31/10/2024
Interview Zuhal Demir, HUMO - 2
HUMO Wat gaat u op Onderwijs anders doen dan Weyts?
DEMIR «Ik wil back to basics gaan: kinderen moeten op school leren lezen, schrijven en rekenen. Het Nederlands krijgt de hoogste prioriteit. Daar hamer ik al tien jaar op.»
HUMO Dat deed Weyts toch ook?
DEMIR «Maar er was amper geld om beleid te voeren! We investeren voor het eerst 425 miljoen euro om het Nederlands te verbeteren in het kleuter- en basisonderwijs. Hoe we dat besteden, zal ik bespreken met het onderwijsveld. Je kunt met kleinere klasjes werken, verplichte taalbadjaren geven of kinderen apart bijscholen.»
HUMO Mag een Palestijnse kleuter die amper een woord Nederlands verstaat starten in de lagere school?
DEMIR «Kindjes die falen voor de taaltests in de laatste kleuterklas mogen nu meestal overgaan naar het eerste leerjaar. Nochtans zeggen veel leerkrachten dat het niveau van die koalatests te laag is. We gaan dat opkrikken. Het is cruciaal dat kinderen onze taal begrijpen als ze starten in de basisschool. Studies tonen aan dat kinderen die thuis nooit Nederlands horen, in het vierde leerjaar al een jáár leerachterstand hebben opgebouwd. Zo creëer je vervroegde schooluitval en werkloosheid. Ik zou hun liever een extra taalbadjaar geven, zodat ze daarna met gelijke kansen starten.»
HUMO Veel onderwijsexperts vinden dat u niet te krampachtig met die thuistaal mag omgaan.
DEMIR «Kijk, ik kom uit een mijnwerkersgezin en ben in het Turks opgevoed. In de eerste kleuterklas begreep ik geen woord van wat de juf zei. Als wij Turks spraken met elkaar, kwam ze aan onze oren trekken. Tijdens de middagpauze en na vier uur werden we gedrild om onze taal bij te spijkeren. Links vindt dat stigmatiserend, maar dat is quatsch. Het is veel erger om je een dom gansje te voelen in een klas waar je niet mee kunt. Ik voelde me geen slachtoffer omdat ik in de B-klas met anderstalige kindjes zat, maar ik wilde wel zo snel mogelijk naar de A-klas. Dat kón, als ik maar hard genoeg studeerde. Het was een grote stimulans. En toen ik eenmaal in die A-klas zat, was ik vertrokken.»
HUMO Studies tonen aan dat een andere thuistaal niet de enige bepalende factor is voor de onderwijskansen van een kind. Witte Vlaamse kinderen uit kansarme gezinnen scoren ook slecht voor taal.
DEMIR «Daaraan zie je hoe belangrijk de rol van de ouders is. De mijne spraken geen Nederlands, maar ze verplichtten ons wel om naar de bibliotheek te gaan en minstens één boek per week te lezen. De woordjes die we niet begrepen, schreven we op en lieten we vertalen door onze buren Luc en Monique. Mijn ouders gingen ook mee naar de oudercontacten, waar wij moesten vertalen wat de leerkracht zei. Een 7 op 10 vond mijn vader niet goed genoeg – hij was zelf leerkracht geweest in Turkije. Ik ben nu even streng voor mijn dochter van 7: elke avond check ik haar agenda en huiswerk. Als ik haar ’s morgens naar school breng, oefenen we de maaltafels. ‘Maar mama, ik heb dat gisteren al gedaan,’ zegt ze dan. ‘Néé, Rozanne, we oefenen elke dag.’ Ik ben een drilmama.»
HUMO Tom Lanoye vreest dat anderstaligen het Nederlands zullen haten als we er zoveel nadruk op leggen.
DEMIR «Da’s niet de bedoeling. Maar je mag het daglicht niet ontkennen: taalachterstand heeft een negatieve impact op de schoolresultaten. Dan wil ik niet rustig toekijken hoe die ramp zich voortzet. In het regeerakkoord staat dat élk examen ook een examen Nederlands moet zijn. En van ouders verwachten we dat ze een mondje Nederlands leren
om de schoolcarrière van hun kinderen te kunnen volgen.»
HUMO De regering wil de schooltoelage afpakken van ouders die hun plichten niet vervullen. Maar er staan tienduizenden mensen op de wachtlijst voor taalcursussen: mensen hoeven blijkbaar niet gedwongen te worden.
DEMIR «Vooral in Brussel zijn die wachtlijsten een probleem. Maar er is extra geld voorzien om ze te verkorten.»
HUMO Zouden uw ouders vandaag gesanctioneerd worden?
