Vrijzinnig Groningen

24/02/2026

10/02/2026

Het knopje van de frituur
Oef, dat vond ik eervol. ‘Kom hier, Esther’, de Iraanse man knielde op de tegels van de snackbar om bij de schakelaar van de frituur te kunnen. ‘Kom, hij moet op stand 2. Jij mag hem omzetten.’
Eerst snapte ik het niet, maar wijs geworden door ervaring dat je soms dingen moet doen die je niet snapt, knielde ik ook op de grond zodat ik bij het knopje kon en zette de schakelaar om.
‘En nu.... is mijn zaak geopend’, zei hij plechtig triomfantelijk. Toen drong het tot me door. Ik had zojuist de officiële openingshandeling van een snackbar verricht. Als vriend, maar vooral ook als dominee, vertegenwoordiger van de kerk. Misschien zelfs nog iets meer. Voor hem ook als vertegenwoordiger van God.
Het was een belangrijk moment voor hem. Ooit was hij de eigenaar geweest van
een heel groot restaurant in Teheran. Dat had hij opgegeven toen hij ervoor koos om Jezus te volgen. Die beslissing had hem alles gekost. Uiteindelijk was hij in Nederland terecht gekomen met niets en ook hier was het leven niet makkelijk. Maar waar veel Nederlanders, ingesust door de welvaart, hun geloof vaarwel zeggen, zei hij steeds vaker in alle ellende: ‘ik dank God”.
En nu was hij hier. In een klein Nederlands friettentje, voor hem de drempel naar een nieuw leven, een hoopvol nieuw begin. Hij had gevraagd of ik kwam, voor openingstijd nog. Tussen de opgestapelde krukken en b***n aardappels die klaarlagen voor de start, lazen we uit Mattheüs 6: Eerst dat koninkrijk van God zoeken en de rest word je gegeven. ‘Dat is hoe ik het wil doen’, zei hij, ‘ik hoop dat mijn snackbar een plek van vrede wordt in deze stad’. Toen baden we samen en legden alles in Gods handen.
Een snackbarzegening. Dat had ik nog niet eerder meegemaakt. Maar ik vond het een enorm voorrecht. Een voorrecht om van zo dichtbij te zien hoe God iemand vasthoudt door alles heen. En een voorrecht dus om het knopje van de frituur in te mogen drukken.
Ik ga er binnenkort maar weer eens langs. Gezegende frietjes kopen.
Esther van Schie is predikant voor migranten en werkt voor Stichting Geloofsinburgering.

03/02/2026

Rikko Voorberg | ‘Wees voor God beschikbaar om op pad te gaan’

Rikko Voorberg is ‘theoloog in het wild’, maker en activist. Iets specifieker, hij is artistiek leider van het Graceland Festival, vanaf het allereerste begin betrokken bij de Vluchtkerk, oprichter van de PopUpKerk, initiatiefnemer van We gaan ze halen, en heeft verschillende boeken op zijn naam staan. Dit jaar gaat mede op zijn initiatief vanuit verschillende Europese landen de Peacewalk to Jerusalem van start.

Hoe ben je op het idee gekomen van de Peacewalk?
“Door mensen in mijn netwerk in Europa: mensen die met vluchtelingen werken, mensen die verbinden tussen culturen en religies. Zij vertelden mij dat na de gruwelijke aanslag van 7 oktober door Hamas en de allesvernietigende reactie van Israël daarop tien jaar van hun verbindende werk in rook was opgegaan. Ik voelde de wanhoop en zag het onvermogen. Ik kwam op het idee van de Peacewalk door Israëlisch-Palestijnse vredesactivisten, die mensen van verschillende kanten opzochten om samen te werken aan een alternatief voor wat er gebeurde vanuit de regering. Ik dacht: dit is zo inspirerend, zo indrukwekkend. Dit is precies wat nodig is en daar kunnen wij van leren. We moeten leren vertragen en verbinden. Samen te staan voor recht en vrede, dwars door grenzen heen. De beste manier is een pelgrimage. Wat daar gebeurt kunnen we oefenen met elke stap van de weg, zodat we dat hier ook kunnen doen. Want als de verdeeldheid daar, de chaos, de angst en trauma’s, ons hier kunnen verdelen, dan kunnen de peacemakers daar ons hier helen.”

