06/19/2015
प्हैँ र प्हैँबोको कुरा गर्दा
प्हैँबो भन्ने शब्द प्हैँ भन्ने शब्दबाट परिमार्जित भएर आएको शब्द हो । जस्तै स्यामा क्ह्रोँलु पच्युलाई क्ह्रोंलु प्हैँ पनि भनिन्छ जुन क्ल्हेबृ भन्दा युगौं पुरानो मानिन्छ, । यो प्येताँल्हुताको कुरा हो । तर पछि जव क्ल्हेबृको सुरुवात भयो तब प्हैँ शब्दमा परिमार्जन भइ प्हैँ शब्दबाट प्हैँवो शब्दको जन्म भयो । जस्तै उग्र्यानी प्हैँवो(क्ल्हेबृ –जेठी), युरु प्हैँवो(लम – माइली) । यिनीहरुलाई उग्र्यानी प्हैँ, युरु प्हैँ पनि भन्ने गरीन्छ । त्यस्तैगरी जस्ले खेगी शास्त्र अस्त्र ग्यान आर्जन गरी पुरोहितको काम गर्छ, त्यसलाई कलीप्हेँ मुलीप्है खेगी लोरपनी च्ह पनि भनिन्छ । यहाँनिर मैले भन्न चाहेको के भने प्हैं र प्हैँवो शब्दको अर्थ एउटै हो तर फरक यति हो की प्हैंवो चाहीँ प्हैं शब्दको दोस्रो रुप हो । जसरी पच्युको परिमार्जित रुप क्ल्हेबृ हुन आयो त्यस्तै गरी प्हैँको परिमार्जित रुप पनि प्हैँवो हुन आएको हो की भन्ने मलाई लाग्छ ।
अब आयो प्हैँवो र बोनको कुरा । प्हैँवो र बोनको अर्थ एउटै होइन तर बोन शब्दको परिभाषा भने प्हैँबोबाट नै भएको हो भन्ने मलाई लाग्छ । प्हैँ वा प्हैँवोको अर्थ त्यस्तो आत्म शक्ती युक्त ब्यक्ती हो, जस्ले कुनै पनि दुष्टात्माहरुलाई तन्त्र, मन्त्र, शास्त्र अस्त्र युद्धको माध्यमबाट पराजित गरी शुद्ध आत्माहरुलाई मुक्ती दिलाउने काम गर्न सक्षम हुन्छ, जसलाई तमु भाषामा पच्यु र चोँ भाषामा प्हैँ वा प्हैँवो भनिन्छ भने बोनको अर्थ यसको समग्रतामा आधारीत भएर धर्म(च्भष्निष्यल) प्रति जोडिदिएको छ । हुन सक्छ, तमूको प्येताँल्हुताँ अनुसार उग्र्यानी प्हैँ, युरुप्हैँ भनेर पहिले भनिन्थ्यो तर पछि जव उग्र्यानी प्हैँ को समयदेखी बोन धर्मको प्रतिपादन भएर आएको हुनाले प्हैँवों शब्दले शुसज्जीत पारेको हुन सक्छ । वास्तवमा प्हैँ र प्हैँवो शब्दमा यही भिन्नता भए पनि अर्थ भने एउटै लागु हुन्छ । बोन भनेको ती बिश्वास र अभ्यासहरुको संग्रह हो जो मृतकको आत्मा र दाह सस्कारमा केन्द्रीकृत देखिन्छ ।