12/05/2026
Arbërit shfaqen si pjesë e rëndësishme e rezistencës ushtarake në Ballkan dhe si aleatë në mbrojtjen e Durrësit, Epirit dhe territoreve të tjera strategjike të Bizantit. Sidomos gjate luftes me Normanet te Robert Guiscard. 1081 - 82.
Ne shekullin e IX, Perandoria Bizantine, pasi u çlirua nga presionet e arabeve në lindje, i u dedikua provincave perëndimore, si Italise se Jugut, Dalmacise dhe Arberise, që vazhdonin te sulmoheshin nga bullgaret dhe normanet. Për te forcuar praninë në këto provinca, Bizanti kreu riorganizimin administrativ, kesisoj krijoj provincat e tipit militare, qe u quajten Thema.
Trevat e banuar nga arberit u përfshinë në Temen e Durrësit (Tivar - Vlorë), ne Temen e Nikopojës dhe ne Temen e Thesalise, ku bente pjese Dardania dhe viset lindore arberore (Madeqonia e sotme perëndimore), por me vone, keto te dyja i u shkeputen Thesalise dhe krijuan Temen e Shkupit.
Në krye të temës qëndronte një funksionar i lartë bizantin, i quajtur strategu, i cili ishte i veshur me pushtet ushtarak dhe civil. Strateget e temës së Durrësit dhe te Nikopojës quheshin dhe duka. Nën urdhrat strategeve ishte një aparat i tërë nëpunësish ushtarake dhe civilë, që shërbenin në qendër dhe në fshatrat rreth qyteteve e te viseve te thella malore. Me organizimin e temave, Perandoria e Bizantit e konsolidoj forcën ushtarake nepermjet krijimit të një ushtrie të rekrutuar nga popullata vendase, pra nga radhët e stratiotëve (bujqeve-ushtarë), të cilet gezonin të drejtën te shfrytëzonin një parcele t**e, kundrejt kryerjes së shërbimit ushtarak. Integrimi i banoreve vendas në ushtrine e Temes se Durrësit, ndikoj që shumë fisnikë arberorë te fuqizohen e gradualisht te fitojne autonomine e te ngjisin shkallët e karrierës ushtarake, me poste të larta, madje disa arriten te behen dhe stratega. Regjimi i temave në Arbëri, nënkuptonte varesine reciproke te pushtetit qendror bizantin, me forcat dhe strukturat vendore. Trevat e thella malore si Kunavia, Mati, Dibra, Miredita etj, ate kohe kishin krijuar nje fare autonomie politike.
Arberit e mbrojten ushtarakisht perandorinë, por në rradhe te parë mbrojten trevat e veta dhe nderkohe u liruan nga detyrimet fiskale, qe kishin ndaj arkës perandorake.