კლდისუბნის წმინდა გიორგის ეკლესია
კლდისუბნის წმ. გიორგის ეკლესია მდებარეობს თბილისის ერთ-ერთ ძველ ისტორიულ უბანში – კლდის უბანში, დედაციხის წმ. ნიკოლოზისა და ზემო ბეთლემის ეკლესიათა შორის, ბეთლემის ქუჩის ჩიხის № 7-ში.
მემატიანეთა მიხედვით თბილისის მოსახლეობა მეხუთე საუკუნეში მტკვრის ორივე მხარეს ყოფილა განფენილი და სამი "ქალაქისაგან” შედგებოდა – ტფილისი, კალა და ისანი. ქალაქი კალა სამეუფეო რეზიდენციას – დედაციხეს წარმოადგენდა და საკმაოდ მტკიცე ციხე-სიმაგრეთა კომპლექსით იყო შემოზღუდული.
კალას ციხე-სიმაგრის ცენტრალური მხარის ქვედა და ზედა ბაქნები-ტერასები მოიცავდა: სამეფო რეზიდენციას, სასახლეებს, ეკლესიებს, აბანოებს, ობსერვატორიას. სამხრეთის ფერდობზე სასახლის ბაღი იყო გაშენებული. ჩრდილოეთის ფერდობი სამონასტრო კომპლექსებს ეკავა, რომელნიც ციხის ეკლესიებად მოიხსენიებოდა.
კლდისუბანი თბილისის კალა-ქალაქის ერთ-ერთ შემადგენელ ნაწილს წარმოადგენდა და, გარკვეულ პირობებში ქალაქის ცენტრადაც მოიაზრებოდა.
კლდისუბნის წმინდა გიორგის ეკლესიის შესახებ მწირი და ისიც აშკარად არასრულყოფილი და ტენდენციური მონაცემებია.
ყველაზე ადრეული წყარო ბატონიშვილ ვახუშტის მიერ თბილისის რუკაა (1735 წ.), სადაც აშკარად ჩანს კლდისუბანში ბაზილიკის ტიპის ეკლესია, რომლის დასავლეთით, მის გვერდით სამრეკლოა გამოსახული. რაც შეეხება პატივცემული დავით კარიჭაშვილის (1862-1927 წწ.) ცნობას გადმოცემულს 1904 წლის ხელნაწერში, რომ "ტფილისის სამხრეთივე კლდისუბანსა შინა, მაღალსა კლდესა ზედა აღშენებულ არს ეკლესია მცირე მცირისავე გუმბათითა, კეთილ და მშვენიერ სახილველი, სახელსა ზედა წმინდისა გიორგისა, სადაც ასვენია ნაწილი წმინდისა გიორგისავე სასწაულმოქმედი. ეკლესია ესე აღშენებულ არს წელსა 1600-სა საკუთარითა თვისითა მწირისა ვისმე სომეხთა ბერისაგან, რომელიც აწ არს კრამიტით დახურვილი, და იწოდების იგი კლდის ეკლესია” სომეხმა ისტორიკოსმა ლეონ მელიქსედბეგმა გამოაქვეყნა, იგი ბევრ უზუსტობასთანაა დაკავშირებული. ამ უზუსტობის მიზეზიც გასაგები უნდა იყოს, თუ გავითვალისწინებთ დავით კარიჭაშვილის მოღვაწეობის დროს, ვითარებას. რუსეთის იმპერიის იდეოლოგია შეგნებულად და მიზანდასახულად ეწეოდა ქართული ეკლესიისა და ყოველივე ქართულის დისკრედიტაციას., ქართველთა გაგრიგორიანობასა და გასომხებას, ქართული მიწების სომეხთათვის გადაცემას და ა.შ. ამ პოლიტიკის შედეგი იყო, რომ თბილისის, და აგრეთვე, საქართველოში - სადაც მიუწვდებოდათ ხელი, ქართული - მართლმადიდებლური ეკლესიების სომეხთა მიერ მასიური მიტაცება ხდებოდა. 1904 წელს, როდესაც დ.კარიჭაშვილი აღწერის ცნობებს იძლევა, ქართული ეკლესიების (მართმადიდებლური და კათოლიკურიც იხ. თამარაშვილის ნაშრ.) დიდი ნაწილი კარგა ხანია მიტაცებული და ისტორიაგამოცვლი–ია. ამ თემაზე უამრავი უტყუარი ფაქტი არსებობს და ჩვენი აზრით საკამათოც არაფერია. დ.კარიჭაშვილი და შემდგომში რიგი სხვა მეცნიერი ყოველგვარი არგუმენტირებული წყაროს მოყვანის გარეშე იმეორებენ "ვიღაც მწირი ბერის”, "ვიღაც მოქალაქის” ვითომდა აშენებულს-გაკეთებულს, ყოველივე კი, ისტორიის შეცვლის მიზნით, მავან სომეხთა მიერ შეგნებულ ცრუ ინფორმაციაზე იყო დაყრდნობილი.
ზემოდ თქმულიდან გამომდინარე, შეიძლება საეჭვო გახდეს ტაძრის ჩრდილოეთის კედელში დატანილი წარწერაც ეკლესიის აშენების შესახებ – "ქრონიკონსა უმა”(441)-1753 წელსა. სავარაუდოა, რომ იგი XIX ს-ის დასასრულსა და XX ს-ის დასწყისში ტაძრის კედელში ჩაეშენებინათ, მისი რეკონსტრუქციის დროს. თუმცა, როგორც ჩანს, გაქართველებულ სომეხთა გავლენა ამ ეკლესიაზე უნდა ყოფილიყო.
ტაძარში წარმოებულმა არქეოლოგიურმა საკვლევაძიებო სამუშაოებმა მნიშვნელოვან წილად უნდა მოჰფინოს ნათელი მის მრავალტანჯულ წარსულს.
