วัดสุวรรณวนาราม อ.นางรอง จ.บุรีรัมย์

02/09/2026

01/09/2026

1 กันยายน 2569 (ช่วงเช้า) ข้อคิดบุคลากรเผยแผ่พระพุทธศาสนา โดย พระราชพิศาลสุธี ที่ปรึกษาเจ้าคณะภาค ๑๑ (ธรรมยุต)

• ประสบการณ์ในต่างแดนและการก้าวสู่วัย 81 ปี: พระราชพิศาลสุธี ได้เล่าถึงอุปสรรคทางสุขภาพและการเดินทาง เช่น การเดินทางไปอินเดียเพื่อจาริกสังเวชนียสถานจนล้มป่วยเป็นไข้หวัด ปัจจุบันท่านอายุย่างเข้า 81 ปี และไม่ได้เกษียณอายุการทำงานเพื่อคณะสงฆ์ โดยท่านเน้นย้ำว่าการทำงานเผยแผ่พระพุทธศาสนาในต่างประเทศนั้น สิ่งสำคัญที่สุดคือต้องอาศัย "ความอดทนอย่างยิ่งยวด"

• การบุกเบิกงานเผยแผ่ในอินโดนีเซีย (พ.ศ. 2521): ท่านได้รับคัดเลือกให้เดินทางไปปฏิบัติศาสนกิจที่ประเทศอินโดนีเซียตามมติของมหาเถรสมาคมร่วมกับคณะพระธรรมทูต โดยท่านต้องไปประจำการอยู่ ณ เมืองมาลัง (Malang) และสุราบายา (Surabaya) ทางชวาตะวันออกใกล้กับเกาะบาหลีเพียงรูปเดียว ในยุคเริ่มต้น ท่านต้องเผชิญกับอุปสรรคทางภาษา เนื่องจากภาษาอังกฤษไม่เพียงพอต่อการสื่อสารกับคนในพื้นที่ ท่านจึงเพียรพยายามเรียนรู้ภาษาท้องถิ่น (ภาษาอินโดนีเซีย) ควบคู่ไปกับการปฏิบัติศาสนกิจและการเขียนภาษาของเขา จนสามารถเข้าถึงผู้คนในพื้นที่ได้จริง

• เจดีย์บรมพุทโธ (Borobudur) และคติธรรมชั้นสูง: เจดีย์บรมพุทโธเป็นศาสนสถานขนาดใหญ่ที่เป็นประจักษ์พยานถึงความรุ่งเรืองและมั่นคงของพระพุทธศาสนาในอดีต โดยโครงสร้างสถูปเจดีย์ในชั้นบนสุดที่เป็นยอดโปร่งและไม่มีพระพุทธรูปอยู่ภายในนั้น แฝงปริศนาธรรมลึกซึ้งที่สื่อถึง "สุญญตา" หรือการเข้าสู่นิพพานอันว่างเปล่า ตามคติความเชื่อในพุทธศาสนา

• นิทานธรรมบทบนภาพสลักหินเตือนใจเรื่องการพูด: บนแผ่นหินแกะสลักที่บรมพุทโธมีภาพเล่าเรื่องจาก คัมภีร์ธรรมบท คือ เรื่อง "เต่าอยากบินได้" ที่ตกลงมาคอหักตายเพราะอ้าปากพูดโดยไม่รักษาคำสัญญากับหงส์ว่าจะไม่พูดระหว่างคาบไม้บินขึ้นฟ้า ภาพสลักนี้สะท้อนว่าคัมภีร์ธรรมบทเป็นที่แพร่หลายในอินโดนีเซียมาตั้งแต่อดีต และเป็นอุทาหรณ์สอนให้มนุษย์ รู้จักรักษาคำสัญญา และพูดให้ถูกกาลเทศะ พูดแต่สิ่งที่มีประโยชน์

