीने सुरवात करतात. आणि दुस-या दिवशी संध्याकाळी देवीच्या देवळातून हे खेळे दोन-चार टिप-यांचा खेळ खेळून बाहेरच्या गावाला खेळ करायला निघतात. होळीच्या आदल्या दिवशी हे खेळे गावात येतात. गावच्या खेळ्याचे वैशिष्ट्य म्हणजे शिमग्याच्या कडक ऊनात अनवाणी लोकांच्या दारी जाऊन नाच करतात. पायात चपला घालून एखादी व्यक्ती पुढे आली तर तिला उचलून बोंब मारण्याची प्रथा आहे. या प्रथेला मी लहानपणासून घाबरत आलो आहे. खेळे म्हणजे देवीचे रूप घेऊन वावरणा-या व्यक्ती आहेत. त्यांनी बोंब मारल्यावर त्याचे देणं द्यावं लागतं वगैरे गोष्टी लहानपणी गावात शिकताना घरच्यांनी मनावर बिंबवल्या आहेत. अर्थात खेळ्यांनी पायताणं न गावाची वा देवीची सेवा रूजू करायची आणि सामान्या जनांनी मात्र पायताण घालून त्यांच्यासमोरून फिरावं ही परंपरेत न बसणारी बाब असल्यानेच ही प्रथा उदयास आली आहे.
गावचे खेळे होळीच्या आदल्या दिवशी गावात येतात. आणि फाल्गुन कृण्ण प्रतिपदेला म्हणजे वसंतोत्सवारंभाला होळीच्या मांडावर होळीचा सण मोठ्या उत्साहात साजरा केला जातो. होळी ही मानाची असते. कोतापूर हे पंचक्रोशीत सुपारीसाठी प्रसिद्ध आहे. येथे ब्राह्मण समाजाच्या सुपारींच्या मोठमोठ्या बागा आहेत. या बागातील वर्षावळीप्रमाणे सुपारीचे झाड होळीसाठी ठरविले जाते. होळीसणाच्या आदल्या दिवशी गावातील मानकरी या फोफळीला निवडतात. खूण म्हणून या झाडाला हळदकुंकू लावले जाते. दुस-या दिवशी ढोल-ताशांच्या गजरात ही होळीरूपी सुपारीचे झाड मानकरी तोडतात. जमिनीवर स्पर्श करू न देता ही होळी जमिनी उतरतात. सुमारे दोन-तीन किलोमीटरच्या परिसरातून ही होळी वाजत-गाजत होळीच्या मांडावर आणली जाते. रस्त्याने आणताना गावातील सर्व वर्गातील तरूण-प्रौढ ही होळी खेळवत आणतात. ही मजा बघण्यासारखी असते. होळी मांडावर आल्यानंतर ती उभी केली जाते सुमारे १०० फूट उंचीच होळी उभी करण्या नजारा ही मनात साठवण्याजोगा आहे. होळी उभी करण्या अगोदर एकविरा देवीची पालखी मांडावर विराजमान झालेली असते.
पारंपारिक पद्धतीने होळीची पूजा होते.पूजेनंतर होळीच्या भोवती मानक-यांमार्फत आणलेले गवत होळीच्या भोवती मानकरी पेटवतात. या गवताची होणारी राख गावकरी श्रद्धेने अंगारा म्हणून कपाळी लावतात. होळीच्या बुंध्यावर सात फूटाच्या दरम्यान एक नारळ बांधतात. हा नारळ खेचण्याचा प्रयत्न प्रथम मानकरी करतात. त्यानंतर गावातला एखादी उंच व्यक्ती हा नारळ खेचते आणि एका रिंगणात हा नारळ सोडविण्याची पारंपारिक स्पर्धा सुरू होते. हा नारळ दुस-याच्या हातून सोडविणे म्हणजे एक प्रकारची शक्ती परीक्षा असते. प्रत्येक जणाला बोंब मारून होलयो..होलयो.. करीत या आखाड्यात खेचले जाते. ही स्पर्धा संपली की दुस-या एका अनोख्या स्पर्धेस सुरवात होते. ही स्पर्धा असते ती म्हणजे काळे दगड (हार्ड राँक) उचलण्याची. गावातील प्रत्येक तरूण यानिमित्ताने आपली ताकत अजमावतो.
हा शक्ती प्रकार सुरू असतानाच होळीला बोलले नवस प्रथम मानवले जातात. या नवसाच्या प्रकारात नारळाची तोरणे आणि गुळाच्या ढेपींचे प्रमाण खूप असते. या नवसातील पदार्थांचा गुळ-खोब-याचा प्रसाद गावक-यांना वाटला जातो. हा प्रसाद खाण्यात आणि लज्जत काही त्यावेळी वेगळीच असते.होळीला नवीन नवरे होळीला भेटविण्याची प्रथा आहे.
अलिकडे या प्रथा तशाच आहेत. मात्र विविध पदार्थांच्या दुकानाचे प्रमाण वाढले आहे. पंचमी पर्यंत होळीच्या खुटावर देवीची पालखी येथील मांडावर असते. पंचमीला देवीची पालखी वाजत गाजत, नाचवित तिच्या मंदिरात नेली जाते. पूर्वी गावातील लोक या पालखीच्या बरोबरीने लाठ्या-काठ्यांचे खेळ करीत. देवीचा शिमगोत्सव हा परंपरेतला एक भाग आहे. पण या पेक्षा देवीच्या वैशिष्ट्यापूर्णआणि उल्लेखनीय परंपरा आहेत. त्याविषयीही खूप काही लिहिण्यासाऱखे आमि सांगण्यासाऱखे आणि अनुभवण्यासारखे आहे.गावात खडकवली वाडीत स्वयंभू स्थानेश्वराची होळी आदल्या दिवशी साजरी होते. एकाच गावात दोन होळ्या आणि दोन खेळे एक टिप-यांवर नाचणारे आणि दुसरे डफावर नाचणारे, दोघेही मात्र गावात परंपरा जपताहेत. शिमग्यातील खेळे पाहणे आणि त्यांची रात्रीच्या वेळेची सोंगे पाहणे ही कोकणवासियांसाठी मोठी पर्वणी असते. या पर्वणीचा आनंद बालपणी लुटता आला.

