25/01/2022
٤٦شێوازی وەحی بەپێی جێگاو کات بۆپێغەمبەر ﷺ
ئاگاداری :ئەم بەشە ٢٤شێوازە بەشی دووە ئەو بەشەکانی تر باس ئەکەم إن شاء الله
پێشەکی:بەناوی خوای گەورەو بەدیهێنەر وەسڵاوات بۆسەر پێغەمبەری ﷺ خۆشەویستمان
خوای گەورە ئێمەی بۆتاقی کردنەوە دروست کردوە پاشان ڕێنمای بۆناردوین بۆچۆنێتی سەرکەوتنمان لەوتاقی کردنەوەدا .وەئەوڕێنمایانە نێراوە لەڕێگەی فریشتەوە بۆ ئێمەی مرۆڤ .لێرەدا ئەمەوێ شێوازی هێنانەکەیان ڕون کەمەوە پشت بەخوا :
پێناسە:الوحي أن يُعلِم الله - تعالى - مَن اصطفاه مَن عباده كلَّ ما أراد إطلاعه عليه من ألوان الهداية والعلم، ولكن بطريقة سرِّيَّة خفيَّة غير معتادة للبشر، ويكون على أنواعٍ شتى، فمنه ما يكون مكالمة بين العبد وربه؛ كما كلَّم الله موسى تكليمًا، ومنه ما يكون إلهامًا يقذفه الله في قلب مُصطَفاه على وجهٍ من العلم الضروري لا يستطيع له دفعًا ولا يجد فيه شكًّا، ومنه ما يكون منامًا صادقًا يجيء في تحقُّقه ووقوعِه كما يجيء فَلَقُ الصُّبح في تبلُّجه وسطوعه، ومنه ما يكون بواسطة أمين الوحي جبريل - عليه السلام - وهو من أشهر أنواع الوحي وأكثرها، ووحي القرآن كله من هذا القبيل، وهو المصطَلح عليه بالوحي الجلي .
مناهل العرفان في علوم القرآن
محمد عبد العظيم الزرقاني
ئاگاداری:
١-ووشەی وەحی لەقورئاندا ٧٨جار هاتوە
٢-وەحی بەم شێوە بووە .ووتو وێژبوە لەنێوان خوای گەورە پێغەمبەرێکیدا وەکو موسا یان ئیلهام بوە بۆدڵ .یان خەو بینین بوە یان بەهۆی جبریلەوە یان مەلائیکەی ترەوە بەوە .هتد
بابەت:
ئاگاداری ئەمە باسی بەشەکانی پێغەمبەرایەتی ناکات باسی شێوازەکانی وەحی یە کەپێغەمبەر ﷺ بۆی هاتوە
جۆرەکانی وەحی بەپێی جێگاو کات
بۆ پێغەمبەر ﷺ
النوع الاول : إن وحي الرؤيا إما أن يرى الملك في المنام، فيخاطبه بالصورة البشرية،
واتاوەحی لە خەوبنیندا کە بینیبێتی فریشتەیەك ووتو وێژی لەگەڵ دا ئەکات لەشێوەی مرۆڤ
النوع الثاني: أن يراه ويخاطبه بالصورة الملكية، وهو في محله.
یان بنینی لەشێوەی فریشتەدا وەئەولەجێگای خۆیدا بوە
�النوع الثالث: أن يرى أنه صعد إلى السماء فيخاطبه الملك فيها بما يوحى إليه بالصورة البشرية.
یان بینیبێتی سەرکەوتوە بەرەوئاسمان وەفریشتەیەك قسەی لەگەڵدا کردوە تیایدا ئەوەی بۆی ڕاسپێراوە لەشێوەی مرۆڤدا
�النوع الرابع: أن يرى أنه صعد إلى السماء فيخاطبه الملك بالصورة الملكية.
