What are the opening hours?

Monday 9am - 5pm Tuesday 9am - 5pm Wednesday 9am - 5pm Thursday 9am - 5pm Friday 9am - 5pm Saturday 9am - 5pm

Granthi Sabha India, Ground Flour Grewal Building (Burj Hari Singh Road) RAIKOT, Distt. Ludhiana, Raikot (2026)

13/07/2026

🙏 ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਾਮਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ | ਜਿੱਥੇ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਹੋਈ |

ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਾਮਸਰ ਸਾਹਿਬ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾ ਉਹ ਪਾਵਨ ਅਸਥਾਨ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਪੰਜਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਕਰਵਾਈ। ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਪ੍ਰਤੀ ਅਟੁੱਟ ਸ਼ਰਧਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। 🙏

13/07/2026

ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਅਦੁੱਤੀ ਸ਼ਹਾਦਤ
ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਵਿਦਵਾਨ, ਸੂਰਬੀਰ ਯੋਧੇ ਅਤੇ ਅਦੁੱਤੀ ਸ਼ਹੀਦ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਗੁਰੂ ਘਰ ਪ੍ਰਤੀ ਅਟੁੱਟ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖੀ ਸਿਦਕ ਦੀ ਇੱਕ ਬੇਮਿਸਾਲ ਮਿਸਾਲ ਹੈ।

1. ਜਨਮ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ
ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 7 ਅਪਰੈਲ 1644 (ਕੁਝ ਸਰੋਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ 1662 ਜਾਂ 1670) ਨੂੰ ਅਲੀਪੁਰ (ਮੁਲਤਾਨ, ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ) ਵਿਖੇ ਭਾਈ ਮਾਈ ਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਚਪਨ ਦਾ ਨਾਂ 'ਮਨੀ ਰਾਮ' (ਜਾਂ ਮਨੀਆ) ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦਾ ਪਰਮ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਸੀ।

ਉਹ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਸੱਤਵੇਂ ਗੁਰੂ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਏ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਆਏ ਅਤੇ ਲੰਗਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਜੁੱਟ ਗਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੱਠਵੇਂ ਗੁਰੂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਗੁਰੂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੀ ਵੀ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।

2. ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਸਾਥ ਅਤੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਸਾਜਨਾ
ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਸਾਥੀ ਅਤੇ ਪਰਮ ਮਿੱਤਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿ ਕੇ ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਡੂੰਘਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਵਿਆਖਿਆਕਾਰ (ਕਥਾਵਾਚਕ) ਬਣੇ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 'ਗਿਆਨੀ' ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਮਿਲੀ।

ਜਦੋਂ 1699 ਈ. ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਸਾਜਨਾ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਭਾਈ ਮਨੀ ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਿਆ ਅਤੇ ਉਹ 'ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ' ਬਣੇ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ 'ਦੀਵਾਨ' (ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਬੰਧਕ) ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਕੇਵਲ ਕਲਮ ਦੇ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਤਲਵਾਰ ਦੇ ਵੀ ਧਨੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭੰਗਾਣੀ ਅਤੇ ਨਦੌਣ ਵਰਗੀਆਂ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿ ਕੇ ਬਹਾਦਰੀ ਦੇ ਜੌਹਰ ਦਿਖਾਏ।

3. ਸਾਹਿਤਕ ਯੋਗਦਾਨ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੇਵਾ
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਕਹਿਣ 'ਤੇ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਗ੍ਰੰਥੀ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸੇਵਾਦਾਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਕੇ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਤੀਜੇ ਮੁੱਖ ਗ੍ਰੰਥੀ ਸਨ।

ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸਾਬੋ ਕੀ ਤਲਵੰਡੀ (ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ) ਵਿਖੇ ਰੁਕੇ, ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਕੰਠ ਤੋਂ (ਜ਼ੁਬਾਨੀ) ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲਿਖਤੀ ਰੂਪ (ਬੀੜ) ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਗੁਰੂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੰਨਦੇ ਹਾਂ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਜੋਤੀ-ਜੋਤ ਸਮਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਜੀ ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਹੇਠ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਤਰ ਕਰਕੇ 'ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ' ਦਾ ਸੰਕਲਨ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 'ਗਿਆਨ ਰਤਨਾਵਲੀ' ਅਤੇ 'ਭਗਤ ਰਤਨਾਵਲੀ' ਵਰਗੇ ਮਹਾਨ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ।

