O parohiji
Palančiška parohija u svom sastavu ima dva hrama: hram „Uspenja presvete Bogorodice“ u Malom Palančištu i hram “Rođenja presvete Bogorodice“ na Pašincu. Istorija palančiške parohije do danas nije ispitana, niti su dokumenta o njenom postanku objavljena. Vjerovatno da su na to uticale i istorijske okolnosti kao i činjenica da je stara arhiva palančiške crkve spaljena i uništena za vrijem
e Drugog svjetskog rata. Parohija palančiška osnovana je poodavno i prvobitno su je sačinjavali sela: Božići, Veliko Palančište, Malo Palančište, Crna Dolina i Brezičani koji se nalaze na samoj periferiji grada Prijedora. Danas ovu parohiju sačinjavaju sledeća mjesta: Veliko Palančište, Malo Palančište, Crna Dolina, Božići, Pašinac, Gornji Garevci i Gornji Orlovci sa ukupno oko 2.500 vjernika. Palančiška parohija u svom sastavu ima dva hrama: hram „Uspenja presvete Bogorodice“ u Malom Palančištu i hram “Rođenja presvete Bogorodice“ na Pašincu. Prvobitna drvena crkva u Malom Palančištu sagrađena je u poslednjoj četvrtini 19. Po kazivanju Đurđa Banovića, godine 1902, crkva je zapaljena i izgorjela je do temelja. godište i imao je 20 godina kada je crkva prvi put zapaljena. Zapalila je neka Ciganka muslimanka, po nečijem nagovoru iz Čerjeka, kazuje Đurađ. godine, sveštenik služi u filijalnom hramu prijedorske crkve na Pašincu. Drugi hram „Uspenja presvete Bogorodice“ u Malom Palančištu, podignut je i osvećen 1905. Sagrađen je takođe od drveta i bio je u dobrom stanju sve do 1941. godine, kada su ga ustaše zapalile i srušile do temelja. Prema ostacima temelja jasno se vidi da je dužina hrama iznosila 12 metara, a širina 5 metara. U crkvenoj porti bilo je šest ladara, a u njima se sjedelo o Božiću, Vaskrsu, Velikoj gospojini i drugim praznicima, svjedoči nam Đurađ Banović. U ladaru je moglo da stane oko desetak ljudi, a imali su je Vučkovići, Vujičići, Kovačevići, Vučičevići. Hrana se donosila od kuće i po cijeli dan se ostajalo kod crkve uz pjesmu i kolo. Prirodni priraštaj stanovništva je u porastu do Drugog svjetskog rata, što nam pokazuju i statistički podaci: godine 1901: domova 200, vjernika 1793, muških 810, ženskih 683. Godine 1911: domova 284, vjernika 2110, muških 1129, ženskih 981. Godine 1923: domova 301, vjernika 2296, muških 1223, ženskih 1073. Drugim svjetskim ratom redovan život crkve i crkvene opštine bio je sasvim onemogućen. Srpski narod ispod Kozare stavljen je, takoreći, van zakona. Hapšenja i ubijanja vršena su na sve strane. Prvi na udaru bili su sveštenici i ostali ugledni ljudi. Za vrijeme Drugog svjetskog rata na službi u Palančištu bio je sveštenik Branko Kusonjić koji je protjeran u Srbiju, a zatim i u Ameriku gdje se i upokojio u Gospodu. Uhapšen je i njegov naslednik, sveštenik Milan Miljuš i otjeran u logor Caprag kod Siska, a odatle deportovan u Srbiju. Naoružane ustaške horde razišle su se po selu vršeći razna nasilja, ubijanja, paljenje kuća, odvođenje u logor... U Malom Palančištu, kao žrtve ustaško – fašističkog terora, živote su izgubili 125 mještana. Najstarija osoba bila je 1872. godište i zvala se Ruža Banović, a najmlađa osoba je bila 1941. godište i zvala se Mira Gavranović. Veliko Palančište, selo nedaleko od Prijedora, ispod same planine Kozare, ima tragičnu istoriju. Stanovnici ovog sela vijekovima su dizali bune protiv svih onih koji su gušili njihova vjerska i nacionalna prava, Turaka, muslimana, ustaša i fašista. U Prvom svjetskom ratu iz Velikog Palančišta borilo se 17 Srba solunaca. Godine 1942, 20. oktobra, ustaše su u ovom selu izvršile pokolj