DEMIR «Nee, want als er destijds taal- en inburgeringscursussen waren geweest, zouden ze die zeker gevolgd hebben. Maar we zetten inderdaad een stok achter de deur: ouders die geen taallessen willen volgen, of hun kinderen systematisch zonder eten naar school sturen, kunnen een deel van hun kindergeld verliezen. Dat is absoluut geen doel op zich, maar soms moet je aan de portemonnee raken om mensen mee te krijgen. Ouders moeten hun kinderen deftig opvoeden, scholen kunnen niet alles doen. Mijn oproep aan alle ouders is: ga met je kinderen naar de bibliotheek, lees hun verhaaltjes voor, laat ze zelf lezen, zet Ketnet op en beperk het schermgebruik, dat stompt hen af.»
HUMO Ik heb mijn kinderen voorgelezen, naar de bieb gestuurd en gestimuleerd om te lezen. Maar intussen wil onze dochter van 14 alleen nog korte filmpjes zien. Lange films en boeken vindt ze saai.
DEMIR «Dat is typisch voor die generatie. We moeten als maatschappij toch eens goed nadenken over de schadelijke impact van sociale media. Al die korte filmpjes zijn superverslavend en ze ondermijnen hun concentratievermogen. Rozanne mag van mij alleen lange tekenfilms zien. Geen TikTok of YouTube!
»Smartphones zijn voortaan verboden op de lagere school en ik ga ook de middelbare scholen stimuleren om dat in hun reglement te zetten. Dan wordt er op de speelplaats tenminste weer gepraat en gespeeld. Vroeger vertelde ik alles tegen mijn vriendinnen op school, nu zitten ze zwijgend naast elkaar op hun schermpjes te turen. Op die digitale speelplaatsen zien leerkrachten ook niet wie gepest wordt.
»(Op dreef) Ik ben trouwens ook geen fan van Smartschool. Dat legt te veel druk op leerkrachten, die voor elke prul een mail moeten sturen. Ook ouders worden gek van al die inkomende berichten: ping! Ping! Geef mij maar het oude systeem met nota’s in de agenda en briefjes voor de ouders. De leerkracht moet toch niet elke week een mail sturen om te melden dat het zwemles is? Mijn moeder plakte die regeling gewoon op de ijskast.
»Smartschool wil nu zelfs artificiële intelligentie inzetten om leerproblemen te detecteren. Sorry, néén! Smartschool is een privébedrijf. Het is niet aan hen om data van onze kinderen te verzamelen. Ik ga bekijken welke juridische stappen ik daartegen kan ondernemen.»
UMO Bent u ooit met een lege brooddoos naar school gestuurd?
DEMIR «Nooit! Mijn pa was de enige kostwinner in een gezin met vijf kinderen. We woonden in een klein huisje met drie kamers: één voor mijn ouders, één voor alle kinderen en een schimmelkamer die op slot bleef. Mijn twee broers sliepen in hetzelfde bed, mijn zussen ook, en ik had een bed voor mij alleen – dat had ik zo onderhandeld met mijn oudste zus (lacht). We hadden weinig geld, maar mijn ouders waren fiere mensen. Elke dag kregen wij boterhammen met choco of kaas mee naar school. Kaas was duurder, dat was al bijna een delicatesse.»
HUMO Vooruit maakte van gratis schoolmaaltijden een breekpunt, de N-VA en CD&V zagen dat niet zitten. Wat is er uit de bus gekomen?
DEMIR «Er komen gezonde schoolmaaltijden, maar ze zijn niet gratis en ze zijn alleen voor kinderen die het nodig hebben. Het is niet realistisch om dat voor elk kind te doen: ouders krijgen al kindergeld om daar zelf voor te zorgen. Maar als scholen en lokale besturen het nodig vinden om gezonde maaltijden aan te bieden voor kansarme leerlingen, zal de regering daar geld voor bijpassen uit het budget van Caroline Gennez (Vooruit-minister van Welzijn en Armoedebestrijding, red.). Dat vind ik goed, want met een lege maag kun je niet studeren.»
ORDE EN DISCIPLINE
HUMO Wat wilt u doen tegen het aanslepende lerarentekort?
DEMIR «Een kwart van de beginnende leerkrachten verlaat het onderwijs binnen de vijf jaar: als je die kunt houden, is het opgelost. Daarom gaan we starters beter begeleiden in hun eerste jaar. Ze worden voor 100 procent betaald en hoeven maar voor 80 procent les te geven. Zo hebben ze meer tijd voor lesvoorbereidingen en coaching. We blijven ook zijinstromers aantrekken: zij mogen voortaan vijftien jaar anciënniteit meenemen.
»Ook de schoolorganisatie moet efficiënter. In Genk hebben we twee scholen van verschillende koepels in dezelfde straat. We gaan ook niet meer toestaan dat er in dezelfde richting twee aparte klasjes zijn met drie of vijf leerlingen. Vlaanderen heeft één van de laagste leerling-leerkrachtverhoudingen.»