یان بینیبێتی سەرکەوتوە بەرەوئاسمان وەفریشتەیەك قسەی لەگەڵدا کردوە تیایدا ئەوەی بۆی ڕاسپێراوە لەشێوەی فریشتەدا
�الخامس: أن يرى أنه صعد إلى سدرة المنتهى، فيخاطبه الملك في ذلك المقام، بالصورة البشرية.
واتا بینیبێتی کەوا سەرکەوتوە بەرەو سیدرەت و لمونتەها(دارێکی گەورە یە لەئاسماندا)لەوێدا فریشتەیەك قسەی لەگەڵ کردوە لەشێوەی مرۆڤدا
�السادس: أن يرى أنه صعد إلى سدرة المنتهى، فيخاطبه الملك بالصورة الملكية. واتا بینیبێتی کەوا سەرکەوتوە بەرەو سیدرەت و لمونتەها(دارێکی گەورە یە لەئاسماندا)لەوێدا فریشتەیەك قسەی لەگەڵ کردوە لەشێوەی فریشتەدا
�السابع: أن يرى أنه في الجنة، فيخاطبه الملك فيها بالصورة البشرية.
واتا بینیبێتی کە ئەو لەبەهەشتدایە وە فریشتەیەك قسەی لەگەڵدا کردوە لەشێوەی مرۆڤدا.
�الثامن: أن يرى أنه دخل إلى الجنة، وأن الملك يخاطبه فيها بالصورة الملكية.
واتا بینیبێتی کە ئەو لەبەهەشتدایە وە فریشتەیەك قسەی لەگەڵدا کردوە لەشێوەی فرشتەدا
�التاسع: أن يرى أنه رأى النار، وأن الملك يخاطبه عندها بالصورة البشرية.
کەبینیبێتی کە ئاگارێكی بینیوە وە فریشتەیەك قسەی لەگەڵدا کردبێ لەوێدا لەشێوەی مرۆڤدا
�العاشر: أن يرى أنه رأى النار، وأن الملك يخاطبه عندها بالصورة الملكية.
کەبینیبێتی کە ئاگارێكی بینیوە وە فریشتەیەك قسەی لەگەڵدا کردبێ لەوێدا لەشێوەی فریشتەدا
�الحادي عشر: أن يرى الحق جل شأنه مناماً، وقد تجلى له وخاطبه وهو في الأرض.
واتا خوای گەورەی بینیبێ لەخەودا وە دەرکوتبێ بۆی وە ئەو لەزەویدا بێ
�الثاني عشر: أن يرى الحق عز وجل مناماً، وقد تجلى له وخاطبه وهو في الأرض.
واتا خوای گەورەی بینیبێ لەخەودا وە دەرکوتبێ بۆی وە ئەو لەزەویدا بێ
الثالث عشر: أن يرى الحق جل شأنه مناماً، وقد تجلى له وخاطبه وهو في سدرة المنتهى.
واتا خوای گەورەی بینیبێ لەخەودا وە دەرکوتبێ بۆی وە ئەو لەسیدرەتولمونتەهادابێ (ئەودارەگەورە لەبەهەشتدایە)
�الرابع عشر: أن يرى الحق جل شأنه وقد تجلى له في المنام وخاطبه وهو عند قاب قوسين أو أدنى.
واتا خوای گەورەی بینیبێ لەخەودا وە دەرکوتبێ بۆی وە قسەی لەگەڵدا کردبێ وەنێوانیان ئەوەندەی دووتیر و کەوان یان نزیکتر بوببێ
�الخامس عشر: أن يرى الحق جل شأنه مناماً، وقد تجلى له وهو في الجنة، ويخاطبه فيها.
واتا خوای گەورەی بینیبێ لەخەودا وەدەرکوتبێ وەئەو لەبەهەشتدا بوبێ وەقسەی لەگەلیدا کردبێ تیایدا
�السادس عشر: أن يرى الحق جل شأنه مناماً عند مشاهدة النيران وقد تجلى له.
