11/02/2026
XÁ LỢI PHẬT – HÀNH TRÌNH 2300 NĂM VÀ MỘT CUỘC CHIÊM BÁI HIẾM CÓ (viết bởi MC Mỹ Lý)
Trong lịch sử Phật giáo, xá lợi Phật được xem là một trong những thánh tích linh thiêng và quý giá bậc nhất. Đó không chỉ là di cốt còn lại sau lễ tràtỳ (hỏa táng) của Đức Phật, mà còn là dấu ấn vật chất hiếm hoi gắn với một nhân vật có ảnh hưởng sâu rộng đến tư tưởng, đạo đức và văn minh nhân loại hơn hai thiên niên kỷ.\
Theo kinh điển Phật giáo, sau khi Đức Phật nhập Niếtbàn tại Kushinagar (nay thuộc bang Uttar Pradesh, Ấn Độ), nhục thân của Ngài được hỏa táng theo nghi lễ dành cho một bậc Chuyển luân
thánh vương. Phần xá lợi còn lại đã trở thành đối tượng tôn kính đặc biệt, đến mức nhiều vương quốc và cộng đồng cùng thỉnh cầu được thờ phụng. Để tránh xung đột, xá lợi được chia thành
tám phần, trao cho bảy vương quốc và dòng họ Sakya (Thích Ca) - quê hương của Đức Phật. (source: en.wikipedia.org - Britannica.com)
1. Từ Kushinagar đến đế chế A Dục
Hơn một thế kỷ sau, dưới triều đại vua A Dục (Asoka) – vị hoàng đế nổi tiếng đã bảo trợ mạnh mẽ cho Phật giáo – xá lợi Phật được thu gom, phân bổ và an trí trong các bảo tháp khắp đế chế Maurya. Truyền thống Phật giáo ghi nhận con số biểu trưng 84.000 bảo tháp, phản ánh quy mô và tầm ảnh hưởng chưa từng có của Phật giáo trong giai đoạn này. Dù con số mang tính biểu tượng, các nghiên cứu lịch sử và khảo cổ đều xác nhận vai trò trung tâm của A Dục trong việc đưa Phật giáo lan rộng ra ngoài tiểu lục địa Ấn Độ. (source: en.wikipedia.org - smarthistory.org)
2. Phát hiện khảo cổ Piprahwa – điểm then chốt về tính xác thực
Một trong những cột mốc quan trọng nhất liên quan đến xá lợi Phật diễn ra vào năm 1898, khi địa chủ người Anh William Claxton Peppé tiến hành khai quật tháp Piprahwa, khu vực được nhiều
học giả xác định là đất cổ của dòng họ Sakya. Cuộc khai quật đã phát hiện nhiều hũ chứa xá lợi, trong đó có một hũ khắc chữ Brahmi cổ. Nội dung văn khắc, được các nhà nghiên cứu giải mã sau đó, mang ý nghĩa rõ ràng: “Xá lợi của Đức Phật, bậc Thế Tôn, được dòng họ Sakya an trí và phụng thờ.” Đây được xem là bằng chứng khảo cổ trực tiếp và sớm nhất liên hệ xá lợi với chính Đức Phật lịch sử, chứ không chỉ là truyền thuyết tôn giáo. (source: drishtiias.com - ibfforum.org) Các hiện vật tùy táng đi kèm – gồm vàng, đá quý và đồ trang sức – cũng cho thấy phong cách nghệ thuật phù hợp với thời kỳ A Dục, qua đó củng cố thêm tính xác thực và niên đại của thánh tích. (source: ibhforum.org)
3. Từ Ấn Độ đến Thái Lan, rồi sang châu Âu Sau khi được phát hiện, phần lớn xá lợi Piprahwa được chuyển giao cho Vua Rama V của Thái Lan và được an trí tại Wat Saket (Golden Mount), Bangkok – một trong những trung tâm Phật giáo quan trọng của khu vực Đông Nam Á. Nơi đây cho đến nay vẫn được xem là nơi lưu giữ xá