• ความสำเร็จและการเติบโตของพระธรรมทูตไทยในปัจจุบัน: ปัจจุบันพระธรรมทูตสามารถขยายงานเผยแผ่ไปได้กว้างไกลในหลายทวีปทั่วโลก เช่น การสร้างวัดพุทธวิหารที่เมืองเบอร์ลิน ประเทศเยอรมนี รวมถึงในเนเธอร์แลนด์ สวิตเซอร์แลนด์ สหรัฐอเมริกา และฟินแลนด์

01/09/2026

1 กันยายน 2569 (ช่วงบ่าย) สรุปโครงการอบรมฯ โดย พระวชิรกิตติบัณฑิต รองเจ้าคณะจังหวัดบุรีรัมย์

1. บทนำและความสำคัญของแนวทางเผยแผ่
• พระวชิรกิตติบัณฑิต ได้แสดงความเคารพต่อพระสังฆาธิการและพระนักเผยแผ่ทุกรูปที่เข้าร่วมการสัมมนา
• เน้นย้ำว่าผู้เข้าร่วมได้รับประโยชน์อย่างมากจากการถวายความรู้ของพระเถระชั้นผู้ใหญ่ (เช่น หลวงพ่อใหญ่, ท่าน ผอ., พระครูสิริฯ, เจ้าคุณมงคล) ที่ได้อุทิศตนมาให้ความรู้อย่างเต็มที่ในแต่ละหัวข้อ