4. ਬੰਦ-ਬੰਦ ਕੱਟ ਕੇ ਅਦੁੱਤੀ ਸ਼ਹਾਦਤ
ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੁਗਲ ਹਕੂਮਤ ਵੱਲੋਂ ਸਿੱਖਾਂ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ੁਲਮ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇਕਮੁੱਠ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। 1737 ਈ. ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਮੁਗਲ ਗਵਰਨਰ ਜ਼ਕਰੀਆ ਖ਼ਾਨ ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਦੀਵਾਲੀ (ਬੰਦੀ ਛੋੜ ਦਿਵਸ) ਦਾ ਮੇਲਾ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਮੰਗੀ। ਮੁਗਲ ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਬਦਲੇ 5,000 ਰੁਪਏ ਟੈਕਸ (ਜਜ਼ੀਆ) ਮੰਗਿਆ। ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਸੰਗਤ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਵੇ ਤੋਂ ਇਹ ਰਕਮ ਅਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਪਰ ਜ਼ਕਰੀਆ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਬਦਨੀਤੀ ਨਾਲ ਮੇਲੇ 'ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਫ਼ੌਜ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀ। ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਇਸ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਾ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਆਉਣ ਤੋਂ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ। ਮੇਲਾ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਟੈਕਸ ਦੀ ਰਕਮ ਇਕੱਠੀ ਨਾ ਹੋ ਸਕੀ।

ਮੁਗਲ ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਇਸ ਬਹਾਨੇ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਲੈ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦੋ ਸ਼ਰਤਾਂ ਰੱਖੀਆਂ ਗਈਆਂ: ਜਾਂ ਤਾਂ ਇਸਲਾਮ ਕਬੂਲ ਕਰੋ ਜਾਂ ਫਿਰ ਮੌਤ (ਸ਼ਹਾਦਤ) ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਗਾਓ। 90 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਿੱਖੀ ਸਿਦਕ ਡੋਲਿਆ ਨਹੀਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੱਸ ਕੇ ਸ਼ਹਾਦਤ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ। ਕਾਜ਼ੀ ਨੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬੰਦ-ਬੰਦ (ਸਰੀਰ ਦਾ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਜੋੜ) ਕੱਟਿਆ ਜਾਵੇ। ਜਦੋਂ ਜੱਲਾਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਂਗਲ ਕੱਟਣ ਲੱਗਾ, ਤਾਂ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਬੜੀ ਦਲੇਰੀ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਾਜ਼ੀ ਦੇ ਫ਼ਤਵੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮੇਰਾ ਬੰਦ-ਬੰਦ (ਜੋੜ-ਜੋੜ) ਕੱਟੋ, ਕੇਵਲ ਉਂਗਲ ਨਹੀਂ।

5. ਸ਼ਹੀਦੀ ਅਤੇ ਪੰਥਕ ਯਾਦ
24 ਜੂਨ 1734 (ਕੁਝ ਥਾਂ 1738) ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਨਖ਼ਾਸ ਚੌਕ ਵਿੱਚ ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਿਆਂ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਹੱਸਦੇ-ਹੱਸਦੇ ਆਪਣਾ ਬੰਦ-ਬੰਦ ਕਟਵਾ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਸ ਮਹਾਨ ਕੁਰਬਾਨੀ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਅੱਜ ਵੀ ਆਪਣੀ ਨਿਤਨੇਮ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਹੈ—

"ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸਿੰਘਾਂ ਸਿੰਘਣੀਆਂ ਨੇ ਧਰਮ ਹੇਤ ਸੀਸ ਦਿੱਤੇ, ਬੰਦ-ਬੰਦ ਕਟਵਾਏ... ਤਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਮਾਈ ਦਾ ਧਿਆਨ ਧਰ ਕੇ ਬੋਲੋ ਜੀ ਵਾਹਿਗੁਰੂ!"

ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਰਾ (ਭਾਈ ਦਿਆਲਾ ਜੀ) ਅਤੇ ਕਈ ਪੁੱਤਰਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਭਾਈ ਬਚਿੱਤਰ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਭਾਈ ਉਦੈ ਸਿੰਘ ਜੀ) ਨੇ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਤੇ ਧਰਮ ਲਈ ਸ਼ਹਾਦਤਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ।

13/07/2026

ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ, ਮੇਰੀ ਔਕਾਤ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ,
ਸਭ ਕੁਝ ਤੇਰੀ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਹੈ।
ਮੈਂ ਮੰਗਤਾ ਹਾਂ ਤੇਰੇ ਦਰ ਦਾ,
ਤੂੰ ਦਾਤਾ ਹੈਂ ਬੇਅੰਤ ਰਹਿਮਤਾਂ ਦਾ।
ਤੇਰੀ ਰਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ।

