23/02/2026
ਰਾਤ ਸਾਢੇ ਅੱਠ ਵਜੇ 20 ਫ਼ਰਵਰੀ ਨੂੰ ਮਹੰਤ ਨਰੈਣੂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਕ ਸੌ ਗੋਰਾ ਅਤੇ ਇਕ ਸੌ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਦੀ ਗੱਡੀ ਪੁੱਜ ਗਈ। ਇਸੇ ਗੱਡੀ ਵਿਚ ਹੀ ਮਿਸਟਰ ਜੀ.ਐਮ.ਕਿੰਗ ਕਮਿਸ਼ਨਰ, ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਪੁਲਸ, ਸ.ਬ. ਮਹਿਤਾਬ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸਰਕਾਰੀ ਵਕੀਲ, ਸ: ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸਕੱਤਰ ਡਿਸਟ੍ਰਿਕਟ ਸਿੱਖ ਲੀਗ.ਸ: ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਬੈਂਕਰ, ਸ: ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਚੋਬ ਫਰੋਸ਼, ਸ: ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਚਾਵਲਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਐਡੀਟਰ ਲਾਇਲ ਗਜ਼ਟ' ਪੁੱਜ ਗਏ 羽।
ਨਨਕਾਣੇ ਸਾਹਿਬ ਪੁੱਜਦਿਆਂ ਸਾਰ ਡਿਸਟ੍ਰਿਕਟ ਮੈਜਿਸਟ੍ਰੇਟ ਸ਼ੇਖੂਪੁਰਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਨੂੰ ਜ਼ੇਰ ਦਫ਼ਾ ੧੪੪ ਜ਼ਾਬਤਾ ਫੌਜਦਾਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਫੌਜ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿਚ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ । ਫੌਜ ਨੇ ਗੁਰਦਵਾਰੇ ਦੇ ਚੌਗਿਰਦੇ ਘੇਰਾ ਘੱਤ ਕੇ ਪਹਿਰੇ ਲਾ ਦਿੱਤੇ । ਸਭ ਸਿੱਖ ਮੁਖੀਆਂ ਤੇ ਅਫਸਰਾਂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਮੌਕੇ ਆਪਣੇ ਅੱਖੀਂ ਵੇਖੇ ਅਤੇ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਦਾ ਧਿਆਨ ਛੇਤੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀਆਂ ਕਰਾਉਣ ਵੱਲ ਦਿਵਾਇਆ।
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਹੰਤ ਨਰੈਣ ਦਾਸ ਦੇ ਬੂਹੇ ਅੱਗੇ ਪੁੱਜੇ । ਅੱਗੋਂ ਮਕਾਨ ਦਾ ਬੂਹਾ ਬੰਦ ਸੀ । ਬੂਹਾ ਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ । ਕੁਝ ਚਿਰ ਬਾਅਦ ਆਵਾਜ ਆ ਕੇ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਈ। ਅਖੀਰ ਮਕਾਨ ਨੂੰ ਘੇਰਾ ਘੱਤ ਕੇ ਬੂਹਾ ਤੋੜਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਮਹੰਤ ਦੂਜੇ ਬੂਹੇ ਥਾਣੀ ਹੱਥ ਵਿਚ ਬੰਦੂਕ ਲਈ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ, ਜੋ ਛੇਤੀ ਨਾਲ ਭੱਜ ਕੇ ਕਰੀ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਬੰਦੂਕ ਖੋਹ ਲਈ । ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਹਰੀ ਨਾਥ ਜੋਗੀ ਬਾਹਰ ਆਇਆ ਤੇ ਉਹ ਭੀ ਕਲਾਵਾ ਭਰ ਕੇ ਫੜ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਮਹੰਤ ਦੀ ਜਾਮ ਤਲਾਸ਼ੀ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਨਿਕਲੀਆਂ। ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੀ ਹੱਥਕੜੀ ਲਾਈ ਗਈ। ਪੁਲਸ ਪਾਸ ਹੱਥਕੜੀਆ ਥੋੜ੍ਹੀਆਂ ਸਨ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ ਛੱਬੀ ਪਠਾਣ ਤੇ ਮਹੰਤ ਦਾ ਇਕ ਹੋਰ ਚੇਲਾ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਕੇ ਮੁਸਕਾਂ ਬੰਨ੍ਹ ਲਈਆਂ । ਸਾਰੇ ਮੁਲਜ਼ਮ ਸਪੈਸ਼ਲ ਗੱਡੀ ਰਾਹੀਂ ਰਾਤ ਦੇ ਦੋ ਵਜੇ ਸੰਟਰਲ ਜੇਹਲ ਲਾਹੌਰ ਨੂੰ ਘੱਲ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ।
