14/05/2026
*धर्मवीर, स्वराज्यरक्षक, छत्रपती संभाजी महाराज यांना जयंतीनिमित्त मानाचा मुजरा* 🙏🚩
*14 मे 1657 - जयंती दिन*
*_"देश धरम पर मिटने वाला, शेर शिवा का छावा था।
महापराक्रमी परम प्रतापी, एक ही शंभू राजा था।।"_*
---
*1. बालपण - "छावा पुरंदरावर जन्मला" 1657-1666*
*जन्म*: 14 मे 1657, *पुरंदर किल्ल्यावर*. आई *सईबाई* - शिवरायांच्या पहिल्या पत्नी.
*दुर्दैव*: वयाच्या 2ऱ्या वर्षी आईचे निधन. *राजमाता जिजाऊ* यांनी संगोपन केलं. *"शिवाचा छावा"* म्हणून वाढवला.
*शिक्षण*: काशीचे पंडित *केशवभट, उमानंद* यांच्याकडे. वयाच्या 9व्या वर्षी *संस्कृत, मराठी, हिंदी, फारसी, पोर्तुगीज* भाषा अवगत. *बुधभूषण, नायिकाभेद, नखशिख, सातसतक* हे 4 ग्रंथ लिहिले. *राजकारण, धर्मशास्त्र, धनुर्विद्या, तलवारबाजी* मध्ये प्रवीण.
*आग्रा भेट 1666*: वयाच्या 9व्या वर्षी शिवरायांसोबत औरंगजेबाच्या कैदेत. *चातुर्याने सुटका*. हेच बाळ पुढे औरंगजेबाला 9 वर्षे झुंजवणार होतं.
*2. तारुण्य - "बंडखोर ते युवराज" 1666-1680*
*वयाच्या 13व्या वर्षी*: औरंगजेबाने *"राजा"* किताब दिला. राजगडावर युवराज म्हणून कारभार.
*दिलेरखानाला मिळाले 1678*: शिवरायांशी मतभेद झाल्याने मुघलांना जाऊन मिळाले. पण *1 वर्षातच स्वराज्याची निष्ठा* जागी झाली. *"शत्रूच्या गोटात राहून शत्रूचाच भेद घेतला"* आणि परत आले. शिवरायांनी मोठ्या मनाने माफ केलं.
*शिकलेली धडा*: शत्रू कसा विचार करतो, त्याची ताकद-कमजोरी काय - हे दिलेरखानाकडून शिकले. पुढे हेच *मुघलांविरुद्ध युद्धनीती* म्हणून वापरलं.
*3. राज्याभिषेक - "छत्रपती झाले" 1680-1681*
*3 एप्रिल 1680*: शिवरायांचे निधन. *अष्टप्रधान मंडळ, सोयराबाई* यांनी *राजाराम* यांना गादीवर बसवलं. संभाजी रायगडावर नव्हते.
*20 जुलै 1680*: रायगडावर येऊन सत्ता हस्तगत केली. विरोध करणाऱ्यांना कैद/देहांत शासन.
*16 जानेवारी 1681*: *रायगडावर भव्य राज्याभिषेक*. "छत्रपती संभाजी महाराज" झाले. वय 23 वर्षे.
*पहिलाच निर्णय*: *"शिवरायांचे स्वप्न - अखंड हिंदवी स्वराज्य - पूर्ण करणार."*
*4. पराक्रम - "9 वर्षे औरंगजेबाला झुंजवले" 1681-1689*
*औरंगजेब स्वतः दक्षिणेत उतरला - "शंभूला जिवंत पकडतो किंवा दख्खन सोडतो"*. 5 लाख फौज, 14 कोटी खजिना घेऊन आला. पण *9 वर्षे शंभूराजे पुरले नाहीत.*
*महत्त्वाच्या मोहिमा:*
वर्ष मोहीम पराक्रम
**1681** **बुऱ्हाणपूर-औरंगाबाद लूट** औरंगजेब दख्खनेत उतरताच त्याच्या छावणीवर हल्ला. 1 कोटीची लूट. "आलो आहे, जागे व्हा" संदेश.
**1682** **जंजिरा-सिद्धी मोहीम** सिद्धीचा ताबा मोडण्यासाठी 2 वर्षे लढा. इंग्रज-पोर्तुगीजांनाही शह दिला.
**1683** **गोवा- पोर्तुगीज मोहीम** पोर्तुगीजांनी हिंदूंवर अत्याचार केले म्हणून **गोव्यात घुसून धुमाकूळ**. पोर्तुगीज व्हाईसरॉय जीव वाचवून पळाला.