Wat gaat er onderweg gebeuren?
“Lopen. Vertragen, verdiepen, thuiskomen op de plek waar je bent, zekerheden loslaten. En je gaat in gesprek, ontmoet heel andere mensen. En in dat alles gaan we leren. Op persoonlijk niveau wat vrede betekent: innerlijke vrede. En gemeenschappelijk, onder elkaar: in vrede van mening verschillen. En uiteindelijk gaan we ook leren hoe je kunt bijdragen aan politieke vrede.”

Wat wil je hiermee bereiken?
“Waar ik naar verlang is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van burgers voor vrede, in zichzelf, in hun familie, buurt, stad, wijk, regio, land, wereld. Daar wil ik aan bijdragen. Daar moet alles op gericht zijn, want regeringen gaan het niet doen. Het is belangrijk dat burgers opstaan met hun verlangen naar leven in vrede met elkaar.”

Kun je je nog verwonderen over de schepping als er zoveel onrecht is?
“Jazeker, misschien wel juist. Aan de ene kant is het gruwelijk wat gebeurt, aan de andere kant helpt het om stil te staan bij een boom die groeit, bij dieren-mensen-dingen, bij kleine zorg en aandacht voor elkaar. Ik denk ook aan de ontmoeting met vluchtelingen in mensonterende omstandigheden, waar mensen voor elkaar zorgen maar waar ook altijd voor loslopende honden en katten wordt gezorgd. Dat is een patroon: ik een beetje eten, jij – de hond of kat – een beetje eten. Ik vind dat prachtig.”

Hoe ga je om met het leed in de wereld, groot en klein? Voel je je weleens machteloos?
“De hele tijd. Ik voel me de hele tijd machteloos. Tegelijkertijd is dat geen eindpunt, maar een vertrekpunt. Ik geloof in een God die niet machteloos is, maar door mensen heen in de wereld is. Dat vraagt beschikbaarheid om op pad te gaan, zodat God door ons heen in de wereld kan werken. Het gaat ook om praktische dingen zoeken. Zo ben ik betrokken bij Artsen in Nood, via hen heb ik wekelijks contact met een arts in Gaza, die daar het gruwelijkste werk moet doen maar ook altijd blij is om even in contact te zijn. Hij heeft net een tweeling gekregen. We stuurden elkaar vandaag foto’s van de kinderen. Je bent even weer mensen onder elkaar.”

Wat was voor jou een moment waarop je Gods licht zag schijnen?
“We zaten op een onooglijk busstationnetje in een dorp in Bosnië, raakten in gesprek met twee jongens, overduidelijk op de vlucht. Ze lieten op hun telefoon zien waar ze sliepen en ze nodigden ons uit. We moesten over een verlaten rangeerterrein, met oude treinen, bramen en prikkeldraad. We werden welkom geheten, omarmd, er werd een vuur gestookt in een verlaten wagon, we aten met elkaar. We wisten nog niet waar we zouden slapen. Toen werd een bed in een wagon gemaakt. ’s Ochtends was er koffie, konden we gewoon even onder elkaar zijn. Dat moment, die mannen, hun uitzwaaien toen we verder gingen… die nacht scheen Gods licht in de donkerte van het verlaten rangeerterrein.”

Je bent bedenker van Rouwen & Vieren, wat hebben die met elkaar te maken?
Bij rouw komt heel veel dankbaarheid vrij, als rouw er mag zijn. Rouw is een vorm van liefde. Dankbaarheid komt zo weinig tot haar recht, omdat verlies zoveel pijn doet en we als samenleving niet goed met rouw om kunnen gaan. Ik sprak een moeder met een kind dat 24 uur geleefd heeft. Zij was dankbaar voor die 24 uur, ontroerend. Ik vroeg me af hoe dat kon, want de pijn is zo groot. Maar de liefde is ook zo groot! Als rouw er mag zijn, komt dankbaarheid vrij. Zonder liefde geen rouw.”

Wanneer heb jij zelf voor het laatst gevierd?
“Vanmorgen, met de foto van de kinderen uit Gaza en een fotootje van ons aan hen. Dat was een moment van vieren en dankbaarheid. Ik kan er nog steeds om glimlachen. Maar ook, een paar weken geleden, toen een groep mensen vond dat de Peacewalk prachtig was, maar ook nog wel een slag kon gebruiken. We hebben met elkaar gegeten en samen nagedacht over hoe we dit initiatief meer zichtbaar kunnen maken.”