ਭਾਈ ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੇ ਭਾਈ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਜੋ ਦੋ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਬੰਡਾਲੀਆਂ ਦੇ ਬੁੰਗੇ ਪਏ ਸਨ, ਉਹ ਡੀ.ਸੀ. ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਮਿਉ ਹਸਪਤਾਲ ਲਾਹੌਰ ਵਿਚ ਇਲਾਜ ਲਈ ਏਸੇ ਗੱਡੀ ਵਿਚ ਹੀ ਭੇਜੇ ਗਏ ਸਨ
ਤਲਾਸੀ ਵਿਚ ਬਾਵਾ ਹਰੀ ਦਾਸ ਐਡੀਟਰ 'ਸੰਤ ਸੇਵਕ' ਦੀ ਇਕ ਤਾਰ ਫੜੀ ਗਈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਮਹੰਤ ਨਰੈਣ ਦਾਸ ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਜੇਕਰ ਆਪ ਨੇ ਕੱਲ ਤੱਕ ਬਾਵਿਆਂ" ਨੂੰ ਸਾਢੇ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਿਆ ਨਾ ਘੱਲਿਆ ਤਦ ਬਾਵੇ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਸਨਤਾਨ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਕਾਨਪ੍ਰੰਸ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਬੰਦ ਕਰ ਦੇਣਗੇ, ਫੌਰਨ ਇਹ ਰੁਪਿਆ ਟਿੱਕਾ ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਭੇਜ ਦਿਓ ।
ਇਕ ਰੁੱਕਾ ਨਰੈਣ ਦਾਸ ਦਾ ਦਸਖ਼ਤੀ ਫੜਿਆ ਗਿਆ ਜਿਸ ਵਿਚ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਪੁਲਸ ਨੂੰ ਇਕ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਿਆ ਵੱਢੀ ਦੇਣ ਦਾ ਹਾਲ ਸੀ ਜੋ ੨੩ ਫਰਵਰੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਗਵਰਨਰ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ । ਪਰ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਪੁਲਸ ਕੇਵਲ ਇੱਥੋਂ ਬਦਲਿਆ ਹੀ ਗਿਆ ਸੀ । ਇਕ ਬੇਰੀ ਬੁਰਜ ਵਿੱਚੋਂ ਤੇ ਅੱਧੀ ਪੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨੀ ਡਿਉੜੀ ਦੀ ਉਪਰਲੀ ਛੱਤੋਂ ਕਾਰਤੂਸਾਂ ਦੀ ਫੜੀ ਗਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੁਝ ਕਾਰਤੂਸ ਮਹੰਤ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਭੀ ਫੜੇ ਗਏ ਸਨ।
ਇਕ ਤਾਰ ਮਹੰਤ ਨਰੈਣ ਦਾਸ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਫੜੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨਨਕਾਣੇ ਸਾਹਿਬ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦੇ" ।
21 ਫ਼ਰਵਰੀ 1921 ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਦਿਲ-ਕੰਬਾਊ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਤੇ
ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ
21 ਫ਼ਰਵਰੀ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਸ: ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਟਾਰੀ, ਪ੍ਰੋ: ਜੋਧ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਸ: ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਸਮੁੰਦਰੀ, ਬਾਬਾ ਕੇਹਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਪੱਟੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਝੱਬਰ ਆਪਣੇ ਜਥਿਆਂ ਸਣੇ ਪੁੱਜ ਚੁੱਕੇ ਸਨ