HUMO Vooruit pleit ervoor om de hoofddoek toe te laten voor leerkrachten. Dan zouden honderden moslima’s gaan lesgeven.
DEMIR «Die mogen nu ook lesgeven, als ze hun hoofddoek uitdoen. Dat doen ze thuis toch ook? Voor de klas kun je geen religieuze of politieke symbolen toestaan. Ik betreur dat sommige katholieke scholen de hoofddoek wel toelaten. In mijn tijd was dat totaal uit den boze. Wim Dries wilde in Genk zelfs islamscholen van Milli Görüs openen: 8-jarige meisjes moeten daar hoofddoeken dragen en Koranlessen volgen. Zo werk je segregatie in de hand. Gelukkig heb ik dat kunnen tegenhouden.»
HUMO Zijn joodse scholen ook geen vorm van segregatie? Daar horen we de N-VA nooit over.
DEMIR «Dat zijn beslissingen uit het verleden. Ik wil vermijden dat we dezelfde fout maken met het islamonderwijs. Laat joodse en islamitische kindjes maar naar ónze scholen gaan. Daar moeten ze Nederlands spreken en ontmoeten ze Vlaamse kindjes: dat is beter dan een samenleving van afgesloten hokjes.»
‘Ik heb Bart De Wever gezegd dat als hij Onderwijs niet kon binnenhalen, ik wel in het parlement ging zitten’
HUMO Wat vond u van het werk van de commissie-Van Damme, die de vakbonden op de achterste poten kreeg door een 38-urige werkweek voor leerkrachten te bepleiten?
DEMIR «De gemiddelde leerkracht werkt al minstens 40 uur. Dan heeft een 38-urige werkweek weinig zin. Ik wil vooral iets doen aan de vele leerkrachten die uitvallen door het gebrek aan orde en discipline in de klas. Als we de kwaliteit willen verhogen, moet er weer respect zijn voor gezag. Ik hoor vreselijke verhalen over vechtpartijen, leerkrachten die worden uitgescholden of aangevallen, lessen die onmogelijk worden gemaakt. Vroeger stonden wij op als de leerkracht of directrice de klas binnenkwam: ‘Dag meneer, dag mevrouw.’ Nu vliegen de stoelen door de klas. Daar ga ik keihard tegen optreden. Er komt een nultolerantie voor agressie tegen onderwijspersoneel.»
HUMO Hoe wilt u dat doen?
DEMIR «Kent u Katharine Birbalsingh? Dat is de strengste schooldirectrice van Engeland. Tien jaar geleden heeft ze haar eigen concentratieschool opgericht en er een nieuwe onderwijsmethode ingevoerd, op basis van respect, orde en discipline. Begin volgend jaar ga ik naar Londen om haar te ontmoeten. De hele wereld komt naar die school kijken, want ze behoort tot de toppresteerders. De leerlingen dragen een uniform, staan netjes in de rij en lopen zwijgend naar de klas. Leerkrachten hanteren er strikte tijdframes: tien seconden om je boek te nemen en te openen op pagina 32. Anders krijg je straf. Tijdens de les moeten leerlingen netjes rechtop zitten en naar de leerkracht kijken. Daar wordt tenminste lésgegeven! In Vlaanderen passen enkele scholen dat concept ook al toe, met succes.»
HUMO Leerkrachten die de lat hoger willen leggen, klagen vaak over een gebrek aan steun van hun directie.
DEMIR «Directies moeten pal achter hun leerkrachten staan. Daarom gaan we hun professionele opleidingen geven. Samen met de vakbonden ga ik ook bekijken hoe we het lerarenstatuut kunnen verbeteren. (Nadrukkelijk) Leerkrachten moeten weer op handen worden gedragen.»
HUMO Als minister van Omgeving ging u de strijd aan met machtige tegenstanders als de Boerenbond, 3M en grote projectontwikkelaars. Gaat u straks ook oorlog voeren met de onderwijskoepels?
DEMIR «Ik lees dat men vreest dat ik ‘als een olifant in een porseleinwinkel zal tekeergaan’. Da’s niet mijn bedoeling: ik wil een constructieve dialoog aangaan. Maar mijn uitgangspunt is het belang van het kind, niet dat van de koepels. Zij schermen altijd met de vrijheid van onderwijs en willen niet dat de overheid zich te veel moeit, maar de kwaliteit is de voorbije twintig jaar wel gezakt. Die moet weer omhoog. Ik veronderstel dat zij dat ook willen: het gaat wel om de toekomst van onze kinderen en onze welvaart, hè. Vlaanderen moet het hebben van z’n brains.
»In de vorige regering kreeg ik vaak te horen: ‘Zuhal, alsjeblieft, geen gedoe.’ Maar je kunt alleen iets veranderen als je je nek uitsteekt en niet plooit bij wat tegenwind. De bagger neem ik er wel bij.»