19/01/2026
एक मनस्वी कलाकार हरपला...मुलुंडमध्ये अनेक दिग्गज मंडळी राहतात. राजकारण, समाजकारण, साहित्य, पत्रकारिता, नाटक, चित्रपट, क्...
26/03/2024

एक मनस्वी कलाकार हरपला...

मुलुंडमध्ये अनेक दिग्गज मंडळी राहतात. राजकारण, समाजकारण, साहित्य, पत्रकारिता, नाटक, चित्रपट, क्रीडा अशा अनेक क्षेत्रातील नामवंत आहेत. नाट्य आणि कला क्षेत्रातील आज एका कलाकारांने आज मुलुंडकरांचा कायमचा निरोप घेतला. नाट्य अभिनेता - दिग्दर्शक आणि गणेश कलाकार लवराज कांबळी यांचे निधन झाले.
दीड वर्षांपूर्वी त्यांच्या अर्धांगिनी अभिनेत्री गीतांजली वहिनी यांचं कर्करोगाशी सामना करताना निधन झालं होते. त्यातून ते स्वतःला सावरू शकले नाहीत.
कलाकार म्हणून हा माणूस ग्रेट होता. विविध नाटकात त्यांनी भूमिका केल्या. 'वस्त्रहरण' मधील गोप्या अनेकांच्या स्मरणात राहणारी भूमिका कोणीच विसरू शकत नाही.
ते राहत असलेल्या मुलुंड पूर्व म्हाडा कॉलनीत त्यांचा गणपतीचा कारखाना होता. आकर्षक गणेशमूर्ती साकारण्याची कला त्यांच्याकडे उपजत होती. माझा भाऊ शशिकांत यामुळे त्यांच्या प्रेमात होता. यातून आम्ही त्यांनी घडवलेल्या आखीव-रेखीव मूर्ती सलग चार वर्षे गावी घेऊन गेलो.
मुलुंडकर आणि कोकणी माणूस म्हणून एक विशेष नातं तयार झालं होतं.
यातूनच गावी वाडीसाठी पाण्याची सोय व्हावी म्हणून एक विहीर खोदायची ठरली. यासाठी निधी उभा करतांना मुलुंडमधील मोजक्या दानशूर व्यक्तीन्ची मदत मिळाली. त्यावेळी प्रसिद्ध समाजसेवक म. बा. देवधर, आनंद वालावलकर, कै. विजय दाते, कै. सतीश पटवा यांच्यासोबत एक नाव लवराज कांबळी यांचं घ्यावं लागेल.
लवराज यांचं त्यावेळी 'केला तुका, झाला माका' हे नाटक रंगभूमीवर आलं होतं. स्वतः दिग्दर्शन केलेल्या या नाटकात त्यांची पंचरंगी भूमिका होती. वाडीतील पाण्याच्या सोयीसाठी माफक रक्कमेत या नाटकाचा प्रयोग वार्षिक पूजेच्या दिवशी ठेवला होता.
प्रयोग संपल्यावर जेवणात फणसाची भाजी त्यांनी आवर्जून सांगितली होती. त्यांचा त्यांनी आस्वाद घेतला.
भेट होई तेव्हा आवर्जून गावची आठवण काढत.
त्यांची विविध कार्यक्रमाच्या निमित्ताने भेट होई. आता ती कधीच होणार नाही. या मनस्वी कलाकाराला आदरांजली💐