2. ประวัติและวิวัฒนาการของการเผยแผ่พระพุทธศาสนา
การเผยแผ่พระพุทธศาสนามีประวัติศาสตร์และโมเดลการทำงานที่สืบทอดต่อกันมาตั้งแต่สมัยพุทธกาลจนถึงปัจจุบัน:
• จุดเริ่มต้นในวันมาฆบูชา (โอวาทปาติโมกข์): หลวงพ่อใหญ่ได้ชี้ให้เห็นว่า การเผยแผ่เริ่มอย่างเป็นรูปธรรมเมื่อพระสงฆ์จำนวนมากมาประชุมพร้อมกันโดยมิได้นัดหมาย ณ วัดเวฬุวัน พระพุทธเจ้าทรงเล็งเห็นโอกาสสำคัญนี้จึงทรงประกาศ "โอวาทปาติโมกข์" เพื่อวางแนวทาง หลักการ และวิธีการปฏิบัติการสอนให้เป็นรูปแบบเดียวกัน (โมเดลเดียวกัน) คือ การทำดี ละเว้นความชั่ว และทำจิตใจให้ผ่องใส หากไม่มีกรอบตรงนี้ พระสงฆ์ที่มีความรู้ความสามารถหลากหลายก็อาจเผยแผ่ไปอย่างสะเปะสะปะตามความเห็นส่วนตัว
• การทำสังคายนาและการส่งพระธรรมทูต 9 สาย: หลังพุทธปรินิพพาน การเผยแผ่เริ่มเงียบเหงาลง คณะสงฆ์จึงร่วมกันทำสังคายนาครั้งที่ 1, 2 และ 3 โดยเฉพาะหลังการทำสังคายนาครั้งที่ 3 (ประมาณ 300 ปีหลังพุทธปรินิพพาน) มีการส่งพระธรรมทูตออกเผยแผ่ทั้งในและนอกประเทศอินเดียรวม 9 สาย:
o สายที่ 1 (พระมัชฌันติกเถระ): ไปยังแคว้นแคชเมียร์ (กัศมีร์) ทางเหนือสุดของอินเดีย ซึ่งอดีตไม่มีพุทธศาสนา จนเกิดความมั่นคงและปรากฏหลักฐานพุทธรูปองค์ใหญ่ (ที่ถูกทำลายในอัฟกานิสถานภายหลัง) รวมถึงมหาวิทยาลัยตักกสิลาที่หนาวเย็นหิมะตกตลอดปี
o สายที่ 2 (พระมหาเทวเถระ): ไปยังแคว้นมหิสมณฑล (ตอนใต้ของอินเดีย)
o สายที่ 3 (พระรักขิตเถระ): ไปยังวนวาสีประเทศ (ตะวันตกเฉียงใต้ แถบกันยากุมารี) ปัจจุบันพื้นที่เหล่านี้ถูกศาสนาอื่น (เช่น คริสต์) ครอบครองหมดแล้ว
o สายที่ 4 (พระธรรมรักขิตเถระ): ไปยังอปรันตชนบท (ตอนเหนือของบอมเบย์ ในรัฐมหาราษฎร์ ซึ่งเป็นรัฐใหญ่และมีประชากรมากกว่าไทยถึง 3 เท่า) เป็นที่ตั้งของมหาวิทยาลัยปูน่าที่พระวชิรกิตติบัณฑิต เคยไปเรียน และเป็นพื้นที่ที่ ดร. อัมเบดการ์ นำชาวอินเดียหันมานับถือพุทธ (พระวชิรกิตติบัณฑิต เล่าเสริมว่า ในยุคแรกชาวพุทธใหม่ในอินเดียยกรูป ดร. อัมเบดการ์ ขึ้นแท่นบูชาเทียบเท่าพระพุทธรูป พระสงฆ์ไทยที่ไปศึกษาที่นั่นจึงได้เข้าไปช่วยชี้แนะและจัดวางตำแหน่งที่ถูกต้องให้บูชาพระพุทธรูปเป็นหลักสูงสุด)
o สายที่ 5 (พระมหาธรรมรักขิตเถระ): ไปยังแคว้นมหาราษฎร์
o สายที่ 6 (พระมหารักขิตเถระ): ไปยังดินแดนโยนกประเทศ (เอเชียกลาง)
o สายที่ 7 (พระมัชฌิมเถระ): ไปยังดินแดนแถบภูเขาหิมาลัย (ทางกุสินารา) ซึ่งมีความหนาวเย็นมาก ต้องอาศัยพระเถระที่ใจเด็ดเดี่ยวอย่างยิ่ง
o สายที่ 8 (พระโสณเถระ และพระอุตตรเถระ): สายที่มีพระคุณอันยิ่งใหญ่ต่อดินแดนสุวรรณภูมิ (ไทย, ลาว, เมียนมาร์) โดยล่องเรือมาขึ้นบกที่นครศรีธรรมราช นครปฐม และขยายเข้าสู่สุโขทัยจนถึงรัตนโกสินทร์และยุคปัจจุบัน ทำให้คนไทยได้มีพระพุทธศาสนาและได้บวชเรียนจนถึงทุกวันนี้
o สายที่ 9 (พระมหินทเถระ และพระนางสังฆมิตตาเถรี): พระโอรสและพระธิดาของพระเจ้าอโศกมหาราช ไปเผยแผ่ที่ศรีลังกา นำหน่อต้นพระศรีมหาโพธิ์จริงไปปลูก ซึ่งปัจจุบันมีอายุกว่า 2,000 ปี ถือเป็นต้นไม้ที่มีอายุยืนยาวที่สุดในโลก

3. หลักสำคัญและคุณสมบัติของพระนักเผยแผ่
จากการถวายความรู้ของเจ้าคุณมงคล มีการแบ่งหลักการสำคัญออกเป็น 2 ประการหลัก:
[1] คุณสมบัติของผู้เผยแผ่:
o ต้องเป็นต้นแบบ (Model) ที่ดี: เปรียบเหมือนแท่นแม่พิมพ์หล่อเสา ถ้าแบบดีเสาก็ออกมายอดเยี่ยมและงดงาม
o มีสมณสัญญา มีความรู้ และเปี่ยมด้วยความเมตตากรุณาต่อสัตว์โลกที่ตกทุกข์ได้ยากและห่างไกลคำสอน
o มีความอดทนสูงยิ่ง ไม่ท้อถอย โดยให้นึกถึงพระมหาเถระผู้บุกเบิกทั้ง 9 สายในอดีต
o รู้จริงและแม่นยำในหลักธรรม: หลักธรรมที่นำไปสอน (เช่น อิทธิบาท 4) ต้องถูกต้องชัดเจน ไม่บิดเบือน เพื่อให้ผู้ฟังนำไปปฏิบัติอย่างถูกต้อง
[2] วิธีการและกลยุทธ์:
o ต้องปรับกลยุทธ์ให้เหมาะสมกับอัธยาศัยของผู้ฟัง ทันโลก ทันสมัย และทันเหตุการณ์