Wat is een Bijbeltekst die jou inspireert en waarom?
“Er zijn heel veel inspirerende Bijbelteksten! Misschien deze: ‘Het licht schijnt in het duister en de duisternis heeft het niet in haar macht gekregen’ (Joh. 1:5). Ik las het eerst als een opdracht: we moeten licht in het duister schijnen, dus licht mee en het duister binnen om daar licht te maken. Nu zie ik het meer als plaatsbepaling. Waar schijnt het licht? In het duister. Als je wilt weten wat licht is, dan moet je het duister binnen, want daar schijnt het. Zoek het duister in je eigen leven, in dat van de ander, het duister van de wereld. Want daar in het duister is God te vinden, denk ik.”
Uit de nieuwsbrief van de Groene Kerken. zie ook https://peacewalk.info/

31/01/2026

Jaarthema
Vertraag, verwonder, vier!

Terwijl de espressokop zich langzaam vult, ruim ik alvast de ontbijttafel af. Op het perron, wachtend op de trein, oefen ik Griekse woordjes in een app – handig voor mijn theologiestudie. De agenda staat vol afspraken die naadloos in elkaar overlopen. Efficiënt en doeltreffend.

Totdat het jaar begon met een sneeuwdeken en het land stilviel. Treinen reden niet, vliegtuigen bleven aan de grond, musea sloten hun deuren, afspraken verdwenen uit de agenda. Wie zich op straat begaven, voelden zich door de sneeuw verbonden. Door een vleugje anarchie kon ik genieten van het onverwachte.

Wat als we meer ‘lege tijd’ zouden hebben? Tijd die niet meteen productief hoeft te zijn? Volgens de Raad voor de Volksgezondheid en Samenleving zijn we daar collectief wel aan toe. Tijd dat er niets moet, tijd om te ademen.

Met ons nieuwe jaarthema sluiten we hierop aan. Een thema met zachte woorden die tegelijkertijd een krachtig tegengeluid vormen: vertraag, verwonder, vier! Drie woorden die uitnodigen tot een andere manier van leven, geloven en zorgen voor de aarde.

Vertragen is misschien wel de meest radicale daad van deze tijd. Het betekent weigeren mee te doen aan een systeem dat alles opjaagt en uitput. In de Bijbel is vertraging geen stilstand, maar heilige ruimte: ruimte waarin God spreekt, mensen tot zichzelf komen en heel de schepping kan herstellen.


In die vertraging groeit verwondering. Verwondering over een sneeuwklokje dat door de koude grond breekt, over vogels die hun weg feilloos vinden, over de kwetsbare kracht van alles wat leeft. Verwondering opent onze ogen en ons hart.

Vieren is geen oppervlakkig feest, maar een vorm om diepe dankbaarheid te uiten. Vieren dat we deel uitmaken van Gods goede schepping. Vieren dat de zorg voor de aarde niet alleen verantwoordelijkheid vraagt maar ook vreugde brengt: samen eten, delen, leven. In een wereld vol zorgen is vieren een daad van hoop.

Vertraag, verwonder, vier! Dat is geen takenlijst of stappenplan, maar een levenshouding. Een uitnodiging om dit jaar – elke dag opnieuw – met aandacht te leven, je geloof te verdiepen, je te verbinden met je medemens en de meer-dan-menselijke schepping. Doe je mee?

Carla Dik-Faber
Projectleider GroeneKerken

29/01/2026

“De religie in een vrije samenleving wordt niet van bovenaf opgelegd. Het ontstaat op straat, onder mensen die strijden voor een betere wereld. Ook hier spelen mythen, rituelen en magie een rol.” Timothy Stacey (1986) is de nieuwe bijzonder hoogleraar vrijzinnige religiositeit en humanisme aan de Universiteit voor Humanistiek (UvH) als opvolger van Laurens ten Kate. “Hoe kunnen we instrumenten uit cultuur en religie gebruiken om elkaar tot een duurzame toekomst te inspireren?”

In dit interview, gepubliceerd door NieuwWij, presenteert onze nieuwe hoogleraar Timothy Stacey zijn visie op religie, samenleven, activisme én zingeving.

