18/05/2026
!!धर्म कार्येषु सर्वदा!!
#अधिकमास (ज्याला पुरुषोत्तम मास असेही म्हणतात) हा भगवान विष्णूंचा अत्यंत प्रिय महिना मानला जातो. या महिन्यात विष्णूंची उपासना, व्रत आणि दान केल्याने अक्षय पुण्याची प्राप्ती होते.
अधिकमासात विष्णूचे व्रत आणि पूजन कसे करावे, याबद्दलची सविस्तर माहिती खालीलप्रमाणे आहे:
ॐ नमो भगवते वासुदेवाय नमः
१. अधिकमासाचे मुख्य नियम (संकल्प)
या संपूर्ण महिन्यात काही साधे पण महत्त्वाचे नियम पाळले जातात:
* **नित्य स्नान:** शक्यतो सूर्योदयापूर्वी स्नान करून स्वच्छ वस्त्र परिधान करावे.
* **एकभुक्त राहणे:** अनेक जण या महिन्यात एकवेळ जेवून व्रत करतात, तर काही जण अयाचित (न मागता मिळेल ते खाणे) किंवा उपवास करतात.
* **तांबूल दान:** या महिन्यात विष्णू आणि लक्ष्मीच्या प्रीत्यर्थ विड्याच्या पानांचे (तांबूल) दान देण्याला विशेष महत्त्व आहे.
* **वर्ज्य गोष्टी:** या महिन्यात कांदा, लसूण, मांसाहार, तसेच मद्यपान पूर्णपणे वर्ज्य करावे. तसेच लग्न, मुंज, गृहप्रवेश यांसारखी मंगल कार्ये या महिन्यात केली जात नाहीत.
२. दैनिक पूजा विधी
अधिकमासात रोज सकाळी भगवान विष्णू किंवा त्यांचे अवतार (श्रीकृष्ण, श्री राम) यांची पूजा करावी.
* **पंचामृत स्नान:** भगवान विष्णूंच्या मूर्तीला किंवा बाळकृष्णाला (लाडू गोपाळ) पंचामृताने (दूध, दही, तूप, मध, साखर) आणि नंतर शुद्ध पाण्याने किंवा गंगेच्या पाण्याने स्नान घालावे.
* **वस्त्र आणि गंध:** देवांना पिवळे वस्त्र (किंवा पिवळा धागा) अर्पण करावा. विष्णूंना **चंदनाचा टिळा** लावावा.
* **तुळशी पत्राचे महत्त्व:** विष्णू पूजेत **तुळशीला** सर्वोच्च स्थान आहे. तुळशीच्या पानांशिवाय विष्णूंची पूजा पूर्ण मानली जात नाही. पूजेत आणि नैवेद्यात तुळशीचे पान आवर्जून ठेवावे.
* **धूप-दीप:** शुद्ध तुपाचा दिवा लावून देवाची आरती करावी.
३. जप आणि पठण
या महिन्यात विष्णू नामाचा जप केल्याने मानसिक शांतता लाभते आणि पापक्षय होतो. आपण खालील स्तोत्रांचे पठण करू शकता:
* **विष्णू सहस्रनाम स्तोत्र** (अत्यंत फलदायी)
* **पुरुष सूक्त**
* **श्रीमद्भगवद्गीता** (विशेषतः १५ वा अध्याय - पुरुषोत्तम योग)
* **मंत्र जप:** ॐ नमो भगवते वासुदेवाय किंवा हरे कृष्ण हरे कृष्ण कृष्ण कृष्ण हरे हरे, हरे राम हरे राम राम राम हरे हरे या मंत्राचा जमेल तितका जप करावा.
४. दीपदान आणि नैवेद्य
* **दीपदान:** अधिकमासात मंदिरामध्ये, तुळशीजवळ किंवा नदीकाठी दीपदान (दिवा लावणे) करण्याचे मोठे महत्त्व आहे. यामुळे जीवनातील अंधकार दूर होतो, अशी श्रद्धा आहे.
* **नैवेद्य:** भगवंताला पिवळ्या रंगाचे गोड पदार्थ (जसे की शिरा, बुंदीचे लाडू) किंवा खिरीचा नैवेद्य दाखवावा.
५. अनारसे दान (३३ चे महत्त्व)
अधिकमासात **'३३'** या संख्येला अनन्यसाधारण महत्त्व आहे. महिना संपताना किंवा महिन्यातील शुक्ल/कृष्ण पक्षातील एकादशीला खालील गोष्टींचे दान केले जाते:
* **अनारसे दान:** ३३ अनारसे तांब्याच्या किंवा केळीच्या पानात ठेवून, त्यावर दिवा लावून ते ब्राह्मणाला किंवा गरजूला 'पुरुषोत्तम रूपाय नमः' म्हणून दान दिले जातात. अनारश्यांना असणारे छिद्र हे पापांचा नाश करतात असे मानले जाते.
* अनारशांऐवजी ३३ लाडू, ३३ फळे किंवा इतर वस्तूंचेही दान केले जाते.
**विशेष टीप:** अधिकमासात केवळ बाह्य पूजेपेक्षा अंतःकरणातील शुद्धता, नामस्मरण आणि सत्कर्म (गरजूंना मदत) करण्याला भगवान विष्णूंच्या दरबारात सर्वात जास्त महत्त्व आहे.