4. ลักษณะการเผยแผ่ที่ดี
• ส่งเสริมให้ประชาชนมีความรู้ความเข้าใจในหลักธรรมอย่างถูกต้อง
• มุ่งประโยชน์สุขของผู้ฟังเป็นใหญ่: พระสงฆ์ออกไปเพื่อช่วยบรรเทาทุกข์และสงเคราะห์ชาวบ้านในพื้นที่ห่างไกลความเจริญ
• แม้บางครั้งจะไม่ได้ตั้งใจไปแสดงธรรมโดยตรง แต่การปรากฏตัวของพระสงฆ์ในถิ่นทุรกันดารก็สร้างความปีติ ยินดี และเป็นสิริมงคลอันยิ่งใหญ่แก่ญาติโยมในพื้นที่แล้ว
• เกื้อหนุนให้สังคมสงบสุขและร่มเย็น (ได้ประโยชน์ทั้งส่วนตนและส่วนรวม)

5. ช่องทางและสื่อในการเผยแผ่ยุคปัจจุบัน
การเผยแผ่ในปัจจุบันเห็นชัดเจนว่าแบ่งออกเป็น 2 ช่องทางหลัก:
• การเผยแผ่ทางตรง (Direct Propagation): การพบปะ สนทนาธรรม แสดงธรรม เทศนา หรือการปาฐกถาธรรมแบบเผชิญหน้า
o ต้นแบบในอดีต: หลวงพ่อปัญญานันทภิกขุ (โดดเด่นเรื่องการยืนปาฐกถาธรรมเพื่อดึงสติปัญญาผู้ฟัง) และ กิตติวุฑโฒภิกขุ แห่งจิตตภาวันวิทยาลัย (โดดเด่นเรื่องการเทศน์บรรยายและเผยแผ่ทางวิทยุ/โทรทัศน์ในยุคนั้น)
• การเผยแผ่ทางอ้อม (Indirect Propagation): ผ่านหนังสือ สิ่งพิมพ์ สื่อสังคมออนไลน์
o ในอดีตใช้เพียงวิทยุ แต่ปัจจุบันมีทั้ง Facebook, Line, YouTube, การ Live สด และเทคโนโลยีใหม่อย่าง AI (Artificial Intelligence)
o ประเด็นเรื่อง AI: ปัจจุบัน AI มีบทบาทมาก สามารถเลียนแบบหน้าตา น้ำเสียง หรือแม้กระทั่งแปลบทเทศน์เป็นภาษาอังกฤษได้อย่างแนบเนียน อย่างไรก็ตาม พระวชิรกิตติบัณฑิต ย้ำว่า "ควรใช้ของจริงดีกว่าของปลอม" เพราะ AI เป็นเพียงปัญญาประดิษฐ์ และต้องระมัดระวังเป็นพิเศษไม่ให้ขัดต่อพระธรรมวินัย