Stacey is religiewetenschapper en socioloog. Zijn werk vertrekt vanuit de overtuiging dat religie – in de brede zin van het woord – een fundamentele bron is van sociale verbondenheid. Hij onderzoekt hoe verhalen, rituelen en morele idealen mensen inspireren om zich in te zetten voor een rechtvaardige, duurzame en democratische samenleving.

“Ik onderzoek de rol van wat ik ‘geestdriftige’ elementen noem bij het inspireren van mensen om politieke en ecologische actie te ondernemen: mythen, rituelen, drama, magie, traditie en spel,” zegt Stacey, die niet van disciplinaire beperkingen houdt. “Ik maak gebruik van instrumenten uit de filosofie, religiewetenschappen, theaterwetenschappen, sociologie en antropologie.”

Zijn ‘onderzoeksreis’ begon tijdens rellen in Engeland in 2011. “Ik was onder de indruk van de energie van deze acties, maar bedroefd door het geweld en het gebrek aan richting. Ik wilde weten hoe bewegingen diezelfde energie konden aanwenden voor duurzame en effectieve campagnes voor politieke en ecologische verandering. Sindsdien ben ik blijven samenwerken met beleidsmakers, activisten en kunstenaars.”

In zijn boek Saving Liberalism from Itself: The Spirit of Political Participation (Bristol University Press), legt Stacey uit hoe het liberalisme het contact met bezielende elementen heeft verloren en hoe deze kunnen worden hersteld. “Moderne, liberale samenlevingen en instellingen hebben afstand gedaan van bezieling. Door een focus op rationaliteit en probleemoplossing, en beleidsuitvoering door hoogopgeleide elites, zijn liberalen het contact verloren met wat mensen motiveert en inspireert om actie te ondernemen. Ze hebben terrein verloren aan populisten die veel beter zijn in het spinnen van verhalen en duiden van gebeurtenissen, om aan te sluiten bij het gevoel van veel mensen.”

“Mijn werk is gewijd aan het identificeren van de oorzaken van dit probleem en het opnieuw mobiliseren van bezieling in naam van een rechtvaardige, welvarende en zinvolle toekomst. Eerst was ik vooral geïnteresseerd in economische rechtvaardigheid. Daarna richtte ik me meer op het aanpakken van massale uitsterving en klimaatverandering. In deze moeilijke tijden richt ik mij met deze leerstoel op de vraag hoe het vertrouwen in vrijheid en democratie te herstellen.”
Wat is je persoonlijke achtergrond?

“Twee ervaringen zijn heel belangrijk voor mij als het gaat om mijn levensbeschouwing. Ik ben christelijk opgevoed in een gezin met vijf kinderen. Toen ik ongeveer tien was, gingen we plotseling niet meer naar de kerk. Zonder veel uitleg. Het liet een leegte bij me achter. En sindsdien ben ik op zoek naar betekenis. De tweede ervaring is dat, toen ik ongeveer veertien was, mijn vader een nieuwe baan kreeg en we naar Rusland verhuisden. Ik kwam plotseling op een internationale school terecht met kinderen van diplomaten. Het verschil in privileges tussen mijn nieuwe vrienden en mijn oude vrienden in Engeland was opvallend. Het viel me op dat mijn nieuwe vrienden, opgegroeid in kringen van welstand en macht, zo weinig verantwoordelijkheid voelden. Sindsdien vraag ik me af: wat inspireert mensen om solidair te zijn met anderen?”

Waarom ben je gaan studeren en waarom koos je voor theologie?
“Ik heb eerst filosofie en theologie gestudeerd omdat ik de bronnen van betekenis en solidariteit wilde kennen. Maar ik raakte ervan overtuigd dat dit op zichzelf niet voldoende is. Filosofen kunnen zeer inspirerend schrijven over betekenis en solidariteit, maar ze kunnen ons niet vertellen wat de bronnen van betekenis en solidariteit zijn voor mensen in de praktijk van alledag. Waar worden mensen op straat door geïnspireerd? Om die reden heb ik in mijn proefschrift, en ook in mijn andere werk, de filosofie en theologie in dialoog gebracht met de sociologie, antropologie, en mijn eigen etnografische onderzoek. Daarbij ben ik uiteindelijk ook geïnspireerd door het werk van Laurens ten Kate, die tot voor kort de leerstoel bekleedde. Mijn focus is, denk ik, sterker gericht op de geleefde praktijk.”
Ben je gaandeweg anders tegen het fenomeen religie gaan aankijken?