ਭਾਈ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਝੱਬਰ ਦੇ ਜਥੇ ਵਿਚ ਅੱਠ ਸੌ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਿੰਘ ਹੋਣਗੇ ਜੋ ਸਭ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸਨ । ਕਿਸੇ ਪਾਸ ਛਵ੍ਹੀ, ਕਿਸੇ ਪਾਸ ਕੁਹਾੜੀ, ਪਰ ਡਾਂਗੋਂ ਖਾਲੀ ਤਾਂ ਕੋਈ ਭੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸਭ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਰੋਹ ਚੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਸਨ ਤੇ ਅਥਾਹ ਜੋਸ਼ ਵਿਚ ਆਏ ਸਭ ਮਰਨ-ਮਾਰਨ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਸਨ।
ਪੁਲਸ ਨੂੰ ਪੜਤਾਲ ਕਰਨ 'ਤੇ ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਕੇਸ ਤੇ ਇਕ ਚਾਟੀ ਵਿਚ ਕੁਝ ਕੜੇ, ਕੰਘੇ ਤੇ ਚੱਲੇ ਹੋਏ ਕਾਰਤੂਸ ਮਿਲੇ । ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਤੇਲ ਦੇ ਛੱਬੀ ਪੀਪੇ ਖਾਲੀ ਬਾਹਰ ਹਾਤੇ ਵਿਚੋਂ ਤੇ ਸੋਲ੍ਹਾ ਭਰੇ ਹੋਏ ਅੰਦਰੋਂ ਕੋਠੜੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਮਿਲੇ । ਸੱਤ ਸੀਖਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹਿਲਾ-ਹਿਲਾ ਤੇ ਠਕੋਰ ਠਕੇਰ ਕੇ ਲੋਥਾਂ ਸਾੜਦੇ ਰਹੇ ਸਨ। ਬਾਵਲੀ ਦੇ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਖਾਲੀ ਘੜੇ ਪਏ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਖੂਨ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਖੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ । ਦਰਸਨੀ ਡਿਉੜੀ ਤੇ ਹੋਰ ਕੋਠਿਆ ਉਤ ਤੇ ਥੱਲਿਓ ਇੱਟਾ ਦੇ ਸੋਲ੍ਹਾ ਵੱਡੇ ਢੇਰ, ਸਿਗਰਟਾ ਦੀਆ ਡੱਬੀਆ, ਸਰਾਬ ਦੀਆ ਬੋਤਲਾ, ਤਮਾਕੂ ਦੀਆ ਚਿਲਮਾਂ ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤੇਲ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਹੋਏ ਵੜੇਵੇਂ ਜੋ ਰਾਤ ਨੂੰ ਦੌਰੇ ਭਰ ਕੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਚਵੀਂ ਬੰਨੀਂ ਰੌਸ਼ਨੀ ਲਈ ਬਾਲੇ ਜਾਦੇ ਸਨ ਆਦਿ ਮਿਲੇ। ਭਾਈ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸਾਹੋਵਾਲ ਵਾਲੀ ਘੁਮਿਆਰਾ ਦੀ ਭੱਠੀ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਕੜੇ, ਇਕ ਮਾਲਾ ਲੋਹੇ ਦੀ ਭਾਈ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ, ਨੌਂ ਰੁਪਏ ਤੇ ਇਕ ਪੈਸਾ ਨਕਦ ਮਿਲੇ । ਇਕ ਸਿੰਘ ਦੀ ਖੋਪਰੀ ਜੋ ਅਜੇ ਸਾਰੀ ਸੜੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਮਿਲੀ । ਉਸ ਉਪਰ ਇਸ ਵੇਲੇ ਕੇਸ ਮੌਜੂਦ ਸਨ । ਇਕ ਸਹੀਦ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਬੂਤਾ ਹੱਥ ਜਿਸ ਵਿਚ ਕੰਜੀਆਂ ਦਾ ਗੁੱਛਾ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ । ਬਾਕੀ ਸਭ ਦੇ ਸਰੀਰ ਸੜ ਕੇ ਭਸਮ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ ।
ਚੁਖੰਡੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਖੂਨ ਜੰਮਿਆ ਪਿਆ ਸੀ । ਬਾਹਰਲਾ ਚੁਬੱਚਾ ਖੂਨ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਪਿਆ ਸੀ। ਪੰਜ ਕੰਘੇ, ਖਿੱਲਰੇ ਹੋਏ ਕੇਸ, ਇਕ ਸੌ ਤੋਂ ਵਧੀਕ ਬੰਦੂਕਾ ਦੀਆ ਗੋਲੀਆ ਮਿਲੀਆ । ਇਕ ਬੂਹੇ ਦੇ ਤਖ਼ਤੇ ਅਤੇ ਪੱਥਰ ਦੀ ਸਿਲ ਉੱਤੇ ਸਿੰਘਾ ਨੂੰ ਵੱਢਣ-ਟੁੱਕਣ ਦੇ ਕਸਾਈ ਦੇ ਫੱਟੇ ਵਾਂਗ ਨਿਸਾਨ ਸਨ । ਇਕ ਸੰਤ ਰਾਮ ਸਾਧ ਤੇ ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਸਹੀਦਾਂ ਦੀਆਂ ਸਬੂਤੀਆ ਦੇਹੀਆਂ ਸਨ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਈਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੇ ਪੰਜ ਵੱਡੇ ਢੇਰ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ । ਪੁਲਸ ਵਾਲਿਆ ਇਕ ਸੌ ਤੀਹ" ਲੇਥਾ ਗਿਣੀਆਂ ਸਨ। ਸਾਬਤ ਲੋਥਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਨਹੀਂ ਸਨ ਇਸ ਲਈ ਟੁਕੜੇ ਮਿਲਾ ਕੇ ਗਿਣਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਇਦ ਭੁਲੇਖਾ ਖਾ ਗਏ ਹੋਣ।