मुलुंडच्या सोयी सुविधांच्या बाबतीत मुलुंड पूर्व परिसरावर नेहमीच अन्याय होत आला आहे. पीएपी सारखा प्रोजेक्ट मुलुंड पूर्व च...
12/12/2023

मुलुंडच्या सोयी सुविधांच्या बाबतीत मुलुंड पूर्व परिसरावर नेहमीच अन्याय होत आला आहे. पीएपी सारखा प्रोजेक्ट मुलुंड पूर्व च्या माथ्यावर मारण्यात आला आहे. हे त्याचे ढळढळीत उदाहरण आहे.मुलुंड पश्चिम परिसरात सर्वच प्रशासकीय कार्यालये आहेतच;पण आरोग्य, मनोरंजन यासारख्या सोयीसुविधांबरोबर कालिदास नाट्यगृहासह मोठे क्रीडा संकुल आहे. असे असताना सुमारे २१ कोटी खर्चून कालिदासच्या जवळच एकूण २५०९.९० चौ. मी. क्षेत्रावर सार्वजनिक सभागृह बांधले जाणार आहे. आजच्या वर्तमानपत्रांमध्ये याची निविदा प्रकाशित झाली आहे. लोकांच्या पैशातून- करातून अशा मोठ्या सुविधा निर्माण करायच्या आणि त्या दुसऱ्यांना खाजगी व्यक्तींना चालवू द्यायचे ठरलेले असते. प्रियदर्शनी क्रीडा संकुल म्हणजे कालिदास नाट्यसंकुल हे त्याचं उत्तम उदाहरण आहे. मुलुंड पूर्वमधील आजारी सावरकर रुग्णालय, देशमुख उद्यान सोडलं तर येथे काय आहे? २०१२ साली बंद पडलेली जयगणेश टॉकीज नाव पुसून २०२२ सुरु झाली. कोणीही आवाज उठवला नाही.
PAP म्हणजे "पाप" आहे. त्याचे क्षालन करण्यासाठी पश्चिमला होणारे सार्वजनिक सभागृह मुलुंड पूर्व परिसरात या जागी स्थलांतरित करा. इतरही सार्वजनिक सोयीसुविधा मुलुंड पूर्वच्या रहिवाशांसाठी गरजेच्या आहेत.

02/09/2023

सर्व मित्रांना कळविण्यात येत आहे की जवळपास सर्व फेसबुक अकाउंट हॅकर्सने क्लोनिंग केले जात आहे. ते तुमचे प्रोफाईल फोटो आणि तुमचे नाव नवीन फेसबुक अकाउंट तयार करण्यासाठी वापरत आहेत आणि नंतर तुमच्या मित्रांना त्या अकाउंटमध्ये जोडण्याचा प्रयत्न करत आहेत. तुमच्या मित्रांना वाटते की हे तुम्ही आहात आणि ते त्यात सामील होतात. तेव्हापासून ते हॅकर्स तुमच्या नावाखाली जे पाहिजे ते लिहू शकतात!!!

मला तुम्हाला माहित आहे की माझ्याकडे नवीन फेसबुक खाते उघडण्याचे कारण नाही. कृपया काळजी घ्या आणि माझ्या नावाने नवीन FB अकाउंट वरून येणारी फ्रेंड रिक्वेस्ट स्वीकारू नका!!