lợi Phật với điều kiện bảo vệ nghiêm ngặt. (source: en.wikipedia.org – ouirbuddhismworld.com) Lịch sử xá lợi cũng trải qua những ngã rẽ phức tạp. Một số hiện vật từng bị tản mát trong bối cảnh thuộc địa, thậm chí suýt bị đem ra đấu giá quốc tế vào thế kỷ XXI, trước khi Chính phủ Ấn Độ can thiệp để ngăn chặn và thu hồi, khẳng định đây là di sản văn hóa – tôn giáo không thể thương mại hóa. (source: wionews.com -drishtiias.com) Đến năm 2009, Thái Lan chính thức trao tặng một phần xá lợi cho Pháp, thông qua Liên hiệp Phật giáo Pháp (Union Bouddhiste de France – UBF). Xá lợi được an trí tại Grande Pagode de Vincennes (Paris), dưới sự bảo trợ của chính quyền Pháp, đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong hành trình “đi về phương Tây” của thánh tích. (source: bouddhisme-france.org)
4. Một sự kiện hiếm có trong thế giới đương đại
Trong nhiều thập kỷ, xá lợi Phật được an trí cố định và rất hiếm khi rời nơi lưu giữ. Vì vậy, những chuyến cung thỉnh gần đây – sang Bhutan (2024) và Úc (2026) – được giới Phật giáo quốc tế đánh giá là sự kiện đặc biệt hiếm hoi, đòi hỏi điều kiện an ninh, bảo tồn và nghi lễ ở mức gần như tuyệt đối. (source: shangpagyu.org)
Theo thông tin từ ban tổ chức, xá lợi luôn được bảo vệ 24/7, kiểm soát nghiêm ngặt về nhiệt độ, ánh sáng và khoảng cách chiêm bái. Chi phí vận chuyển và an ninh lên tới hàng trăm nghìn đô-la, phản ánh mức độ tôn kính và trách nhiệm quốc tế đối với thánh tích.
5. Giá trị vượt khỏi ranh giới tôn giáo Với Phật tử, chiêm bái xá lợi được xem như “đón Phật tại thế” – một cơ hội hiếm có để tiếp xúc
trực tiếp với dấu tích còn lại của Đức Thế Tôn. Tuy nhiên, dưới góc nhìn thế tục và học thuật, xá lợi Phật còn mang ý nghĩa di sản văn hóa – lịch sử toàn cầu. Như theo Encyclopaedia Britannica nhận định, xá lợi không chỉ là đối tượng tín ngưỡng, mà còn là bằng chứng vật chất khẳng định sự hiện diện lịch sử của Đức Phật, gắn với quá trình hình thành và lan tỏa của một trong những truyền thống tư tưởng lớn nhất nhân loại.
Hơn 2.300 năm sau ngày Đức Phật nhập Niếtbàn, hành trình của xá lợi - từ Ấn Độ sang châu Á, rồi đến châu Âu và châu Đại Dương - không chỉ là một cuộc di chuyển địa lý. Đó còn là lời nhắc rằng, giữa thế giới hiện đại đầy biến động, những giá trị cốt lõi như tỉnh thức, từ bi và an bình nội tâm vẫn tiếp tục được truyền trao, vượt qua mọi biên giới.
NGUỒN THAM KHẢO (REFERENCES)
1. Mahāparinibbāṇa Sutta, Dīgha Nikāya 16 [en.wikipedia.org]
2. Encyclopaedia Britannica – The Buddha’s relics [britannica.com]
3. Smarthistory – The Stupa and King Ashoka [smarthistory.org]
4. Piprahwa excavation & Brahmi inscription [drishtiias.com], [ibhforum.org]
5. Wat Saket (Golden Mount), Bangkok [en.wikipedia.org]
6. WION News – Piprahwa relics & auction intervention [wionews.com]
7. Union Bouddhiste de France – Vesak 2009 relic donation [bouddhisme...france.org]
8. Embassy of France in Australia – Sacred Relics tour 2026 [bing.com]
by MyLy Nguyen Jan 2026
Photos: MP Nguyen and Cheki @ quang minh temple braybrook
(Mr Antony Boussemart UBF, Venerable Thich Phuoc Tan, HE Kalu Rinpoche the Second and MC MyLy Nguyen) - 29 Jan 2026