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਰੀਰ ਦੇ ਲੂੰ-ਕੰਡੇ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਨ . ਵਾਲਾ ਡਾਹਢਾ ਹੀ ਦਰਦਨਾਕ ਨਕਸਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ । ਥਾ-ਥਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਹੀਦੀ ਖੂਨ ਦੀਆ ਛਿੱਟਾ ਤੇ ਘਰਾਲਾ ਵਗੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਸਾਰੇ ਹਾਤੇ ਵਿਚ ਲੋਥਾ ਨੂੰ ਧੂਹਣ ਦੀਆ ਘਸੀਟਣੀਆਂ ਲੱਗੀਆਂ ਹੋਈਆ ਸਨ ਅਤੇ ਖੂਨ ਦੇ ਵਗਿਆ ਰੇੜ੍ਹਾ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਨ । ਪੰਜ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਕੋਈ ਵੀਹ ਮੁਰੱਬਾ ਫੁੱਟ ਵਿਚ ਸਹੀਦਾ ਦੀਆ ਝੁਲਸੀਆ ਹੋਈਆ ਦੇਹੀਆ ਖਿੱਲਰੀਆ ਪਈਆ ਸਨ । ਬਾਕੀ ਇਕ ਵੱਡੇ ਪੰਜ ਫੁੱਟ ਉੱਚੇ ਢੇਰ ਵਿਚ ਇਕੱਠੀਆ ਪਈਆ ਸਨ। ਇਸ ਢੇਰ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿਰ ਧੜਾ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਏ ਇਉਂ ਜਾਪਦੇ ਸਨ ਕਿ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੁਮਿਆਰ ਦੇ ਪਜਾਵੇ ਵਿਚ ਅੱਧ-ਕੱਚੇ ਟਿੰਡਾ ਵਰਗੇ ਭਾਡੇ ਪਏ ਹੋਣ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਤੇਲ ਪਾ ਕੇ ਸਾੜਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ । ਕੁਝ ਅੱਧ-ਸੜੀਆਂ, ਕੁਝ ਝੁਲਸੀਆ ਹੋਈਆਂ ਖੂਨ ਨਾਲ ਲੱਥ-ਪਥ ਹੋਈਆ ਦੇਹੀਆ ਪਈਆਂ ਸਨ । ਪੂਰਾ ਜੁੱਸਾ ਕਿਸੇ ਦਾ ਕਾਇਮ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸਭ ਸੜੇ ਹੋਏ ਬੇ-ਪਛਾਣੇ ਤੇ ਅੰਗ-ਅੰਗ ਹੋਏ ਪਏ ਸਨ। ਹੱਡੀਆਂ ਨਾਲ ਸੜਿਆ ਹੋਇਆ ਮਾਸ ਵੇਖ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਸਰੀਰ ਕੰਬਣ ਤੇ ਦਿਲ ਧੜਕਣ ਲੱਗ ਪੈਦਾ ਸੀ ।
ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਦਿਲ-ਕੰਬਾਊ ਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਵੀ ਵੇਖ ਕੇ ਸਿੱਖਾ ਦੇ ਅੱਥਰੂ ਨਿਕਲਣ ਨ ਰਹਿ ਸਕੇ। ਕਈਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਝੁਣ-ਝੁਣੀਆਂ ਤੇ ਕੰਬਣੀਆ ਛਿੜੀਆ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਕਈਆਂ ਦੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜ਼ੁਲਮੀ ਨਜ਼ਾਰਿਆ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਹਿਚਕੀ ਬੱਝੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਕਈ ਸਿੰਘ ਸਿੰਘਣੀਆ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਖੜੇ ਬੈਹਵਾਸ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕਈ ਅਜਿਹੇ ਭੀ ਸਨ ਜੋ ਹੈਰਾਨੀ ਦੇ ਮਾਰੇ ਬਿਟਰ ਬਿਟਰ ਤੱਕ ਸਹੇ ਸਨ । ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਇਉਂ ਮਾਲੂਮ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਕੋਈ ਪਿਆਰ ਚੀਜ ਇਸ ਥਾਂ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਮਿਲਣਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ।