6. ตัวอย่างสำนักเผยแผ่ที่สำคัญในประเทศไทย
• สวนโมกขพลาราม (หลวงพ่อพุทธทาสภิกขุ): โด่งดังมากในอดีตเรื่องการบรรยายธรรมตลอดวัน แต่ปัจจุบันเงียบเหงาลงหลังสิ้นหลวงพ่อ
• วัดสวนแก้ว (หลวงพ่อพยอม): ยังคงทำงานเผยแผ่อย่างต่อเนื่อง
• วัดหนองป่าพง (หลวงปู่ชา สุภัทโท): แม้ท่านจะมรณภาพไปแล้ว แต่ลูกศิษย์และสาขาวัดขยายไปทั่วโลกและได้รับการยอมรับอย่างสูง
• วัดพระธรรมกาย: เป็นสำนักที่มีการใช้สื่อสารและเทคโนโลยีทันสมัยอย่างมาก มีการเผยแผ่หลากหลายภาษาเข้าถึงคนทั่วโลกได้อย่างมีระเบียบและประสิทธิภาพ

7. วิธีการเผยแผ่ 5 ประการ และกลยุทธ์เชิงรุก
• วิธีการเผยแผ่ประกอบด้วยการแสดงธรรม การบรรยาย การอภิปราย และการโต้วาที (ซึ่งปัจจุบันการโต้วาทีแทบไม่มีแล้ว ส่วนใหญ่ปรับมาสู่สังคมออนไลน์และการ Live สด เช่น พระครูปริยัติธรรมนิเทศ)
• การครองตนของพระนักเผยแผ่: ต้องห่มจีวรให้เรียบร้อยเป็นปริมณฑล สงบเยือกเย็น ไม่โกรธง่าย เพื่อสร้างความเลื่อมใสศรัทธาตั้งแต่แรกเห็น
• การเผยแผ่ควบคู่กับงานสาธารณสงเคราะห์: การสร้างสิ่งที่เป็นประโยชน์แก่ชุมชน เช่น โรงเรียน โบสถ์ ถนน โรงพยาบาล
o ตัวอย่างความสำเร็จ: "หลวงตาเย็น" ที่ทำงานสงเคราะห์จนในหลวงทรงทักทายและเป็นที่รู้จักทั่วโลก หรือการจัดงานตักบาตรพระจำนวนมากที่โคราชในช่วงปีใหม่เพื่อสร้างพลังศรัทธาในชุมชน

8. สูตรสำเร็จ 4S ในการเผยแผ่เชิงรุก (จากนักเผยแผ่ต่างประเทศ)
[1] S ที่ 1 - Get Go (Goal): มีเป้าหมายและหัวข้อเทศน์ที่ชัดเจน เหมาะสมกับงาน (ไม่เอาธรรมะงานศพไปเทศน์งานกฐิน)
[21 ]S ที่ 2 - SK(Skills / Specific Knowledge): มีหลักการเทศน์ที่ดี
[3] S ที่ 3 - Stretch(Presentation): มีวิธีการนำเสนอที่ยอดเยี่ยม ถูกต้องตามหลักเทศนา
[4]S ที่ 4 - Smart(Personality): มีบุคลิกภาพสง่างาม สมเป็นพระธรรมทูต ยิ้มแย้มแจ่มใสพอดีพองาม

9. วิกฤตการณ์ศาสนทายาทในปัจจุบัน
พระวชิรกิตติบัณฑิต ได้แสดงความห่วงใยร่วมกับหลวงพ่อใหญ่เกี่ยวกับอนาคตของคณะสงฆ์:
• จำนวนพระสงฆ์และสามเณรลดลงอย่างต่อเนื่อง: ในอดีตมีพระเณรกว่า 300,000 รูป ปัจจุบันเหลือเพียง 200,000 กว่ารูปเท่านั้น
• สวนทางกับจำนวนวัด: มีการยกสำนักสงฆ์ขึ้นเป็นวัดและบูรณะวัดร้างเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ แต่กลับไม่มีพระเณรอยู่จำพรรษา
• การบวชเรียนระยะยาวหาได้ยากยิ่ง: ส่วนใหญ่เป็นการบวชระยะสั้น (7-15 วัน) ตามโควต้าของที่ทำงานหรือบริษัท โครงการบวชสามเณรภาคฤดูร้อนก็ลดน้อยลง วัดในต่างจังหวัดที่ไม่มีโรงเรียนสามัญแทบไม่มีเณรจำพรรษา
• หลวงพ่อใหญ่เปรยด้วยความเป็นห่วงว่า: "อีก 10 ปีข้างหน้า พระพุทธศาสนาของเราจะเป็นอย่างไร ถ้ามีแต่พระสงฆ์ลดลงเช่นนี้"
• ความหวังและทางออก: ต้องสนับสนุน "พระหนุ่มรุ่นใหม่" ที่มีพลัง มีความสามารถในการปรับปรุงนำสื่อและเทคโนโลยีมามิกซ์ (ผสมผสาน) กับการบรรยายธรรมเพื่อดึงดูดความสนใจของเยาวชนและนักเรียนในแต่ละระดับชั้น