**1685** **विजापूर-गोवळकोंडा मदत** मुघलांविरुद्ध लढणाऱ्या मुस्लिम सत्तांना मदत. **"धर्मासाठी लढतो, धर्मांध नाही"** हे दाखवून दिलं.
**1687** **वाघनखं मोहीम** मुघल सरदार **हुसेन अली खान** चा वाघनखांनी कोथळा काढला.
**1688** **रामशेजचा वेढा** 6 वर्षे 600 मावळ्यांनी 30 हजार मुघलांना रोखलं. **"शंभूचा एक मावळा 50 मुघलांना भारी."**
*गनिमी कावा + समोरासमोर लढाई*: दोन्हीत तरबेज. *स्वतः आघाडीवर लढायचे.* अंगावर 40 जखमा होत्या.
*5. बलिदान - "धर्मासाठी मरण पत्करले" 1689*
*फितुरी*: गणोजी शिर्के, कान्होजी शिर्के यांनी *मुकर्रबखानाला* संगमेश्वरचा रस्ता दाखवला.
*1 फेब्रुवारी 1689*: संगमेश्वरला *कवी कलश* सोबत असताना कैद झाले.
*औरंगजेबाचे प्रस्ताव*:
1. स्वराज्य मुघलांना द्या
2. मुसलमान व्हा
3. किल्ले, खजिना द्या
4. फितूरांची नावे सांगा
*संभाजी महाराजांचे उत्तर*: *"मृत्यू आला तरी चालेल, पण धर्म सोडणार नाही. शिवरायांचे स्वराज्य विकणार नाही."*
*40 दिवस अमानुष छळ*:
- डोळे काढले - *"डोळे गेले तरी दृष्टी धर्माचीच"*
- जीभ कापली - *"जीभ गेली तरी 'जय भवानी' मनात आहे"*
- नखं उपटली, चामडी सोलली
- शेवटी *11 मार्च 1689, तुळापूर-वढू* येथे शरीराचे तुकडे करून भीमा-इंद्रायणी संगमात फेकले.
*वयाच्या 31व्या वर्षी बलिदान.* पण *झुकले नाहीत, विकले गेले नाहीत, धर्म सोडला नाही.*
*6. चारित्र्य - "कसा राजा होता शंभू?"*
1. *धर्मवीर*: प्राण गेला तरी चालेल, पण *धर्मांतर नाही*. आजचे तरुण 1-2 रुपयासाठी मटका लावतात, शंभूराजांनी *राज्य गमावलं पण तत्त्व नाही सोडलं.*
2. *विद्वान*: वयाच्या 14व्या वर्षी *"बुधभूषण"* ग्रंथ लिहिला. संस्कृत श्लोक रचायचे. *तलवार + लेखणी* दोन्ही चालवायचे.
3. *कडक प्रशासक*: प्रजेला त्रास देणाऱ्या *अधिकाऱ्याला हत्तीच्या पायी* दिलं. पण *शेतकऱ्यांसाठी, स्त्रियांसाठी जीव ओवाळून टाकला.* पोर्तुगीजांनी बाटवलेल्या लोकांना परत हिंदू धर्मात घेतलं.
4. *माणुसकी*: गोव्याच्या मोहिमेत *पोर्तुगीज बायकामुलांना हात लावू दिला नाही.* "लढाई सैनिकांशी, जनतेशी नाही" - हाच शिवधर्म पाळला.
5. *स्वाभिमानी*: औरंगजेब म्हणाला "माफी माग". शंभूराजे म्हणाले *"सिंहाची माफी वाघ मागतो का? मी शिवबाचा छावा आहे."*
*शरीर तंदुरुस्त कशासाठी? तर धर्म, देश, स्वराज्यासाठी लढता यावं म्हणून.*
*आज जयंतीला संकल्प करा*:
1. *व्यसनमुक्ती* - शंभूराजे व्यसनी नव्हते, शूर होते.
2. *स्वाभिमान* - कुणापुढे झुकायचं नाही.
3. *शेती + शरीर* - तंदुरुस्त राहून स्वराज्यासाठी राबायचं.
*"जोवर चंद्र-सूर्य आहे, तोवर शंभूराजांचं नाव राहील."*
*धर्मवीर छत्रपती संभाजी महाराज की जय!* 🚩
*जय जिजाऊ, जय शिवराय, जय शंभुराजे!*