13/07/2026

ਧੰਨ ਧੰਨ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਬਾਬਾ ਜੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਬਾਬਾ ਫਤਹਿ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਿੱਕੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਧਰਮ ਅਤੇ ਸੱਚ ਦੇ ਰਾਹ ਤੋਂ ਹਟਣਾ ਮਨਜ਼ੂਰ ਨਾ ਕੀਤਾ। ਸਰਹਿੰਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਾ ਦੀਵਾਰ ਵਿੱਚ ਚਿਣਵਾਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖੀ ਨਹੀਂ ਛੱਡੀ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਸਾਨੂੰ ਸੱਚ, ਹਿੰਮਤ, ਅਡੋਲ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਧਰਮ ਲਈ ਡਟੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਕੋਟਿ ਕੋਟਿ ਪ੍ਰਣਾਮ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਸ਼ਹਾਦਤ ਨੂੰ। 🙏⚔️
ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕਾ ਖਾਲਸਾ, ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕੀ ਫਤਹਿ।

11/07/2026

🙏ਧੰਨ ਧੰਨ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ 🙏
ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸ਼ਹੀਦ🙏
ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਇਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਗੁਰਮਿਤ ਗ੍ੰਥੀ ਸਭਾਂਂ (ਰਜਿ.)ਭਾਰਤ

11/07/2026

ਚੌਥੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਧੰਨ ਧੰਨ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ

ਔਖੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਖਾਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਬਦ (ਸਰੋਵਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ)

ਜਦੋਂ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸਿਕ ਅਸ਼ਾਂਤੀ ਹੋਵੇ, ਪਾਪਾਂ ਜਾਂ ਭੁੱਲਾਂ ਕਾਰਨ ਮਨ ਭਾਰੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਲਤਾ ਦੀ ਆਸ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਇਹ ਪਾਵਨ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਓਟ ਅਤੇ ਹਰ ਪੱਖੋਂ ਰੱਖਿਆ ਬਖਸ਼ਦਾ ਹੈ:

ਰਾਮਕਲੀ ਮਹਲਾ ੫ ॥ ਨਾਵਣੁ ਚਲੇ ਤੀਰਥੀ ਮਨਿ ਖੋਟੈ ਤਨਿ ਚੋਰ ॥ ਇਕੁ ਭਾਉ ਲੱਥੀ ਨਾਤਿਆ ਦੁਇ ਭਾauto ਚੜ੍ਹੀਅਸੁ ਹੋਰ ॥ ਬਾਹਰਿ ਧੋਤੀ ਤੂਮੜੀ ਅੰਦਰਿ ਵਿਸੁ ਨਿਕੋਰ ॥ ਸਾਧ ਭਲੇ ਅਣਨਾਤਿਆ ਚੋਰ ਸਿ ਚੋਰਾ ਚੋਰ ॥੧॥

(ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼ਬਦ - ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿੱਚ): ਧੰਨੁ ਧੰਨੁ ਰਾਮਦਾਸ ਗੁਰੁ ਜਿਨਿ ਸਿਰਿਆ ਤਿਨਿ ਹੀ ਸਵਾਰਿਆ ॥ ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਕਰਾਮਾਤਿ ਆਪਿ ਸਿਰਜਣਹਾਰੇ ਧਾਰਿਆ ॥

ਮਹਾਤਮ: ਚੌਥੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਧਰਨ ਅਤੇ ਇਸ ਪਾਵਨ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਹੰਕਾਰ, ਕਲੇਸ਼ ਅਤੇ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਮੈਲ ਲਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਿਗੜੇ ਹੋਏ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਰਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਬਖਸ਼ਦਾ ਹੈ।

ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਖਾਸ ਪਹਿਲੂ: ਨਿਮਰਤਾ, ਸੇਵਾ ਅਤੇ 'ਲਾਵਾਂ' ਦੀ ਪਾਵਨ ਬਖਸ਼ਿਸ਼

ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ (ਪਹਿਲਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਜੀ) ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਖਾਸ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਪਹਿਲੂ ਅਥਾਹ ਨਿਮਰਤਾ, ਘੋਰ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਸਬਰ ਸੀ।

ਸੇਵਾ ਦੀ ਮਿਸਾਲ: ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਅਨਾਥ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਦੇ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਹਾਰੀ ਅਤੇ ਘੁੰਗਣੀਆਂ ਵੇਚ ਕੇ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਤੀਸਰੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਆਏ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਬਿਨਾਂ ਥੱਕੇ ਬਾਉਲੀ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਵਿੱਚ ਮਿੱਟੀ ਢੋਣ ਦੀ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇਸੇ ਅਦਭੁਤ ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰਗੱਦੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੌਂਪੀ।

ਲਾਵਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ: ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਖ ਮਰਯਾਦਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਆਹ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਬੰਧਨ ਲਈ ਸੁਹੀ ਰਾਗ ਵਿੱਚ 'ਲਾਵਾਂ' ਦੀ ਪਾਵਨ ਬਾਣੀ ਉਚਾਰੀ। ਇਹ ਚਾਰ ਲਾਵਾਂ ਕੇਵਲ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਜੀਵ-ਆਤਮਾ ਦਾ ਪਰਮਾਤਮਾ (ਵਾਹਿਗੁਰੂ) ਨਾਲ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਮਿਲਾਪ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮਾਰਗ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਪੁਰਾਤਨ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨ: ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ (ਸਿਫ਼ਤੀ ਦਾ ਘਰ)

ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਅਸਥਾਨ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਹੈ।

ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਮਹੱਤਤਾ: ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਹੀ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ 'ਚੱਕ ਰਾਮਦਾਸਪੁਰ' ਜਾਂ 'ਰਾਮਦਾਸਪੁਰਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਰੋਵਰ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਦਾ ਕਾਰਜ ਆਰੰਭ ਕਰਵਾਇਆ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ (ਗੋਲਡਨ ਟੈਂਪਲ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਕੇਂਦਰ ਬਣਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਕਿਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਵਸਾਇਆ ਤਾਂ ਜੋ ਇੱਕ ਸੁਖਾਲਾ ਅਤੇ ਧਰਮੀ ਸਮਾਜ ਸਿਰਜਿਆ ਜਾ ਸਕੇ।

ਮਹਾਤਮ: ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਨਤਮਸਤਕ ਹੋਣ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਸਿਰਜੇ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਚਿੰਤਾ, ਭਟਕਣਾ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ-ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗ ਸਦਾ ਲਈ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸਧਾਰਨ ਤੋਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

11/07/2026

ਸਰਬੰਸਦਾਨੀ ਧੰਨ ਧੰਨ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ

ਔਖੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਖਾਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਬਦ (ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਦਾ ਜੈਕਾਰਾ)

ਜਦੋਂ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਦਾ ਪਹਾੜ ਟੁੱਟ ਪਵੇ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਜਾਂ ਬਿਪਤਾ ਖੜ੍ਹੀ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਿਰਭੈਤਾ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਪਿਤਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਉਚਾਰੀ ਗਈ ਚੰਡੀ ਦੀ ਵਾਰ ਦੀ ਇਹ ਪਾਵਨ ਪਉੜੀ ਅਭੇਦ ਕਵਚ ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ:

ਸਿਰਖੰਡੀ ਛੰਦ ॥ ਖੰਡਾ ਪ੍ਰਿਥਮੈ ਕੈ ਕਰਿ ਕੈ ਜਿਨ ਸਭ ਸੈਸਾਰੁ ਉਪਾਇਆ ॥ ਬ੍ਰਹਮਾ ਬਿਸਨੁ ਮਹੇਸ ਕਰਿ ਤਿਨ ਪ੍ਰਭ ਜੀ ਖੇਲੁ ਰਚਾਇਆ ॥ ਕੁਦਰਤਿ ਕੀਨ੍ਹ੍ਹੀ ਦੇਖਿ ਕੈ ਕੁਦ੍ਰਤਿ ਕਾ ਜਲਵਾ ਦਿਖਲਾਇਆ ॥ ਤਾਹੀ ਦੁਰਗਾ ਸਾਜਿ ਕੈ ਦੈਤਾ ਦਾ ਨਾਸੁ ਕਰਾਇਆ ॥ ਤੈਹੀ ਤੇ ਬਲੁ ਰਾਮ ਲੈ ਲਹਕਾਰ ਸਿਰਿ ਰਾਵਣੁ ਘਾਇਆ ॥ ਤੈਹੀ ਤੇ ਬਲੁ ਕ੍ਰਿਸਨ ਲੈ ਕੰਸੁ ਕੇਸੀ ਪਕੜਿ ਗਿਰਾਇਆ ॥ ਬਡੇ ਬਡੇ ਮੁਨਿ ਦੇਵਤੇ ਕਈ ਜੁਗ ਤਿਨੀ ਤਨੁ ਤਾਇਆ ॥ ਕਿਨੀ ਨ ਪਾਇਆ ਤਿਨ ਕਾ ਅੰਤੁ ਸਭਨਾ ਜੀਆ ਕਾ ਇਕੁ ਦਾਤਾ ॥