अश्लील, सांप्रदायिक, जातीवाद किंवा पैसा या विषयी माझ्या अकाउंट वरून कोणाला मेसेज आला तर तो फेक असेल कारण मला तसे करण्याची गरज नाही.

(हा मेसेज टाईमलाईनवर कॉपी पेस्ट करा, जेणेकरून तुमच्या नावासह केलेल्या अश्या फेक अकाउंटची विनंती तुमच्या मित्रांपैकी कोणीही स्वीकारू शकणार नाही)

कन्या आमचा अभिमान!!छोटया कन्या चैतालीने मुंबई विदयापीठातून इंग्रजी साहित्यातून M. A. पदव्युत्तर परीक्षा उत्तीर्ण करताना ...
07/06/2023

कन्या आमचा अभिमान!!

छोटया कन्या चैतालीने मुंबई विदयापीठातून इंग्रजी साहित्यातून M. A. पदव्युत्तर परीक्षा उत्तीर्ण करताना 83% गुण संपादन केले.
काल निकाल जाहीर झाला. आणि आम्ही निश्चिंत झालो. ती कलाकार आहे. उत्तम चित्रे ती काढते. संगीताची आवड आहे. त्यातच तिने करिअर करावे. असे आम्हाला वाटत होते.
आम्ही तिला शिक्षणाबाबत स्वतःच निर्णय घ्यायला लावला. मोठ्या लेकीने बहिणीला तेव्हा चांगलं मार्गदर्शन केलं. तिने ते सर्व सार्थ ठरवलं आहे.
मोठी कन्या योगेश्वरी आणि तिच्या आईचे (sunita) हे श्रेय आहे. त्यांचेही कौतुक!! 😘

03/06/2023

जात आणि गरिबी निर्मूलन ऐवजी जाती द्वेष आणि गरिबाला संपवण्याचा कार्यक्रम! सर्वच भयावह आहे.

03/06/2023

DSR म्हणजे District Schedule of Rates(DSR) is also known as Schedule of Rates(SOR) हे पंचायत राज व्यवस्थेतील टक्केवारीचे " कुरण" आहे.

*एकविरा देवी* हे कोकणातील राजापूर तालुक्यात कोतापूर या गावातील जागृत देवस्थान  मानले जाते,नवसाला पावणारी एकविरा देवी अशी...
05/12/2021

*एकविरा देवी* हे कोकणातील राजापूर तालुक्यात कोतापूर या गावातील जागृत देवस्थान मानले जाते,नवसाला पावणारी एकविरा देवी अशी या दैवतेची ख्याती सांगितली जाते. गावाचे ग्रामदैवत असलेल्या एकविरा देवीचे अनेक सण उत्सव साजरे होतात. सुमारे ११ व्या शतकातील हे देवस्थान असून या गावाचा मूळअधिपती श्री. पुरक आहे. सुमारे ११ शतकापूर्वी कोतापूर गाव वसल्याचा शिलालेखात उल्लेख आहे.या गावाचा इतिहास शिलाहारांच्याच नाही तर वाकाटक घराण्यापर्यंत मागे जाऊन भिडतो. गावाची नवसाला पावणारी देवी आणि संपूर्ण गावाची रखवाली करणारी ग्रामदैवत म्हणजे श्री एकविरा देवी आहे. गाव महार वतनदाराने वसवलेला आहे. त्यामुळे या गावाचा मूळ पुरूष वा मूळ देवता श्री पुरूक देव आहे. सर्व मंगल कार्यात त्यालाही मान आहे. एकविरा देवीचे सण- उत्सव परंपरेने वर्षभर सुरु असतात. पण त्यातील *होळी आणि देव दिवाळी* प्रमुख आहेत. आजच्या *देव दिवाळी जत्रौत्सवाच्या गाव ते गावापासून कामधंद्यानिमित्त दूर असलेल्या लेकरांची माऊलीने उत्तरोत्तर प्रगती करो.हीच प्रार्थना!🙏 जत्रौत्सवासाठी शुभेच्छा* 💐🌹 @विनायक सुतार ५ डिसेंबर २०२११

Address

Rajapur
416702

Alerts

Be the first to know and let us send you an email when एकविरा देवी posts news and promotions. Your email address will not be used for any other purpose, and you can unsubscribe at any time.

Contact The Place Of Worship

Send a message to एकविरा देवी:

Share