26/09/2025
TIÊN CÔ GIÁNG NGỰ YÊN THÀNH LÀM CHÚA BÀ BẢN XỨ VÙNG NGHỆ AN
( Điển tích lịch sử Công Chúa Bạch Y )
𝙲𝚑𝚞𝚢ệ𝚗 𝚔ể 𝚛ằ𝚗𝚐, 𝙷ồ 𝚀𝚞ý 𝙻𝚢 𝚔𝚑𝚒 𝚌ò𝚗 𝚕à𝚖 𝙿𝚑ụ 𝚌𝚑í𝚗𝚑 𝚃𝚑á𝚒 𝚜ư 𝚌𝚑𝚘 𝚗𝚑à 𝚃𝚛ầ𝚗 𝚌ũ𝚗𝚐 𝚗𝚑ư 𝚔𝚑𝚒 𝚕ê𝚗 𝚗𝚐ô𝚒 𝙷𝚘à𝚗𝚐 đế 𝚗ă𝚖 𝟷𝟺𝟶𝟶, ô𝚗𝚐 𝚌𝚑𝚘 𝚝𝚑ự𝚌 𝚑𝚒ệ𝚗 𝚗𝚑𝚒ề𝚞 𝚌𝚑í𝚗𝚑 𝚜á𝚌𝚑 𝚌ả𝚒 𝚌á𝚌𝚑, 𝚝𝚛𝚘𝚗𝚐 đó 𝚌ó 𝚟𝚒ệ𝚌 𝚡â𝚢 𝚗𝚑𝚒ề𝚞 𝚝𝚑à𝚗𝚑 𝚌𝚊𝚘, 𝚑à𝚘 𝚜â𝚞, 𝚜ử𝚊 𝚜𝚊𝚗𝚐 đườ𝚗𝚐 𝚐𝚒𝚊𝚘 𝚝𝚑ô𝚗𝚐, 𝚗𝚑ấ𝚝 𝚕à đườ𝚗𝚐 𝚝𝚑ủ𝚢 để 𝚙𝚑ò𝚗𝚐 𝚐𝚒ặ𝚌 𝙼𝚒𝚗𝚑 𝚜𝚊𝚗𝚐 𝚡â𝚖 𝚕ượ𝚌.
Ở Nghệ An, ông cho xây thành Đại Huệ, căn cứ Bàu Đột, nạo vét mở rộng kênh Nhà Lê. Việc nạo vét kênh Nhà Lê, nhất là đoạn qua Nghệ An phải làm gấp. Hàng ngàn binh lính, dân phu thay phiên nhau lao động khổ cực. Khi đào đến đoạn kênh Sắt phía trước đền Thục An Dương Vương, thuộc phủ Diễn Châu thì gặp phải đoạn núi đá cứng vì có nhiều quặng sắt, binh lính và dân phu không đào được, lại gặp gió Lào bỏng rát.
Đói khổ, lại bị đánh đập tàn nhẫn, tiếng kêu khóc oán thán khắp vùng, có người kiệt sức chết đói bên dòng kênh. Nhiều quan to trong triều được vua Hồ Quý Ly phái đến để đốc thúc chỉ huy, nhưng công việc không tiến triển, nhà vua phải cử công chúa vào để cổ vũ, động viên.
Khi vào đến nơi, lúc đầu công chúa đã cầm đàn tranh để gảy những khúc trầm bổng động viên dân phu, nhưng tiếng đàn lọt thỏm giữa những tiếng kêu la oán trách dậy trời của dân phu, nên nàng đi đây đó xem xét tình hình, ở đâu cũng thấy cảnh đói khát, khốn khổ bày ra khắp nơi. Nàng nghĩ hình như công việc của vua cha đề ra chưa hợp lòng dân.
Thương dân tình phải phu phen lầm than, nghe theo lời một bà lang trong vùng, nàng bày cho dân phu hái lá cây dầu mỡ chó, đang đêm đem bỏ xuống đoạn kênh có quặng sắt. Lá cây mỡ chó gặp vùng đất có quặng sắt nhỉ ra một vùng nước đỏ như máu lan cả một đoạn kênh dài rồi loan tin đào kênh gặp cổ Rồng chảy máu, chạm phải long mạch, xin vua cha cho dừng việc đào kênh.
Sự việc trên bị phát giác, Hồ Quý Ly ra lệnh giết chết con gái để giữ nghiêm phép nước. Năm ấy, công chúa vừa tròn 18 tuổi. Thương xót người con gái lá ngọc cành vàng, vì thương dân, thương lính mà phải chịu cái chết oan khuất, nhân dân nhiều làng xã ở Thanh Hóa, Nghệ An lập đền thờ.
Đêm đêm, bên những dòng kênh mà công chúa từng đi qua, và cả những nơi có miếu thờ công chúa, nhân dân các làng thường thấy bóng dáng người con gái mặc bộ quần áo trắng thường qua lại, như là hình bóng của bà trở về phù hộ độ trì cho dân làng như khi bà còn sống vậy.