u kome je stradalo, prema najnovijim podacima, 464 srpska pravoslavna stanovnika, od djeteta koje još nije bilo prohodalo, do staraca. Tom prilikom zapaljena je i crkva u Malom Palančištu, drugi put u svojoj istoriji. Poslije Drugog svjetskog rata vladajući režim nije pomogao obnovi niti razvoju sela parohije palančiške i susjednih sela. Posledica takvog odnosa prema preostalom stanovništvu jeste izražena emigracija istog stanovništva u grad Prijedor i to mahom mlađe populacije. U parohiji palančiškoj od 1900-1941 godine, broj stanovnika je rastao, a krajem 1945. godine broj stanovnika je prepolovljen. Danas, na početku 21. vijeka, ova stradalna sela imaju tek nešto više od 200 domova. Parohija je naseljena seosko-radničkim stanovništvom. Domaćinstva su mahom staračka, dok mlađe stanovništvo bolji život traži u Prijedoru. Komunistički režim je sistematski radio na minimalizmu vjerskog života. Zapaljena crkva nije obnovljena, a za sva stradanja domaćeg stanovništva tokom rata zagovornici „naprednih“ ideja optužili su Boga koji nije zaštitio svoj narod, neznajući istoriju pravoslavne crkve u kojoj su hrišćani dobrovoljno išli na mučenja i stradanja zarad neprolaznog carstva božijeg. Posledice takve propagande bile su ogromne, naročito do raspada bivše Jugoslavije i građanskog rata u Bosni i Hercegovini, kada svijest o pripadnosti pravoslavnoj crkvi pomalo počinje da se vraća. U parohiji palančiškoj, na početku 2009. godine živi više od 300 odraslih Srba koji su nekršteni. Dolazak u crkvu na nedeljna i praznična bogosluženja je veoma mali. Post je apsolutno zanemaren, a samim tim i pričešće bez kojeg nema istinskog vjerskog života. Krsnu slavu slavi svega oko 400 domova od kojih tek oko 200 domova osvećuje slavsko žito i slavski kolač, bez kojih se slava pretvara u običan svakodnevni ručak.
Što se tiče sveštenoslužitelja u parohiji palančiškoj, o njima se veoma malo zna, jer je parohijska arhiva uništena i nađeno je vrlo malo biografskih podataka. Od 1900-1920. godine na službi je bio sveštenik Milan Popović. Od 1920-1930. parohijom administrira Milan Borojević. Pred sam Drugi svjetski rat službuje sveštenik Branko Kusonjić, a privremeno je opslužuje i sveštenik iz Knežice, Milan Labus. Za vrijeme rata, pa sve do 1971. godine, parohiju je opsluživao Milan Miljuš, a od 1971-1988. parohiju opslužuje paroh drugi prijedorski Petar Mrkalj. pa do 1.avgusta 1989. godine, parohiju opslužuje sveštenik Ranko Maletić. Od 1989-2004. godine, parohijom administrira sveštenik Živko Kovjenić. Od 2004- 2007. godine, parohijom administrira jerej Dragan Hrvaćanin.
9. maja 2007 godine za privremenog paroha palančiškog, po prvi put od Drugog svjetskog rata, po blagoslovu episkopa Jefrema, biva postavljen jerej Bladislav Bučanović, diplomirani teolog iz Bočca kod Banjaluke, rođen 1977. Osnovnu školu je završio u rodnom mjestu, a 1999. godine Pravoslavnu bogosloviju u Srbinju da bi 2006. godine diplomirao na Pravoslavnom bogoslovskom fakultetu Univerziteta u Beogradu. U čin đakona rukopoložen je 11. marta 2007. godine u crkvi „Sv.trojice“ u Prijedoru od episkopa banjalučkog Jefrema, a 18. godine u crkvi Pokrova presvete Bogorodice u Trnu kod Banjaluke od istog episkopa. Parohiju palančišku danas sačinjavaju 7. sela i dva hrama-hram „Uspenja presvete Bogorodice“ u Malom Palančištu i hram „Rođenja presvete Bogorodice“ na Pašincu. Parohijski dom ne postoji, ali je u planu njegova izgradnja kod crkve na Pašincu koja uživa veliko poštovanje kod naroda i koja će tako postati pravi duhovni svetionik ovih krajeva.