“Geïnspireerd ben ik onder meer door antropoloog Maurice Bloch die stelde dat religie belangrijk is om de inspiratiebronnen van mensen te begrijpen. Het gaat er niet om dat religie bevestigd of ondermijnd wordt, maar om de diepte en complexiteit van inspiratie. En dan komen mythen, riten, rituelen en tradities in beeld. Religie – or, whatever you want to call it – is een algemeen menselijk ervaringsdomein. Dat gaat uit boven al dan niet ‘geloven in God’ , het gaat om algemeen menselijke ervaringen.”

Belangrijk in mijn nieuwe rol als bijzonder hoogleraar is de vraag of mensen nu hun geloof in vrijheid en democratie verliezen of niet. Hoe staat het daarmee? Ik zie politiek als een vorm van actief gezamenlijk geloof, ondanks alle bedreigingen die er zijn. Kijk naar Donald Trump die uitspraken van het hooggerechtshof negeert en hoe hij vorm geeft aan het geweldsmonopolie van de staat. Dat is schokkend. Instituties staan onder druk. Hoe kunnen we de democratie versterken?

Activisten weten wat het betekent om elke dag te oefenen, meent Stacey. “Bij Extinction Rebellion hebben mensen een soort idee van de hemel, ze zetten zich in voor een utopie, een duurzame toekomst. Activisten weten vaak dat de hemel nooit komt. Maar als je oefent… kom je dan wat dichterbij? In burgerrechtenbewegingen wordt voortdurend geoefend om een goede burger te zijn. Wat zou die doen? Jezelf beheersen om geweldloos te blijven… hoe kunnen we ons oefenen? Veel mensen zijn vandaag hun geloof in vrijheid en democratie aan het verliezen. Ik vraag me af: hoe kunnen wij dat geloof aanwakkeren?”
aldus Timothy Stacey

Hoe verhoud jij tot het begrip ‘vrijzinnigheid’?
“Ik vind het lastig om te zeggen wat het betekent. Ik wil vooral van vrijzinnige mensen gaan leren. Zie vrijzinnigheid als iets wat breder aanwezig is in de samenleving; het is niet alleen iets van de kerk. Ik zie de kerk als één instituut te midden van bijvoorbeeld boeren, universiteiten, activisten, vakbonden. Wat betekent vrijzinnigheid voor de hele samenleving? Het is natuurlijk ook goed om stil te staan waar vrijzinnigheid vandaan komt… Maar waar zie je de waarden nu? Waar worden ze beoefend? Voor mij is de toekomst van de traditie het beschermen van waarden zoals vrijheid, democratie, en liefde. Maar we moeten beginnen met de vraag: waar zien wij deze ideeën nu? Hoe zien zij er uit?”

“In mijn boek schreef ik: er is geen vrijheid als niemand wil luisteren! Vrijheid betekent vooral dat je ruimte moet maken voor andere mensen en ideeën. En elke instelling met macht kan daarin een rol spelen. Sociale transformaties zijn nodig zodat je ruimte maakt voor de ander. Vrijheid is afhankelijk van solidariteit. Ik zie dat ook terug in het werk van Laurens, die het heeft over ‘de vreemde vrijheid’. Vrijheid in relatie met de ander, de vreemdeling. Luisteren is ook je blootstellen aan de ander.”

“Moraal en idealen kunnen bestaan los van de christelijke traditie. Ik zou zeggen dat het een koloniaal misverstand is om anders te denken. Zo hebben David Graeber en David Wengrow in The Dawn of Everything ons geleerd dat moderne Europese ideeën van vrijdenken grotendeels bij Native Americans vandaan komen. En van Saba Mahmoud leren we dat elke traditie een vrijzinnig aspect heeft. Maar aan de andere kant moeten we onze eigen tradities omarmen om tot nieuwe inzichten te komen.”