01/09/2026

1 กันยายน 2569 (ช่วงบ่าย) บทบาทหน้าที่พระเผยแผ่พระพุทธศาสนา โดย พระครูสิริคณารักษ์ รองเจ้าคณะจังหวัดบุรีรัมย์

1. บทนำและบทบาทของพระธรรมทูตในปัจจุบัน
การบรรยายเริ่มต้นด้วยการแสดงความเคารพต่อพระเถรานุเถระ ได้แก่ หลวงพ่อรองเจ้าคณะจังหวัดทั้ง 3 รูป คณะอำเภอ และพระธรรมทูตทุกรูป ผู้บรรยายได้ชี้ให้เห็นว่า พระธรรมทูตฝ่ายปฏิบัติการส่วนใหญ่ในปัจจุบันมักดำรงตำแหน่งเป็นเจ้าคณะอำเภอและรองเจ้าคณะอำเภอ ซึ่งพระนักเผยแผ่เหล่านี้มีหน้าที่สำคัญในการทำงานเผยแผ่พระพุทธศาสนาอย่างต่อเนื่องตลอดเวลา

2. "พระอัสสชิ" แบบอย่างของพระนักเผยแผ่ในสมัยพุทธกาล พระครูสิริคณารักษ์ได้ยกเรื่องราวในพุทธประวัติเพื่อเป็นแบบอย่างในการทำงานของพระธรรมทูต โดยกล่าวถึง พระอัสสชิ ซึ่งเป็นแบบอย่างที่ดีเยี่ยมของคณะสาวก

• จุดเริ่มต้นของศรัทธา: พระสารีบุตร (ขณะนั้นคืออุปติสสะ) เกิดความเลื่อมใสศรัทธาในตัวพระอัสสชิอย่างมากเพียงแค่ได้เห็น ปฏิปทา กิริยาอาการ และความสง่างาม ในขณะเดินบิณฑบาต จึงได้ติดตามไปอย่างใกล้ชิด เมื่อพระอัสสชิฉันภัตตาหารเสร็จ อุปติสสะได้เข้าไปถวายน้ำและปูอาสนะให้ ก่อนจะเอ่ยถามว่าใครเป็นศาสดาของท่าน และศาสดาสอนอย่างไร

• การแสดงธรรมที่เฉียบคม: พระอัสสชิตอบอย่างถ่อมตนว่าตนเองเพิ่งบวชได้ไม่นาน ไม่สามารถแสดงธรรมโดยละเอียดพิสดารได้ แต่อุปติสสะกราบเรียนว่า "ขอท่านกล่าวธรรมเถิด จะมากหรือน้อยไม่สำคัญ หน้าที่ในการทำความเข้าใจเป็นของผมเอง" พระอัสสชิจึงกล่าวคาถาสำคัญคือ:

"เย ธมฺมา เหตุปฺปภวา เตสํ เหตุํ ตถาคโต อาห เตสญฺจ โย นิโรโธ เอวํวาที มหาสมโณ" (ธรรมเหล่าใดเกิดแต่เหตุ พระตถาคตทรงแสดงเหตุแห่งธรรมเหล่านั้น และความดับแห่งธรรมเหล่านั้น พระมหาสมณะมีปกติสั่งสอนอย่างนี้) ส่งผลให้อุปติสสะได้ดวงตาเห็นธรรมและบรรลุเป็นพระโสดาบันในทันที

