14/12/2020
Người tự trọng thì luôn tôn trọng người khác, luôn trọng chữ tín, luôn tỏ ra cao thượng và có động thái của một quân tử. Điều đó tạo nên tính cách của một người có nhân cách. Lời hứa thường là lời nói có cánh. Nói dễ nhưng làm khó. Ai càng dễ hứa thì càng dễ lỡ hứa. Tại sao người ta hứa? Vì sợ người khác không tin. Cũng vậy, tại sao người ta ghét bạn? Vì người ta muốn được như bạn mà không được. Có vẻ nghịch lý nhưng lại hoàn toàn thuận lý. Lới hứa có hệ lụy với chữ TÍN. Từ chữ tín mà có sự chung thủy trong tình yêu đôi lứa. Hẳn là không vô lý khi người Anh dùng từ ngữ "sweet nothings" để diễn tả những lời thề non hẹn biển, tán tỉnh, o bế hoặc nịnh hót của những người đang yêu nhau.
Trong cuộc sống đời thường có nhiều người chưa biết sử dụng các từ ngữ "cảm ơn" và "xin lỗi". Rất đơn giản mà hiệu quả. Dù là ai, ở cương vị nào, với mối quan hệ nào cũng vẫn cần sử dụng các từ đó. Thật là nông cạn và sai lầm khi cho rằng không cần "khách sao" với nhau! Biết sử dụng các mỹ từ đó cũng là một động thái đậm nét liên quan chữ tín. Dù có là "ông kia, bà nọ" thì trước tiên người ta phải là "con người" đúng nghĩa.
Rivarel nói: "Sự khiêm nhường luôn có hệ lụy với với lòng khoan dung, còn lòng kiêu ngạo luôn có dính líu tới lòng ghen tỵ". Người khiêm nhường không thể cộc cằn, thô lỗ, xốc nổi, độc đoán hoặc cố chấp, viø "khiêm nhường không thờ ơ với lời khen mà cũng chăm chú nghe lời chỉ trích" (Jean-Paul Sartre). Nhờ đó mà người ta khả dĩ khôn ngoan hơn. Rất chí lý khi Tạo hóa cho mỗi người có 2 chân, 2 tay, 2 tai, 2 mắt, 2 bán cầu não, nhưng chỉ có 1 miệng. Nghĩa là chúng ta phải đi nhiều, hành động nhiều, nghe nhiều, quan sát nhiều, suy nghĩ nhiều, nhưng... NÓI ÍT.
Yêu thương có hệ lụy với chữ tín. Người trọng chữ tín là người không nói suông. Ít nói, nhưng đã nói là làm. Họ trì hoãn hứa để luôn trung thành với giữ lời hứa, như Napoléon I khuyên: "Cách giữ lời hứa tốt nhất là đừng hứa gì cả". Dục tốc bất đạt. Đừng vội vàng mà hãy chín chắn, như tục ngữ Việt Nam có câu: "Uốn lưỡi 7 lần trước khi nói". Càng phải cẩn thận hơn khi đó là lời hứa, chẳng hạn khi chọn bạn thì hãy từ từ, và khi muốn thay bạn thì càng nên từ từ hơn.
Độc đoán, cố chấp, ích kỷ, kiêu ngạo và tự ái có hệ lụy gần gũi với nhau. "Thuận ngôn nghịch nhĩ" nhưng "cái tôi" trong con người quá lớn nên lấn lướt và xúi giục lý trí hành động sai lệch. Vì thế, Pascal đã xác định: "Cái tôi là đáng ghét". Đàn áp, lấn át người khác thì dễ, nhưng chiến thắng chính mình thì vô cùng khó khăn. Ai ccó thể chiến thắng chính mình thì mới thực sự là người vĩ đại.
Carandier phân tích: "Người muốn làm thì tìm ra phương tiện, người không muốn làm thì tìm ra lý do". Cứ ngỡ đơn giản nhưng lại chứa đựng cả một triết lý thâm thúy. "Nói trước bước không qua" là vậy. Người ta dễ thất hứa, một phần là do khinh suất. Người ta thường có "xu hướng" lấy cái phụ làm cái chính - và ngược lại. Có những điều cần đơn giản hóa, nhưng có những điều không nên đơn giản hóa.
Nhân vô tập toàn. Tiên trách kỷ, hậu trách nhân. Không ai dám chê trách người khác khi chính mình vẫn còn nhiều lỗi lầm. Như ca dao Việt Nam:
Chân mình còn lấm bê bê
Mà còn cầm đuốc đi rê chân người
Và tôi cũng không dám "bạo phổi" mà lạm bàn, chỉ muốn tìm một triết-lý-sống để không ngừng cố gắng tự hoàn thiện, càng nhiều càng tốt.
Bạn đừng vội chạm tự ái nếu chút thiển ý của tôi gây "dị ứng" đối với bạn. Hy vọng bạn cũng cởi mở và không hề tự ái. Chắc chắn "không ai cao đến mức không bao giờ phải vươn, và cũng không ai thấp đến mức không bao giờ phải cúi xuống" (M. D. Baughman).
Để kết, xin mượn lời Dục Tử để chia sẻ: "Biết hay mà không tin thì là dại, biết dở mà không sửa thì là mê". Quả thật, con người rất yếu đuối và luôn đầy tham-sân-si. Hy vọng mỗi chúng ta khả dĩ giữ lòng thanh thản với tinh thần của sách Luận Ngữ: "Triêu văn đạo, tịch tử khả hỷ" (sáng nghe được đạo, chiều chết cũng vui). Theo tôi, đó là điều cần thiết và là niềm hạnh phúc với một nhân sinh quan đúng đắn. Người bạn tốt là người có mặt đúng lúc khi cần thiết. Sống tốt và sống chân thành còn là trách nhiệm của mọi người. Ngoài ra, người ta còn phải có một ý chí thép để đủ nghị lực vượt qua mọi nghịch cảnh.