کەخوای گەورەی بینیبێ لەخەودا کاتی بینی ئاگرێك وە خوای گەورەی بۆدەرکەوتبێ بەئاشکرا
�السابع عشر: أن يرى الحق جل شأنه وقد تجلى له في غير ما ذكر من المواطن، من العوالم التي أوجدها الله جل شأنه، ويخاطبه مناماً، وتحت هذه الصورة صور كثيرة.
واتا خوای گەورەی بینیبێ وە بۆی دەرکەوتبێ بەبێ باسکردنی جێگایەك لە بوونەوەردا کەخوای گەورە بەدیهێناوە وەلەخەودا قسەی لەگەڵدا کردبێ .وەئەمەش شێوازی زۆرە.
�الثامن عشر: وحي الإلهام، وهو على قسمين: �- إما أن يكون بواسطة سؤال أو أمر حدث فيلقى في سره جوابه،�- أو يلقى في سره من غير سؤال ولا أمر حدث
وەحی ئیلهام (واتا زانستێکە لەخواوە بۆدڵ)
دووجۆرە:١-بەبۆنەی پرسیارێکەوەیە لەسەرڕوداوێك وەڵامەکەی بەنهێنی ئەخاتە دڵی یەوە
٢-یان بەنهێنی ئەیخاتە دڵیەوە بەبێ پرسیار وەبەی ئەوەی کارێك ڕووی دابێت
�التاسع عشر: ويسمى هذا بالنفث في الروع، وقد ورد عن النبي صلى الله عليه وسلم:
وەئەوە پێ ئەوترێ .خستنە دڵی یەوە لەلایەن جبریلەوە وەکو لەفەرمودەکەدا هاتوە (إن روح القدس نفث في روعي) صحيح الجامع(٢٠٨٥)
�العشرون: وحي الملك، يظهر له بصورة جميلة بشرية كظهور الملك في صورة دحية الكلبي، وكان من أجمل أهل زمانه في عهد النبي ﷺ ويخاطبه، وهو في محله من الأرض.
وەحی فریشتە دەرئەکەوێت بەشێوەیەکی جوان مرۆڤانە وەکو دەرکەوتنی شێوەی فریشتە لەشێوەی دحیە الکلبي)جوانترین کەسی سەردەمی خۆی بووە .وەئەو فریشتە قسەی لەگەڵ کردوە ئەولەجێگای خۆی بووە لەسەر زەویدا
�الحادي والعشرون: أن يظهر له الملك في صورة بشرية غير موصوفة بجمال، كظهوره له في صورة أعرابي. كما في حديث: " أتاكم ليعلمكم . صحيح مسلم
واتا کە فریشتەیەك دەرکەوتوە بۆی لەشێوەی مرۆڤدا وە وەسف ناکرێت لەجوانیدا وەکو دەرکەوتنی لەشێوەی ئەعرابیەکدا وەکو لەفەرمودەدا هاتوە .
�الثاني والعشرون: أن يظهر له الملك بالصورة الملكية، وهو في الأرض.
واتا کە فریشتەیەکی بینیوە لەشێوەی فریشتەدا لەسەرزەویدا بووە
�الثالث والعشرون: أن يظهر له بالصورة البشرية، وقد صعد إلى السماء.
وە بینیبێتی وەدەرکەوتوە لەشێوەی مرۆڤدا وەبەرزبوبێتەوە بۆئاسمان
�الرابع والعشرون: أن يظهر له بالصورة الملكية يقظة وقد صعد إلى السماء.
وە بینیبێتی وەدەرکەوتوە لەشێوەی فریشتەدا وەبەرزبوبێتەوە بۆئاسمان
سەرچاوە .الزيادة والاحسان في علوم القران
(ابن عقيلة المكي(جمال الدين محمد بن أحمد بن سعيد الحنفي المكيّ ت: 1150هـ
ج١. ص١٢٥-١٣١
براتان یاسین گڵاڵی
