25/12/2025
ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਮਰ ਸ਼ਹੀਦ ਜਰਨੈਲ (ਕਮਾਂਡਰ)ਬਾਬਾ ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਚਮਕੌਰ ਗੜ੍ਹੀ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਣ ਦਾ ਮਾਣ ਹਾਸਲ ਹੋਇਆ। ਤੱਥਾਂ ਅਤੇ ਸਬੂਤਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕਲਗ਼ੀ ਤੇ ਪਸ਼ਾਕਾ ਬਾਬਾ ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਬਖਸ਼ਿਆ ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸ੍ਰੋਤਾਂ ਵਿਚ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ:
ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦੇ ਦਰਬਾਰੀ ਕਵੀ ਭਾਈ ਕੰਕਣ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 1710 ’ਚ ਹੋਈ) ਵੱਲੋਂ ਰਚਿਤ ‘ਸੰਖੇਪ ਦਸ ਗੁਰੂ ਕਥਾ’ ਦੇ ਪੰਨਾ ਨੰਬਰ 66 ’ਤੇ ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ:
ਨਿਜ ਕਲਗੀ ਸਿਰ ਦਈ ਸਜਾਇ, ਦਈ ਪੁਸਾਕ ਆਪਨੀ ਪਹਿਰਾਇ।
ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਕੋ ਬੁਰਜ ਬਠਾਇ ਤਜਿ ਗੜੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜਾਇ।
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ:
ਅੰਤ ਇਕੇਲੇ ਗੜ੍ਹੀ ਮੇਂ ਬੰਦੂਕੀ ਪ੍ਰਬੀਨ।
ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਰੰਘਰੇਟੜੋ ਜੋ ਜੂਝ ਗਹਓ ਸੰਗ ਦੀਨ।
ਵਜੀਰਾ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਭਯੋ, ਲੀਓ ਮਾਰ ਗੋਬਿੰਦ।
ਦਿੱਲੀ ਧਾਇਓ ਸੀਸ ਲੈ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਨਰਿੰਦ।
(ਰਚਨਾ ਕਾਲ 1704- 1711 ਈਸਵੀ ਸੰਪਾਦਕ ਡਾ. ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਐਮ.ਏ, ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਪਟਿਆਲਾ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਸੱਯਦਾ ਫਰਾਹ ਅਦੀਲ, ਸੁਚੇਤ ਕਿਤਾਬ ਘਰ ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ)
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਬਾਬਾ ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਕਲਗ਼ੀ ਬਖਸ਼ਣ ਬਾਰੇ ਲਿਖਦੇ ਹਨ:
ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਗੁਰ ਕਾ ਸਿਖ ਹੋਈ। ਗੁਰ ਸਮ ਰੂਪ ਭੇਦ ਨਹਿ ਕੋਈ।।
ਤਾਂ ਕੋ ਆਪਣੀ ਠੌਰ ਬਹਾਇ। ਦੇ ਗੁਰਿਆਈ ਮਾਥ ਟਿਕਾਇ।।
(ਗੁਰ ਬਿਲਾਸ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਛੇਵੀਂ ਪੰਨਾ ਕਾਲ 815 ਰਚਨਾ ਕਾਲ1718 ਈਸਵੀ ਸੰਪਾਦਨ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ)
"40 ਸਿੰਘਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੰਘ ਅਕਹਿ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ ਲੜਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ ਤਾਂ ਪੰਜਾਂ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਪੰਥ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਕਿ ਗੜ੍ਹੀ ਤਿਆਗ ਕੇ ਬਚ ਨਿਕਲਣ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗੜ੍ਹੀ ਤਿਆਗ ਕੇ ਜਾਣਾ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੇ ਭਲੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਪੰਜ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਮੰਨ ਕੇ ਭਾਈ ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਮਜ਼੍ਹਬੀ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਸਤਰ ਪੁਆ ਕੇ ਤੇ ਸਿਰ ਤੇ ਕਲਗ਼ੀ ਸਜਾ ਕੇ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਖ਼ੁਦ ਭੇਸ ਬਦਲ ਕੇ ਗੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲ ਗਏ। ਤੁਰਕ ਭਾਈ ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਸਮਝ ਕੇ ਉੱਥੇ ਟਿਕੇ ਰਹੇ। ਅੰਤ ਜੂਝਦੇ ਹੋਏ ਬਾਕੀ ਸਿੰਘ ਵੀ ਭਾਈ ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਸਮੇਤ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਲਈ ਸ਼ਹੀਦੀ ਜਾਮ ਪੀ ਗਏ।"
(ਪੰਜਾਬ ਕੋਸ਼- ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ, ਪੰਨਾ 827)
"ਫਿਰ ਰਲ੍ਹ ਕੇ ਸਿੰਘ ਪਿਆਰਿਆਂ, ਗੁਰਮਤਾ ਪਕਾਇਆ,
ਗੜ੍ਹੀ ਛੱਡਣ ਲਈ ਗੁਰਾਂ ਨੂੰ, ਸੀ ਹੁਕਮ ਸੁਣਾਇਆ।
ਛੱਡਣੀ ਗੜ੍ਹੀ ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਗੁਰਾਂ ਵਿਉਂਤ ਬਣਾਈ,
ਭਾਈ ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਿਰ ਕਲਗ਼ੀ ਲਾਈ।
ਆਪਣੀ ਲਾਹ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ, ਪੁਸ਼ਾਕ ਪਹਿਨਾਈ।
ਅੰਦਰ ਬੁਰਜ ਬੈਠਾਲ ਕੇ, ਸੀ ਗੱਲ ਸਮਝਾਈ।
ਚੋਟ ਨਗਾਰੇ ਮਾਰ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਧਰਤ ਗੂੰਜਾਈ, ਪੀਰ ਹਿੰਦ ਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ,ਸੁਣ ਲਵੇ ਲੁਕਾਈ।" ਦਲਬੀਰ ਸਿੰਘ
ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਵਰਿਆਮ ਇਕੇਲਾ',ਪੰਨਾ-183 (ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਸ਼੍ਰੀ
ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਮਤਾ ਨੰ: 2158 ਮਿਤੀ 16-7-1987 ਰਾਹੀਂ 2100 /-ਰੁਪਏ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ)
ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਸ਼ਹੀਦ ਬਾਬਾ ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਮੂਹ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਨੂੰ ਕੋਟਿਨ ਕੋਟਿ ਪ੍ਰਣਾਮ ਹੈ ਜੀ।