HUMO Maar om het departement Onderwijs uit de klauwen van Vooruit te trekken, heeft De Wever wel uw erfenis in gevaar gebracht. Uit reconstructies blijkt dat hij het op een akkoordje heeft gegooid met CD&V: Sammy Mahdi steunde De Wevers claim op Onderwijs op voorwaarde dat hij Landbouw en Omgeving weer in één hand kreeg.
DEMIR «Ik vind het goed dat dat weer bij CD&V zit. Dan kunnen ze zien dat het allemaal niet zo evident is. Europa eist dat de natuurherstelwet wordt uitgerold en dat de kwaliteit van onze waterlopen tegen 2027 weer in orde is. Rechters weigeren nu al vergunningen vanwege onze slechte waterkwaliteit: dat kan een herhaling van het stikstofverhaal worden. En de klimaatrampen zullen ook niet plots verdwijnen.»
HUMO In een verkiezingsdebat met Mahdi in mei zei u: ‘Als je Landbouw en Omgeving in één hand brengt, wordt de natuur weer het ondergeschoven kindje. Leefmilieu is meer dan de dictaten van de Boerenbond.’
DEMIR «Samen met Vooruit hebben we goed onderhandeld over dat hoofdstuk. Onze parlementsleden zullen erover waken dat mijn opvolger (CD&V’er Jo Brouns, red.) dat goed uitvoert.»../....
HUMO Bent u niet te veel een competitiebeest?
DEMIR «Jawel, maar dat beestje kan ik ook buiten de politiek kwijt. In mijn privéleven ben ik ook een orkaan. Ik kan moeilijk stilzitten. Zelfs onkruid wieden doe ik in sneltempo. Ik geniet ervan om zo’n taak sneller te doen dan vorige keer. Dat competitieve heb ik al van kleins af. In het zesde studiejaar adviseerde het PMS me om snit en naad te volgen, ook al had ik 87 procent op mijn rapport. A*O vonden ze te hoog gegrepen, omdat wij thuis geen Nederlands spraken. Maar ik wilde Latijn-Grieks studeren op de beste school van Genk. Mijn ouders beslisten dat ik dan maar Moderne Talen moest doen. Toen ik me met mama ging inschrijven aan het lyceum, mocht ik achteraan mijn boeken gaan kopen. Daar vroeg een leraar Latijn, meneer Delissen, of ik al was ingeschreven. ‘Ja, in de Moderne, maar ik zou liever Latijn doen.’ Hij bekeek mijn rapport, legde meteen de link met mijn afkomst en zei: ‘Kom, we gaan terug naar het secretariaat. Met zulke punten moet je Latijn doen.’ Ik ben hem eeuwig dankbaar. In de Latijnse haalde ik meer dan 90 procent. Daarna wilde ik naar de universiteit: wéér gedoe (lacht). Ik was het eerste meisje van de cité dat op kot ging. Mijn pa kreeg daar in de gemeenschap een hoop commentaar op.
»Ik heb mijn hele leven lang moeten vechten. Daarom ga ik ook niet snel opzij. Als ik niet de juiste dingen kan doen voor het algemeen belang omdat allerlei lobby’s en belangengroepen nee zeggen, dan hoeft het niet voor mij. Gewoon wat lintjes knippen, mooi wezen en op de winkel te passen, dat interesseert me niet. Daarom lees ik al anderhalf jaar geen kranten meer en kijk ik geen tv. Mijn woordvoerder filtert wat ik moet weten, de rest gaat aan mij voorbij. Ik jaag me te veel op in al die negatieve commentaren. Beleidsmatig helpen die me toch niet vooruit. Integendeel, als je er te veel rekening mee houdt, ga je flipfloppen.»
HUMO De Wever probeert opnieuw een federale regering op de been te brengen, maar het vertrouwen tussen de onderhandelaars lijkt zoek. Vooral bij Vooruit denken ze dat het met Georges-Louis Bouchez nooit zal lukken.
DEMIR «Toen Bart in augustus zijn supernota neerlegde, hadden die partijen de moed moeten hebben om te springen. Nu er vijf jaar geen verkiezingen meer zijn, is er een nieuw momentum. Het IMF heeft iedereen vorige week nog eens met de neus op de feiten gedrukt: België heeft de slechtste begroting van heel Europa en moet dringend hervormen en onpopulaire maatregelen nemen. Wij zijn daartoe bereid, hopelijk lopen de andere partijen niet weg van hun verantwoordelijkheid. Waarom ben je anders verkozen?»
HUMO Is een terugkeer van de PS denkbaar, in plaats van de MR? Dan kan de N-VA communautair ook meer uit de brand slepen.
DEMIR «Daar durf ik geen uitspraken over te doen.»