Zie je religie en spiritualiteit als tegengesteld, of eerder in elkaars verlengde?
“Dat maakt mij niet zoveel uit. Ik vind beiden termen wat misleidend. Ik wil met liefde en waardering kijken naar verbeeldingen van mensen die bestaan uit symbolen, mythen, rituelen, tradities. Ik ben niet zo geïnteresseerd in het ontstaan van religie als een aparte categorie. En daarmee ook niet in het onderscheid tussen religie en spiritualiteit.

Wat heb je ontdekt in je studie naar bepaalde activistische gemeenschappen?
“De rijkdom en complexiteit van religieuze tradities is hier vaak impliciet aanwezig. Het gaat om dromen van de toekomst en om vergezichten. Het gaat activisten om het streven naar de hemel, terwijl ze weten dat ze er nooit zullen komen. In mijn boek Saving Liberalism kies ik ervoor de verbinding te zien met de traditie: blijf spreken over geloof, hoop en liefde. Filosoof Antonio Gramsci zei: de oude wereld verdwijnt, maar de nieuwe moet nog komen. Maar je kunt ook zeggen: de nieuwe wereld is al onder ons.

Wat zijn de mythen, tradities en rituelen die al bezig zijn ons te laten kijken naar de perfecte wereld? Het gaat om nieuwe taal en nieuwe zingeving. Veel mensen horen niet of niet meer bij een religie. Maar als je hun acties ziet, dan zie je dat ze enorm veel geloof hebben. De uitdaging is dat we niet alles opnieuw nieuw gaan bedenken, maar dat we anders leren kijken. Het gaat om de wonderen om ons heen. We hebben een spirituele taal nodig om dit te kunnen duiden. Dat is soms heel overweldigend.”
Hoe sta je tegenover de academische nalatenschap van Laurens ten Kate en hoe wil je erop voortbouwen?

“Ik las onlangs Laurens’ heel inspirerende boek over de spanning tussen vrijheid en verbondenheid, tussen openheid en geslotenheid. Ik wil in die spanning wonen, en er ‘doorheen werken’. Mijn rol is om de volgende stap te zetten en de vraag te stellen: hoe gaan mensen in de praktijk om met die spanning? Hoe zijn mensen de ideeën van vrijheid en verbondenheid aan het interpreteren? Wat zijn de dramaturgische elementen die mensen kiezen in deze zoektocht? En waar en bij wie zien we dit gebeuren?”

Dr. Timothy Stacey (1986) is religiewetenschapper en antropoloog. Hij begon zijn loopbaan als onderzoeker in Londen en Vancouver, waar hij samen met lokale gemeenschapsorganisaties onderzocht welke mythen, rituelen en emoties mensen ertoe bewegen om in actie te komen tegen onrecht en ongelijkheid. Later richtte hij zijn onderzoek op de religieuze en symbolische dimensies van klimaatactie en duurzaamheid, en op de vraag hoe zulke morele bronnen kunnen bijdragen aan brede maatschappelijke verandering. In samenwerking met collega’s van het Urban Futures Studio van de Universiteit Utrecht onderzocht Stacey de symbolische strategieën van sociale bewegingen – van het nazisme in Duitsland tot de burgerrechtenbeweging in de Verenigde Staten – om te begrijpen hoe verbeelding, ritueel en gedeelde idealen politieke transformatie mogelijk maken.

26/01/2026

De Vrijzinnige Lezing 2026 in teken van migratie en theologie

door Erik Jan Tillema
De discussie over de toegankelijkheid van Europa voor migranten is ook een theologische en daarin biedt de liberale theologie een onmisbare bijdrage. Dat is het thema van De Vrijzinnige Lezing door Ulrich Schmiedel. De lezing vindt plaats op vrijdag 27 maart in de Geertekerk in Utrecht. Een reactie op de lezing wordt gegeven door Dorottya Nagy, hoogleraar aan de Protestantse Theologische Universiteit in Utrecht. De lezing en de studiemiddag die eraan vooraf gaat staan in het teken van migratie en de theologische uitdagingen die vluchtelingen met zich meebrengen. Een vrijzinnige manier van denken en spreken over God is van belang is voor een migratie-ethiek, aldus Schmiedel.

Schmiedel is hoogleraar Global Christianities in Lund en was voorheen werkzaam in München en Edinburgh. Momenteel leidt hij een vijf jaar durend onderzoeksproject naar multireligieuze vluchtelingenhulporganisaties in Europa.

