24/10/2025
माऊली माऊली 🙏🙏
संत ज्ञानेश्वर हे १३व्या शतकातील महाराष्ट्रातील एक महान संत, योगी, तत्त्वज्ञानी आणि कवी होते. त्यांचा जन्म इ. स. १२७५ मध्ये पैठणजवळील आपेगाव येथे मराठी देशस्थ ब्राह्मण कुटुंबात झाला. विठ्ठलपंत कुलकर्णी आणि रुखमिणीबाई हे त्यांचे आई-वडील होते. ज्ञानेश्वरांनी फक्त २१ वर्षांचे जीवन जगले, परंतु त्यांनी मराठी साहित्याला अमरत्व दिले आहे.
त्यांनी वयाच्या अवघ्या १३व्या वर्षी "ज्ञानेश्वरी" या ग्रंथाचे लेखन सुरु केले, जो भगवद्गीतेवरील मराठी भाषेतील अतिशय सुंदर आणि सोप्या भाषेतले भाष्य आहे. ज्ञानेश्वरांनी लिहिलेले "अमृतानुभव" आणि "भावार्थदीपिका" हे ग्रंथही अत्यंत महत्त्वाचे आहेत. त्यांनी प्राकृत भाषेत लेखन केले कारण ते संस्कृतपेक्षा जनसामान्यांपर्यंत आध्यात्मिक ज्ञान पोहोचवण्याचा प्रयत्न करत होते.
ज्ञानेश्वरांचा सामाजिक संघर्ष मोठा होता. त्यांच्या कुटुंबाला लोकांकडून खूप छळ सहन करावा लागला, पण त्यांनी त्याचा सामना करून आध्यात्मिक मार्गावर दृढ विश्वास ठेवला. त्यांनी जातिवादाच्या विरोधात विचार मांडले आणि वेदांचे खरे अर्थ समाजाला समजावण्याचा प्रयत्न केला. त्यांच्या अनेक चमत्कारांच्या कथा प्रसिद्ध आहेत, जसे की त्यांच्या शरीरातील ज्ञान आणि चमत्कार सच्चिदानंद या शिष्याच्या पुनरुज्जीवनाच्या कथांमध्ये दिसून येतात.
संत ज्ञानेश्वरांनी वारकरी संप्रदायाला मुळे दिली आणि विठोबा भक्तीचा प्रसार केला. त्यांचा समाधी स्थळ आळंदी येथे असून त्याचे वार्षिक वारी उत्सव महाराष्ट्रभर भक्तीभावाने साजरा होतो. ज्ञानेश्वरांचा संदेश एकात्मता, भक्ती, योग, आणि सर्वांसाठी आध्यात्मिक अनुभवाचा संघर्ष हे आहेत.
सारांशात संत ज्ञानेश्वर हे केवळ एक धार्मिक संत नव्हते तर त्यांनी मराठी भाषेचा कवि म्हणून आणि सामाजिक सुधारक म्हणूनही अमूल्य कार्य केले. त्यांच्या जीवनाचा मराठी संस्कृतीत आणि भक्ती परंपरेत अपार प्रभाव आहे.
