08/02/2026
SIAM LAN KESEHATAN
Dening: dr. H. Guntur Subiyantoro, M.Si. (PDM Sukoharjo)
Salami kirang langkung 13-14 jam wekdal kita nindakaken siam (puasa), wonten mekanisme ingkang nggumunaken saking sistem kakebalan awak (imunitas) ingkang kawentuk amargi siam kasebat.
Parentah siam ingkang dipun-wajibaken kagem tiyang ingkang beriman, nyatanipun paring kakebalan kanthi langsung dhumateng ingkang nindakaken. Mekaten dhawuhipun Allah Swt.:
يَأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُوْنَ
"Duh tiyang-tiyang ingkang beriman, dipun-wajibaken tumrap sira kabeh nindakake siam kaya dene wis tau diwajibake marang wong-wong sadurunge sira, supaya sira kabeh dadi wong kang takwa." (QS. Al-Baqarah: 183)
Kuwaosipun Allah Ngatur Mekanisme Awak
Nalika tiyang nindakaken siam, sistem imunitas badhe kawentuk. Punika wujud sih katresnanipun Allah dhumateng para kawula-Nipun. Malah, Organisasi Kesehatan Donya (WHO) nate nandesaken bilih siam punika leres-leres mbuktekaken kesehatan saking mawarni-warni aspek: fisik, psikis, sosial, dumugi spiritual. Saking sisi fisik, siam paring mupangat ingkang luar biasa, inggih punika:
Proses Autolisis lan Autofagi
Proses Glukoneogenesis
Mekanisme Ilmiah Nalika Siam
➤ Energi saking Glikogen: Nalika siam, boten wonten asupan dhaharan, saengga sumber energi badhe dipun-pundhet saking glukosa sisa sahur. Menawi cadangan glukosa telas, energi dipun-pundhet saking glikogen ingkang wonten ing getih lan otot.
➤ Aktifipun Autolisis: Sasampunipun kandungan glikogen suda, utek badhe paring sinyal luwe. Nanging, amargi utek mangertos bilih kita saweg siam, awak badhe ngaktifaken program "Autolisis".
Autolisis inggih punika sistem otomatisasi ingkang mformat ulang kahanan awak supados bali dhumateng kahanan ideal. Autolisis badhe madosi "database" rancangan dhasar manungsa.
➤ Ngresiki Sel Rusak: Awak manungsa kasusun saking kirang langkung 50 triliun sel. Autolisis badhe milih pundi sel ingkang sehat lan pundi ingkang risak. Sel-sel liar, sel mati, benjolan tumor, sarta timbunan lemak ingkang dados sarang racun badhe dipun-icalaken.
Hal punika jumbuh kaliyan panaliten Prof. Yoshinori Ohsumi (Pamenang Nobel 2016) babagan teori Autofagi. Nalika awak luwe, utek mrentahaken awak mbentuk lisosom ingkang fungsinipun "nedha" sel-sel risak lan kuman. Efekipun, awak resik saking sampah seluler lan radikal bebas.
➤ Glukoneogenesis: Menawi energi saking glukosa telas, awak badhe ngolah zat sanes kados lemak, asam amino, lan gliserol ingkang wonten ing otot sarta ginjel kagem dipun-dadosaken "gula enggal". Punika ingkang njagi kita tetep kiyat sanadyan boten dhahar.
Perbandingan Kahanan Awak
Tanpa Siam: Menawi saluran pencernaan boten nate ngaso (boten siam), saged kedadosan gangguan panyerapan. Zat ingkang awon (gula lan lemak berlebih) saged numpuk saengga njalari penyakit kados Diabetes Mellitus (DM), jantung, utawi stroke.
Kanthi Siam: Sel-sel awak tansah seger (fresh). Zat-zat ingkang boten piguna badhe dipun-buwang kanthi selektif.
Mekaten kuwaosipun Allah ingkang ngatur mekanisme badan kita. Sungguh ageng sih katresnanipun Allah dhumateng kita para kawula ingkang kathah dosa punika. Allah Swt. dhawuh:
وَفِي الْأَرْضِ أَيَتٌ لِّلْمُوْقِنِينَ. وَفِي أَنْفُسِكُمْ أَفَلَا تُبْصِرُونَ.
"Lan ing bumi iku ana tanda-tanda (kaagungan Allah) tumrap wong-wong kang yakin. Lan uga ana ing sajroning awakmu dhewe. Apa sira kabeh ora nggatekake?" (QS. Adz-Dzariyat: 20-21).
Lumantar siam, tanda-tanda kaagungan Allah kasebat sansaya cetha kita raosaken. Wallahu A'lam bish-shawabi.
BONUS: Ramadhan Wulan Barokah
Saking Abu Hurairah r.a., Rasulullah SAW bersabda: "Temen, wis teka marang sira kabeh sasi Ramadhan, sasi kang kebak berkah. Allah majibake sira kabeh pasa ing njerone. Ing sasi iki, pintu-pintu suwarga dibukak, pintu-pintu neraka ditutup, lan setan-setan dibelenggu..." (HR. Ahmad).