Over de lezing met als titel ‘Vrijzinnigheid’ as a Matter of Survival: Public Theology in the Age of Migration zegt Schmiedel: ‘De grens rond Europa is een van de dodelijkste ter wereld. In veel landen concurreren politici en partijen om de strengste grensmaatregelen zodat ze mensen buiten kunnen houden die hun huis hebben moeten ontvluchten. Aan de grenzen van Europa vinden vrijwel dagelijks mensenrechtenschendingen plaats. In deze lezing wordt betoogd dat religie cruciaal is, zowel voor de constructie van de Europese grenzen als voor de kritiek daarop. De manier waarop religie in het publieke en politieke discours wordt gebruikt brengt de aloude botsing terug tussen de verdedigers en de verachters van de ‘liberale’ theologie – maar de inzet is nu veel hoger. Welke theologie de overhand krijgt in de publieke ruimte, bepaalt letterlijk wie een grensovergang kan overleven en wie niet.’

In de middag vindt, voorafgaand aan de lezing, aan de Protestantse Theologische Universiteit (PThU) een studiemiddag plaats. Schmiedels theologie wordt besproken aan de hand van het boek Theologie in de publieke ruimte: Reflecties op het werk van Ulrich Schmiedel dat binnenkort verschijnt. Daarna zullen Rikko Voorberg en Hadje Sadje met Schmiedel in gesprek gaan.

Rikko Voorberg is theoloog en publicist, bekend van onder meer de Vluchtkerk en de stichting ‘We Gaan Ze Halen’, waarmee hij in 2018 en 2020 vluchtelingen uit de kampen aan de randen van Europa wilde halen.
Hadje Sadje is eveneens theoloog en activist. Hij promoveert aan de Universiteit van Wenen en legt zich toe op dekolonisatie, globalisme en niet-westerse theologie.

De studiemiddag vindt plaats aan de PThU, Jansdam 14 in Utrecht, van 14.00 tot 17.00.
De lezing vindt plaats in de Geertekerk, Geertekerkhof 3 in Utrecht om 20.00 uur. Deur open vanaf 19.30 uur. De voertaal is Engels.

Aanmelding voor de studiemiddag of de avondlezing kan via www.devrijzinnigelezing.nl De kosten bedragen € 25 voor de studiemiddag en € 15 voor de lezing (combi-deal voor € 35) met aangepaste prijzen voor studenten en minima.

De Vrijzinnige Lezing wil liberale theologie onder de aandacht brengen en reflecteren op vrijzinnige geloofshoudingen en -praktijken. Vrijzinnige gelovigen zoeken inspiratie in theologische literatuur en in natuur, kunst, mystiek en filosofie. Maatschappelijke betrokkenheid en aandacht voor ethische vragen staan voor velen hoog op de agenda. De Vrijzinnige Lezing biedt een breed podium voor discussie over deze thema’s – via lezingen en interactieve werkvormen.

12/01/2026

Een alternatief kerstverhaal

Ds. Kasper Jager schrijft elke week een nieuwsbrief. In de aanloop naar Kerst schreef hij een hoopvol, alternatief Kerstverhaal:

”Het werd Kerst 2025 en het goede nieuws van het kerkasiel in Kampen drong opeens door in politiek Den Haag. Rob Jetten, Henri Bontenbal en Dilan Yesilgöz, drie wijzen uit het westen, besloten samen op reis te gaan naar Kampen. Daar vonden zij onder de brandende ster in Open Hof het gezin Babayants.

Toen Rob, Henri en Dilan de kinderen Aleksa, Amelia, Ariana en Aram en hun ouders Karina en Aleksandr in de ogen keken, gebeurde het dat zij met ontferming werden bewogen. Ze openden hun hart en boden het gezin hun geschenken aan: Geloof, Hoop en Liefde en een (t)huis voor alle gewortelde kinderen en hun ouders in Nederland.”

10/01/2026

Kerken tegen de ideologie van de ‘Russische wereld’

Van 1 tot 3 december 2025 vond in Helsinki de oecumenische conferentie “Resisting Empire, Promoting Peace” plaats, georganiseerd door de CEC (Conference of European Churches), samen met de Evangelisch Lutherse Kerk Finland en de Orthodoxe Kerk van Finland. Het werd een intensieve bijeenkomst met zo’n 90 kerkleiders en vertegenwoordigers van kerken, nationale Raden van Kerken, oecumenische partners en wetenschappers.

