01/09/2026
«ՃԱՆԱՉԵԼ ԶԻՄԱՍՏՈՒԹԻՒՆ ԵՒ ԶԽՐԱՏ…»
«Ճանաչել զիմաստութիւն եւ զխրատ, իմանալ զբանս հանճարոյ»
(Առակաց Ա 2)
Աստուածաշնչեան այս խօսքով բացուեց հայոց դպրութեան լուսաւոր ճանապարհը։ Հայերէնով գրուած առաջին իսկ նախադասութիւնը կարծես դարձաւ մեր ժողովրդի հոգեւոր ու մտաւոր կեանքի առաջին պատգամը՝ ճանաչել իմաստութիւնը, ընդունել խրատը եւ իմանալ հանճարի խօսքերը։
Պատահական չէր, որ Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոցի ստեղծած հայոց գրերը իրենց առաջին ընթացքն սկսեցին Սուրբ Գրքի այս տողերով։ Հայոց այբուբենը ծնուեց ոչ միայն խօսքը գրի վերածելու, ոչ միայն կարդալ ու գրել սովորեցնելու համար։ Այն ծնուեց որպէս լոյս՝ մարդու միտքը լուսաւորելու, որպէս բանալի՝ Աստուծոյ Խօսքի խորհուրդը բացելու, որպէս ճանապարհ՝ հայ մարդուն դէպի հաւատք, գիտութիւն եւ ճշմարտութիւն առաջնորդելու համար։
Մեր նախնիների ըմբռնմամբ կրթութիւնը երբեք սոսկ գիտելիքների կուտակում չէր։ Գիտելիքն արժէք է ստանում այն ժամանակ, երբ վերածւում է իմաստութեան, իմաստութիւնը՝ առաքինութեան, իսկ առաքինութիւնը՝ կեանքի ու գործի։ Ուստի հայ դպրոցի եւ հայ դպրութեան խորագոյն առաքելութիւնը եղել է ոչ միայն իմացող, այլեւ իմաստուն մարդ կրթելը. մարդ, որ կարող է տարբերել բարին չարից, ճշմարիտը՝ կեղծից, մնայունը՝ անցողիկից։
«Ճանաչել զիմաստութիւն եւ զխրատ» պատգամը նաեւ կրթութեան ամբողջ ճանապարհն է ամփոփում իր մէջ։ Նախ՝ ճանաչել, ապա՝ հասկանալ, այնուհետեւ՝ իւրացնել եւ, վերջապէս, իմացածը կեանքի վերածել։ Քանզի իմաստութիւնը միայն գրքերի մէջ չէ. այն մարդու մտածողութեան, խօսքի, ընտրութեան եւ գործի մէջ է։ Խրատը միայն լսելու համար չէ. այն ինքնաճանաչման եւ ինքնակրթութեան ճանապարհ է։ Իսկ ճշմարտութիւնը միայն ճանաչելու համար չէ. այն ապրելու կոչում է։
Այսօր եւս, երբ մեր երեխան բացում է հայերէն գիրքը եւ սովորում Մեսրոպեան առաջին տառերը, նա հաղորդակից է դառնում դարերի խորքից մեզ հասած նոյն սրբազան ժառանգութեանը։ Նրա ձեռքում այբուբենը պարզ տառերի շարք չէ. այն կամուրջ է դէպի մեր պատմութիւնը, մեր հաւատքը, մեր մշակոյթը եւ մեր ժողովրդի հոգեւոր յիշողութիւնը։
Ուստի թող հայ դպրութեան առաջին գրաւոր պատգամը դառնայ նաեւ մեր ժամանակի կրթութեան նշանաբանը՝ ճանաչել իմաստութիւնը, ընդունել խրատը, հասկանալ խօսքը եւ ճանաչուած ճշմարտութիւնը վերածել բարի գործի։
Թող մեր երեխաները ոչ միայն սովորեն հայոց տառերը, այլեւ այդ տառերով բացայայտեն իրենց ժողովրդի հոգեւոր աշխարհը։ Թող ոչ միայն կարդան հայերէն, այլեւ հայերէնով մտածեն, զգան, աղօթեն ու ստեղծագործեն։ Թող նրանց մէջ գիտելիքը դառնայ իմաստութիւն, իմաստութիւնը՝ հաւատք ու պատասխանատուութիւն, իսկ հաւատքն ու գիտութիւնը՝ ծառայութիւն մարդուն, ազգին եւ Աստծուն։
Քանզի հայ դպրութեան ճանապարհը սկսուեց՝
«Ճանաչել զիմաստութիւն եւ զխրատ…»,
իսկ այդ ճանապարհի շարունակութիւնը իւրաքանչիւր սերունդ կոչուած է գրելու իր մտքով, իր սրտով, իր հաւատքով եւ իր կեանքով։