21/09/2025
Amalan Panglebur Dosa
Dening: Ustadz Ihsan Saifudin
(PDM Sukoharjo)
Kesaénan Punika Nglebur Dosa
Tembung "kesaénan" wonten ing Al-Qur'an dipunsebat kanthi kathah istilah, antawisipun inggih punika “hasanun, khoirun, ma’rufun,” utawi sesebatan sanès kanthi wujud ingkang manéka warni.
Istilah hasanun antawisipun kapanggihaken wonten ing Surat Hud ayat 114, istilah khoirun wonten ing Surat Al-Hajj ayat 77, saha istilah ma'ruf wonten ing Surat Al-Baqarah ayat 233 utawi surat-surat sanèsipun.
Kesaénan (hasanun/hasanat) punika saged nglebur dosa-dosa, kados ingkang dipunsebataken wonten ing ayat punika:
"...Saéstunipun kesaénan-kesaénan punika saged ngicalaken tumindak awon..." (Terjemahan Surat Hud: 114)
Ayat kasebat trep sanget kaliyan hadits Nabi ingkang tansah dipunwaos dening para khotib saben dinten Jumuwah, inggih punika:
وأتبع السيئة الحسنة تَمْحُهَا
(أخرجه الترمذي)
"Dadosaken tumindak awon punika dipuniringi kalihan tumindak saé, awit saéstunipun tumindak saé punika badhé nglebur tumindak awon." (HR. Tirmidzi: 1987)
Wondéné suraosipun "Kesaénan nglebur tumindak awon" inggih punika panyipta saé saged nglebur dosa.
Lingkup Kesaénan
Wonten ing paningal Al-Qur'an, lingkup kesaénan punika wonten kalih prekawis, inggih punika ibadah lan muamalah. Gegayutan kaliyan prekawis punika, Allah Ta'ala paring pangandikan:
ياأيها الذينَ آمَنُوا ارْكَعُوْا وَاسْجُدُوْا وَاعْبُدُوا رَبَّكُمْ وَافْعَلُوا الْخَيْرُ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُوْنَ
"Dhuh para tiyang ingkang sami iman! Sumangga panjenengan sami ruku’, sujud, saha manembah dhumateng Pangéran panjenengan, saha tumindaka kesaénan, supados panjenengan pikantuk kabegjan." (QS. Al-Hajj: 77)
Wonten ing pungkasaning ayat kasebat, wonten pangandikan ingkang suraosipun, "Tumindaka kesaénan, supados panjenengan pikantuk kabegjan." Saking ayat punika saged dipunpahami bilih panyipta saé punika murugaken kabegjan, kalebet kabegjan awujud leburipun dosa.
Panyipta saé punika dados margi kesaénan ingkang asipat vertikal (dhumateng Gusti Allah) saha horizontal (dhumateng sesami). Kesaénan vertikal inggih punika tumindak saé dhumateng Allah, ingkang limrah dipunsebat ibadah. Wondéné kesaénan horizontal inggih punika tumindak saé dhumateng sesami makhluk, ingkang limrah dipunsebat muamalah.
Pramila, nalika tiyang sampun nindakaken kesaénan ingkang awujud ibadah lan muamalah, Insya Allah saged dados sabab leburipun dosa. Kados déné ibadah lan muamalah, sipat loman ugi mekaten, wonten ingkang asipat wajib (faridhah) lan sunnah (nafilah), kados ingkang kaandharaken wonten ing Hadits Qudsi (HR. Imam Al-Bukhari: 6502).
Kajawi punika, salah satunggaling pokok kesaénan ingkang paling utami inggih punika sipat shidiq utawi jujur. Jujur dhumateng Allah, jujur dhumateng sesami, saha jujur dhumateng dhiri pribadi (Sumangga dipunpirsani Hadits Bukhari: 6094).
Sipat Loman punika Biyungipun Kesaénan
Kesaénan punika manéka warni, ananging biyungipun sedaya kesaénan inggih punika sipat loman. Sipat loman saged awujud bandha donya (materi) utawi sanèsipun (non-materi). Sipat loman minangka biyungipun kesaénan trep sanget kaliyan wejangan saking Imam Asy-Syafi'i rahimahullah:
وان كثرت عيوبك في البرايا
و سرك ان يكون لها غطاء
تستر بالسخاء فكل عيب
يغطيه كما قيل السخاء
"Sanadyan aib panjenengan kathah sanget ing paningalipun manungsa, lan panjenengan ngersakaken wontenipun tutup kanggé nutupi aib kalawau, mila tutupana kanthi sipat loman. Saben aib badhé katutup nalika tiyang kasebat dipunsebat minangka tiyang ingkang loman."
Pangandikanipun Imam Asy-Syafi'i punika langkung gampil dipunpahami mawi unen-unen Jawi: "Sanajan élek angger loma katon apik, sanajan apik angger cethil katon élek."