ਮਹਾਤਮ: ਇਸ ਪਾਵਨ ਬਾਣੀ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ, ਭੈਅ ਅਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਉਸ ਇੱਕ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਔਖੀ ਘੜੀ ਵਿੱਚ ਸੱਚ ਦੇ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਖਾਸ ਪਹਿਲੂ: ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਅਤੇ ਸਰਬੰਸ ਦਾਨ

ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਖਾਸ ਅਤੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਪਹਿਲੂ ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਅਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਖਿਲਾਫ਼ ਅਣਖ ਜਗਾਉਣਾ ਸੀ।

ਖਾਲਸਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨਾ: ਸੰਨ 1699 ਦੀ ਵਿਸਾਖੀ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਕੋਲੋਂ ਸੀਸ ਮੰਗ ਕੇ ਖਾਲਸੇ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਲਤਾੜੀ ਜਾ ਰਹੀ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਚਿੜੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਜ਼ ਤੁੜਾਉਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਬਖਸ਼ੀ ਅਤੇ ਫ਼ੁਰਮਾਇਆ: "ਸਵਾ ਲਾਖ ਸੇ ਏਕ ਲੜਾਊਂ, ਤਬੈ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨਾਮ ਕਹਾਊਂ ॥"

ਸਰਬੰਸਦਾਨੀ: ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਭਲੇ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਪਰਿਵਾਰ (ਸਰਬੰਸ) ਕੌਮ ਤੋਂ ਨਿਛਾਵਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪਿਤਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦੀ ਲਈ ਦਿੱਲੀ ਭੇਜਿਆ, ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ (ਬਾਬਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਬਾਬਾ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ) ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਮੈਦਾਨ-ਏ-ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਤੋਰੇ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ (ਬਾਬਾ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਬਾਬਾ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ) ਸਰਹੰਦ ਦੀਆਂ ਨੀਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿਣੇ ਗਏ। ਸਭ ਕੁਝ ਵਾਰ ਕੇ ਵੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੇ ਭਾਣੇ ਨੂੰ ਮਿੱਠਾ ਕਰਕੇ ਮੰਨਿਆ।

ਪੁਰਾਤਨ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨ: ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ (ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ)

ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬਾਨ ਹਨ, ਪਰ ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ, ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਮਹਾਤਮ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੈ।

ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਮਹੱਤਤਾ: ਇਹ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਖੰਡੇ ਬਾਟੇ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਨੂੰ ਛਕਾਇਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਖੁਦ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਦਾਤ ਮੰਗੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸੰਸਾਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ "ਵਾਹ ਵਾਹ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਆਪੇ ਗੁਰ ਚੇਲਾ" ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਅੱਜ ਵੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪੁਰਾਤਨ ਸ਼ਸਤਰ (ਜਿਵੇਂ ਖੰਡਾ ਅਤੇ ਸੈਫ਼) ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹਨ।

ਮਹਾਤਮ: ਸ੍ਰੀ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਣਖ, ਗੈਰਤ ਅਤੇ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਸਾਨੂੰ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਦੇ ਭੇਦਭਾਵ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠ ਕੇ ਇੱਕ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੇ ਲੜ ਲੱਗਣ ਅਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਹਮੇਸ਼ਾ ਡਟੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

30/05/2026

🌾 ਕਿਰਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੱਥ ਕਦੇ ਖਾਲੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ 🙏
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮਿਹਨਤ ਤੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ,
ਉਸਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਸੁੱਖ ਤੇ ਬਰਕਤ ਆਪ ਹੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ❤️✨

ਧੰਨ ਧੰਨ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ l
ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਇਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਗੁਰਮਿਤ ਗ੍ੰਥੀ ਸਭਾਂਂ (ਰਜਿ.) ਭਾਰਤ

22/05/2026

ਮੌਜੂਦਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਫੰਧੇ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਅੱਜ ਹੀ ਗ੍ਰੰਥੀ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਬਣੋ 🙏l🙏

Granthi Sabha India

13/07/2026

13/07/2026

13/07/2026

13/07/2026

11/07/2026

11/07/2026

11/07/2026

30/05/2026

22/05/2026

Address

Opening Hours

Telephone

Website

Alerts

Contact The Place Of Worship

Shortcuts

Share

Category

Listing takedown request

Monday	9am - 5pm
Tuesday	9am - 5pm
Wednesday	9am - 5pm
Thursday	9am - 5pm
Friday	9am - 5pm
Saturday	9am - 5pm