08/05/2026
Mededeling betreffende het ʿIshāʾ-gebed in België tijdens de zomerperiode
In naam van Allah, de Meest Barmhartige, de Meest Genadevolle.
Met de komst van de zomerperiode ontstaat in België jaarlijks een gekende situatie met betrekking tot het ʿIshāʾ-gebed. Om misverstanden en verwarring te vermijden, worden hieronder enkele belangrijke principes verduidelijkt die door geleerden en gespecialiseerde raden van theologen werden besproken binnen het kader van fiqh en astronomische waarneming.
1. De gebeden zijn in de sharīʿah verbonden aan duidelijke tekenen die hun aanvang aanduiden. Op de gebedskalender worden daarom de aanvangstijden van de vijf dagelijkse gebeden en de shurūq weergegeven.
2. Vanaf ongeveer begin mei wordt het onderscheidende teken van ʿIshāʾ in onze regio geleidelijk moeilijk waarneembaar wegens de aanhoudende schemering. Rond deze periode verdwijnt het teken volgens astronomische vaststellingen volledig gedurende een deel van de nacht. Dit wordt in de fiqh besproken als iḍṭirāb en vervolgens inʿidām al-ʿalāmah, wat verwijst naar het wegvallen van het waarnemingscriterium.
3. In zulke omstandigheden hanteren geleerden methodes van tawqīt taqdīrī (geschatte tijdsbepaling). Deze zijn gebaseerd op erkende fiqh-principes zoals het volgen van de dichtstbijzijnde regio of andere geldige benaderingen. De vermelde tijd op de kalender vertegenwoordigt dus een door ijtihād vastgestelde richttijd voor het ʿIshāʾ-gebed.
4. Voor personen die moeilijkheden ondervinden om tot laat wakker te blijven wegens gezondheid, werk, studies of andere geldige omstandigheden, bestaat binnen de fiqh de toelating om Maghrib en ʿIshāʾ samen te voegen ter opheffing van moeilijkheid (rafʿ al-mashaqqah). Dit mag echter niet als gewoonte of gemakzucht worden beschouwd.
5. De vermelde ʿIshāʾ-tijden op de kalender zijn gebaseerd op het ijtihād van geleerden en gespecialiseerde raden. Gelovigen worden aangespoord hierin vertrouwen te hebben en zich te houden aan de richtlijnen van betrouwbare geleerden en moskeeën.
6. De hoogste religieuze raad in België, die geldt als onze marjiʿ (religieus referentiepunt), heeft hierover een officiële fatwa gegeven. Daarom wordt aangeraden om geen bijkomende of tegenstrijdige meningen te volgen, met als doel de eenheid binnen de gemeenschap te bewaren en verdeeldheid te vermijden. Het samenvoegen van Maghrib en ʿIshāʾ in sommige moskeeën gebeurt vanuit kennis, barmhartigheid en zorg voor de gemeenschap, en heeft als doel ook de gezamenlijke gebeden en hun beloning mogelijk te maken.
7. Toepassingen en apps vormen geen absolute of constante maatstaf voor correctheid, zeker niet tijdens uitzonderlijke periodes zoals deze. Daarom wordt teruggekeerd naar de uitleg en begeleiding van betrouwbare geleerden en erkende instellingen, waaronder de Belgische Raad der Theologen, onder leiding van shaykh Taher Tujkani. De richtlijnen van deze raad worden gevolgd door het merendeel van de Marokkaanse moskeeën in België. De gebedskalenders worden opgesteld op basis van sharʿī fiqh, in samenwerking met islamitische astronomische expertise, en worden verspreid via onder andere het EMB en de MRB.
8. Deze situatie toont eveneens aan dat vaste systemen, zoals een constante tijdsduur tussen Maghrib en ʿIshāʾ of tussen Fajr en Shurūq gedurende het hele jaar, geen sluitende oplossing bieden. Daarom blijft het noodzakelijk terug te keren naar deskundige geleerden en erkende methodes.
Moge Allah ons leiden naar correct begrip, oprechtheid in aanbidding en eenheid binnen onze gemeenschap.