Hồn thiêng của Bạch Y Công Chúa không chỉ phù hộ độ trì, cứu giúp dân lành, mà còn phò trợ bậc anh hùng gặp lúc nguy nan.
𝐒𝐚𝐨 𝐦à 𝐜ó 𝐓𝐫ầ𝐧 𝐐𝐮ố𝐜 𝐂ô𝐧𝐠 (𝐇ồ 𝐐𝐮ý 𝐋𝐲)
𝐆𝐢ế𝐭 𝐧à𝐧𝐠 𝐭𝐡ụ𝐜 𝐧ữ 𝐨𝐚𝐧 𝐥ò𝐧𝐠 𝐬ự 𝐜𝐨𝐧
𝐓𝐡ươ𝐧𝐠 𝐧à𝐧𝐠 𝐩𝐡ậ𝐧 𝐠á𝐢 𝐭ơ 𝐧𝐨𝐧
𝐌ớ𝐢 𝐦ườ𝐢 𝐭á𝐦 𝐭𝐮ổ𝐢 𝐯ừ𝐚 𝐭𝐫ò𝐧 𝐛ó𝐧𝐠 𝐭𝐫ă𝐧𝐠
𝐓𝐚𝐲 𝐜ầ𝐦 𝐜𝐡é𝐧 𝐫ượ𝐮 𝐛𝐚 𝐭𝐫ă𝐧𝐠
𝐂𝐮𝐧𝐠 đà𝐧 𝐧à𝐧𝐠 𝐠ả𝐲 𝐤𝐡𝐢 𝐧â𝐧𝐠 𝐤𝐡𝐢 𝐝ờ𝐢
𝐓𝐡ươ𝐧𝐠 𝐧à𝐧𝐠 𝐥ắ𝐦 𝐥ắ𝐦 𝐧à𝐧𝐠 ơ𝐢
𝐁ở𝐢 𝐯ì 𝐤ê𝐧𝐡 𝐒ắ𝐭 đà𝐨 𝐫ồ𝐢 𝐤𝐡ô𝐧𝐠 𝐱𝐨𝐧𝐠
𝐆𝐢ế𝐭 𝐜𝐨𝐧 𝐦à 𝐥ấ𝐲 𝐮𝐲 𝐥ò𝐧𝐠
𝐎𝐚𝐧 𝐜𝐨𝐧 𝐜𝐨𝐧 𝐜𝐡ị𝐮 𝐦à 𝐬ô𝐧𝐠 𝐤𝐡ô𝐧𝐠 𝐭𝐡à𝐧𝐡
𝐕ậ𝐲 𝐧ê𝐧 𝐥ậ𝐩 𝐦𝐢ế𝐮 𝐛ê𝐧 𝐠à𝐧𝐡
𝐓𝐡ậ𝐩 𝐩𝐡ươ𝐧𝐠 𝐜ú𝐧𝐠 𝐯á𝐢 đã đà𝐧𝐡 𝐱ư𝐚 𝐧𝐚𝐲.
* Đền Bạch Y Công Chúa tại xóm 3, xã Tăng Thành, Huyện Yên Thành, là nơi thờ chính cung duy nhất và còn lưu giữ lại nhiều thông tin giá trị lịch sử về Tiên Cô. Tại ban thờ trang trọng nhất giữa hậu cung đặt tượng nữ thần Bạch Y Công Chúa. Phía trên bức tượng là bức đại tự 4 chữ lớn: “Bạch Y Tiên Cô”, phía dưới có hàng chữ “Hồ Thị Hi, Lê Triều sắc thủ thượng đẳng thần”. (Nội dung mục chủ này cũng được ghi trong bài văn tế thần của Tổng Quan Hóa, hiện còn lưu giữ tại chùa Gám xã Xuân Thành, Yên Thành).
Từ cổng đền vào đến đền chính và hậu cung còn lưu lại nhiều câu đối viết bằng chữ Hán và chữ Quốc ngữ:
– Hương hỏa vạn đại linh/Anh linh thiên cổ tự
– Chính thực hộ trung thiên/Thông minh phù hiếu nghĩa
– Thành Sơn thắng cảnh vạn chí xuân/Phương Lĩnh danh lam thiên cổ tự
(Thành Sơn là Hòn Thàng, Phượng Lĩnh là Rú Gám)
– Linh phù hộ quốc phong công chúa/Pháp cứu sinh dân thượng đẳng thần.
Những câu đối này, theo các cụ cao niên, có từ khi dựng đền và lưu truyền trong dân gian, nay mới phục dựng lại.
𝐓𝐡ầ𝐲 𝐓𝐫ầ𝐧 🇻🇳
☯️ Thủ Nhang. 𝐏𝐡á𝐩 𝐒ự 𝐓𝐑Ầ𝐍 𝐂Ô𝐍𝐆 𝐌𝐈𝐍𝐇