Tamar Karman was aanwezig namens de Raad van Kerken in Nederland en schrijft in haar verslag: “Het werd mij meer dan eens duidelijk dat (en hoe) religie een belangrijke rol speelt in een conflict zoals op ons Europees continent. Niet alleen als wapen om mee te vechten, maar ook om te laten zien wat vrede is. Want het christendom is niet alleen een instrument van macht, maar ook een instrument van vrede. En dat exploreerden we met elkaar.”

De slotverklaring, Churches Confront the ‘Russian World’ Ideology (Kerken confronteren de ideologie van de ‘Russische wereld’) schetst concrete acties die kerken kunnen ondernemen om vrede en verzoening te bevorderen en heeft krachtige theologische kritiek op de ideologie en het misbruik van de christelijke leer. De verklaring benadrukt dat de oorlog van Rusland tegen Oekraïne – aangewakkerd door de ideologie van de ‘Russische wereld’ – een militaire, politieke en humanitaire aanval is die zowel het leven van miljoenen mensen als de democratische grondslagen van Europa bedreigt.

Tamar Karman (2000), volgde de master Gemeentepredikant aan de PThU (2022-2025) en werkt op dit moment als interim-predikant in Weesp.
foto: Foto’s: CEC/Kinga Majewska

06/01/2026

Demonstratie Ethiopisch-orthodoxe christenen

“Arsi schreeuwt om hulp, hun pijn mag niet verdwijnen in stilte”; “Wat is een overheid die het volk NIET beschermt???” en “Bidt voor de slachtoffers van Arsi”, zijn enkele slogans op de borden van de demonstranten. Aanleiding voor deze demonstratie op 26 november 2025 in Den Haag is het systematische en brute geweld vanaf begin oktober in de Arsi zone ten zuiden van de Ethiopische hoofdstad Addis Abeba, waarbij tot nu toe meer dan 30 Ethiopisch-orthodoxe christenen werden vermoord en velen werden mishandeld en gewond. Ethiopisch-orthodoxen in Nederland vragen om onafhankelijk onderzoek naar bruut geweld tegen deze christenen.

Zowel de Wereldraad van Kerken als het Vaticaan spraken hun afschuw uit en betuigden hun medeleven aan de Ethiopisch-orthodoxe Kerk. Wereldwijd vraagt de Ethiopisch-orthodoxe Kerk aandacht voor deze moordpartij en dringt aan op een onafhankelijk onderzoek.

Bij de Laan van Reagan en Gorbatsjov in Den Haag hebben zich zo’n vijftig mensen verzameld, de meesten van hen zijn gehuld in de kleuren van de Ethiopische vlag. Gedurende enkele uren worden er in het Ge’ez, de liturgische taal van de Ethiopisch-orthodoxe Kerk liederen gezongen en gebeden uitgesproken. De sfeer is irenisch. De borden vertellen de boodschap van de demonstratie. De priester spreekt een bemoedigend woord over de opdracht van christenen om in vrede met anderen te leven. Hij refereert aan het verhaal van Kaïn en Abel. God hoort het bloed van onschuldigen dat tot Hem vanaf de aardbodem schreeuwt (Gen. 4,10).

Een paar dagen geleden richtte de Raad van Kerken naar aanleiding van dit geweld tegen christenen in de Arsi zone in Ethiopië een brief aan de minister van Buitenlandse Zaken, Van Weel, waarin we hem oproepen om in zijn beleid nadrukkelijk ook aandacht te geven aan de bedreigde positie van christenen in Ethiopië en in andere Afrikaanse landen.

De aanwezigheid vanuit de Raad van Kerken in Nederland en vanuit de Raden van Kerken van Amsterdam en Den Haag wordt zeer op prijs gesteld. Op de vraag wat we vanuit Nederland kunnen doen, is het antwoord dat de Nederlandse regering via haar diplomatieke kanalen ten minste kan aandringen op een onafhankelijk onderzoek naar de toedracht van dit geweld. Tot nu toe wordt dat tegengehouden. Gesuggereerd wordt ook dat de lokale overheid het geweld geen strobreed in de weg legt.

Geert van Dartel, Nieuwsbrief Raad van Kerken Nederland