Babagan tembung loma (dermawan) lan cethil (bakhil), tembung cethil punika kathah sanget dasanamanipun (sinonim), kados ta: bakhil, uthil, mbethithil, pelit, medhit, nyengit, lan sapanunggalanipun. Ananging, tembung loma namung sekedhik sinonimipun. Prekawis punika kados nedahaken bilih kathah-kathahipun manungsa punika langkung condhong dhateng sipat cethil tinimbang loman. Punapa leres mekaten? Sumangga dipunpenggalih piyambak.
Amargi biyungipun kesaénan punika wonten ing sipat loman, mila leres sanget bilih wonten unen-unen: "Tiyang sugih ingkang sayektos sanès tiyang ingkang kathah bandhanipun, ananging tiyang sugih ingkang sayektos inggih punika tiyang ingkang kathah sipat lomanipun."
Kalebet kautamanipun sipat loman, tiyang ingkang loman punika celak kaliyan kesaénan saha tebih saking tumindak awon. Awit saking punika, wonten pangandikan:
السخى قريب من الله قريب من الناس قريب من الجنة، بعيد من النار
"Tiyang ingkang loman (sakhiyun) punika celak kaliyan Gusti Allah, celak kaliyan manungsa, celak kaliyan swarga, saha tebih saking neraka."
Kosok wangsulipun, tiyang ingkang bakhil punika tebih saking kesaénan:
والبخيل بعيد من الله، بعيد من الناس بعيد من الجنة، قريب من النار
"Déné tiyang ingkang bakhil punika tebih saking Gusti Allah, tebih saking manungsa, tebih saking swarga, saha celak kaliyan neraka."
Mila awonipun sipat bakhil, ngantos wonten pangandikan:
والجاهل السخي احب إلى الله تعالى من عالم بخيل
"Tiyang bodho ingkang loman punika langkung dipuntresnani déning Allah Ta’ala tinimbang tiyang alim ingkang bakhil."
Menawi dipunpenggalih, suraos ukara pungkasan punika kados mirip kaliyan pamanggih: "Kesed ngaji nanging loman langkung saé tinimbang sregep ngaji nanging bakhil," kados pundi pamanggih panjenengan? Antawisipun tiyang jahil ingkang loman kaliyan tiyang alim ingkang bakhil, pundi ingkang badhé panjenengan pilih?
Kagem tiyang ingkang lantip ing pamikir, tamtu badhé milih ingkang paling saé. Punika salah satunggaling tenger tiyang ingkang pikantuk pitedah saking Gusti Allah (hadahumullah) saha tiyang ulul albab, inggih punika tiyang ingkang kagungan kapinteran ing tataran inggil (Sumangga dipunpirsani Surat Az-Zumar: 18).
KH. Ahmad Dahlan: Pribadi Ingkang Loman
KH. Ahmad Dahlan kaceluk minangka pribadi ingkang loman sanget. Salah satunggaling bukti kalomananipun saged dipunpahami saking pesen beliau ingkang lebet maknanipun:
"Urip-uripana Muhammadiyah, aja golèk panguripan ana ing Muhammadiyah."
Pangandikan punika sanès namung isapan jempol, nanging kasunyatan. Kangge mbuktèkaken, panjenenganipun nate ngicalaken sapérangan prabot dalemipun kagem nyekapi kabetahan dakwah Muhammadiyah.
KH. Ahmad Dahlan netepaken asma "Muhammadiyah" kagem organisasinipun kanthi pangajab supados warganipun saged nuladhani tindak-tandukipun Nabi Muhammad Saw. Prekawis punika leres sanget, amargi silsilah panjenenganipun sambet dumugi Nabi Muhammad shallallahu 'alaihi wasallam. KH. Ahmad Dahlan punika tedhak turun kaping-12 saking Maulana Malik Ibrahim (Sunan Gresik), salah satunggaling Wali Songo ingkang misuwur anggènipun nyebaraken agami Islam ing Tanah Jawi.
35 Amalan Panglebur Dosa
Wedharan babagan amalan panglebur dosa ingkang awujud panyipta saé wonten ing seratan punika namung wedharan umum. Kagem panjenengan ingkang ngersakaken wedharan ingkang langkung jangkep babagan amalan sanès ingkang saged dados sabab leburipun dosa—saé punika amalan padintenan, minggonan, tahunan, utawi amalan salaminipun gesang—sumangga dipunwiyaraken waosanipun kanthi maos buku "35 Amal Pelebur Dosa," ingkang ngandharaken 35 amalan ingkang kanthi idin Allah saged ngleburaken dosa-dosa.
Wa shallallahu 'ala sayyidina Muhammad wa 'ala alihi wa shahbih, wal hamdulillahi Rabbil 'alamin.
Wallahu a’lam bish-shawab.