تحولات ساختمانی و زینتی مسجد جامع بزرگ شهر هرات در مسیر تاریخ را در اینجا خلاصه به عرض می رسانیم.
1. مسجد جامع ولایت هرات 4000 هزار سال قبل از اسلام معبد ادیان مختلف بوده در سال 29 هجری که هراتیان به دین مقد س اسلام مشرف شدند این معبد به صورت مسجد جامع مسلمانان درآمد و تا سال 400 هجری از آباد ترین مساجد آسیا بود.
2. در سال 414 هجری به اثر حادثه ناگهانی نیمی از این مسجدکه جوبین و منقش بود بسوخت
ولی به زودی به همان شکل تعمیر گردید.
3. در سال 557 هجری قمری به مساعدت و اهتمام ملک غیاث دین غوری و کمک مردم هرات این مسجد به شکل فعلی وبه صورت پخته و آجری با ایوان بزرگ مقصوره ایوان ها شبستان های رفیع و منقش با کاشی فیروزه ای و تزیینات گچی و آجری آراسته شد.
4. درسال 607 هـ ق در عصر سلطان محمود پسر ملک غیاث الدین غوری بعضی از تزیینات باقی مانده این مسجد به انجام رسید.
5. درسال 707الی 729 درعهد ملک غیاث الدین محمد کورت هجوم چنگیزی ترمیم گردید و در شمال مسجد جامع مدرسه به نام غیاثیه بنا یافت.
6. در سال 776 هـ ق در عهد ملک غیاث الدین آخرین ملک آل کورت از دارایی خالص محمد بن علی توسط حسن بن علی بن حسن یک عدد دیگ تاریخی از هفت جوش( سر یک متر و هفتاد سانتی متر کشادی سر دیگ یک متر وسی و هفت سانتی متر، عمق 94 سانتی متر، دایره بیرونی دیگ چهار مترو 85 سانتی قطر دیواره های آن سه ونهم سانتی میباشد )
7.در سال 732الی 771 در دوره فرمانروایی ملک معزالدین حسین کورت به تزیینات این مسجد جامع افزوده شده و خانقاهی در کنار آن برای معیشت مسافران و عبادت صوفیان آباد شد.
8. در سال807 الی 850 دوره امپراطوری شاهرخ فرزند امیر تیمورگرگان به ترمیم و نقش و نگار رواق ها و تزیین روی کار و استواری شبستان های مسجد جامع پرداخته شد.
9. درسال 903 الی 905 در عهد سلطان حسین بایقرا به اهتمام و سر پرستی امیر علی شیر نوایی وزیر هنر پرورمعروف هرات ایوان بزرگ مقصوره وایوان ها ی وسطی تمام حصص مسجد جامع با کاشی های منقوش معورق رنگین و کتیبه ها و نوشته های با خطوط ثلث عالی به ستون های نفیس مرمر آرسته شده و استحکام زینت یافت.
10. درسال 1036 حسن خان شاملو خطاط و شاه مقتدر و حکمران هرات به معاونت مردم در ترمیم ویرانی های قبلی شاه اسماعیل صفوی درمسحد جامع اهتمام ورزید.
11. درسال 1253دوره افتدار وزیر یارمحمد خان ایوان شمالی و قسمتی از شبستان های مسجد جامع ترمیم گردید است.
12. درسال 1325الی1331هـ ق زمان امارت سراج الملک والدین امیر حبیب الله خان نیز در استحکام و تعمیر ایوان های شمالی و حنوبی و پوشش گنبد های فرورخته و خشت فرش صحن مسجد جامع پرداخته شد.