3. การปรับตัวและใช้สื่อเทคโนโลยีของพระนักเผยแผ่ยุคใหม่ ในยุคปัจจุบัน พระนักเผยแผ่ได้รับความสะดวกสบายจากเทคโนโลยีและสื่อโซเชียลมีเดียเป็นอย่างมาก ผู้บรรยายสนับสนุนให้พระสงฆ์เลือกติดตามและเรียนรู้จากสื่อที่ดี เช่น:

• พระอาจารย์ศักดา สุนทโร: ซึ่งมักจะโพสต์ข้อคิดและคติธรรมที่ดีผ่านช่องทาง Facebook และ TikTok

• การฟังธรรมยาว ๆ และการศึกษาพระอภิธรรม: ผู้บรรยายแนะนำให้ฟังธรรมจากครูบาอาจารย์สายธรรมยุต และการฟังธรรมร่วมกับอาจารย์สมทบและอาจารย์สมบูรณ์ เพื่อเป็นการรื้อฟื้นและรักษาความรู้เกี่ยวกับ พระอภิธรรม ไม่ให้เลือนหายไปตามกาลเวลา

• การใช้ AI (ปัญญาประดิษฐ์): ปัจจุบันรัฐบาลมีการอภิปรายและจัดซื้อเครื่องมือ AI มาใช้ ซึ่งผู้บรรยายระบุว่า AI เป็นเครื่องมือที่มีสารประโยชน์อย่างยิ่งหากพระสงฆ์รู้จักนำมาปรับใช้และดำรงตนอย่างเหมาะสม

4. หลักปฏิบัติ 6 ประการเพื่อเตือนใจตนเองของพระนักเผยแผ่ พระครูสิริคณารักษ์ได้นำข้อคิดและหลักธรรมมาสรุปเป็น แนวทางปฏิบัติสำหรับพระนักเผยแผ่ ซึ่งได้รับข้อมูลนี้มาจาก พระเทพปฏิภาณวาที (เจ้าคุณพิพิธ) วัดสุทัศนเทพวราราม ที่เคยส่งมาให้กว่า 10 ปีแล้ว โดยระบุว่าพระสงฆ์ต้องเตือนใจตนเองให้ปฏิบัติในสิ่งทีเหมาะสม ดังนี้:

[1] มีสมณสัญญา: ต้องมีความจำหมายและรู้ตัวอยู่ตลอดเวลาว่าตนเองเป็นพระสงฆ์ จะแสดงกิริยาเล่นตลกคะนองเหมือนคฤหัสถ์ไม่ได้

[2] รักษาจริยาอาจาระ: ต้องประพฤติตนให้งดงาม มีกิริยามารยาทที่น่าเลื่อมใสเช่นเดียวกับกิริยาของพระอัสสชิ เพื่อรักษาภาพลักษณ์ของพระศาสนา

[3] ไม่นิยมใช้สิ่งของหรูหราแบบฆราวาส: หลีกเลี่ยงความฟุ้งเฟ้อ เช่น การใช้กระเป๋าแบรนด์เนมราคาหลายแสนบาท ผู้บรรยายเล่าประสบการณ์ส่วนตัวว่า สมัยเป็นเจ้าคณะอำเภอใหม่ ๆ ท่านใช้เพียงรถยนต์ Toyota Soluna รุ่นเก่า แม้จะมีโยมที่ศรัทธาเสนอขายรถเบนซ์สภาพดีราคา 600,000 บาท โดยให้ผ่อนปีละ 100,000 บาท แต่ท่านปฏิเสธเพราะเกรงใจและละอายใจต่อญาติโยม โดยมองว่าของเท่าที่มีก็เพียงพอต่อสมณภาวะแล้ว

[4] รู้จักใช้สมณโวหาร: ปัจจุบันพระสงฆ์บางรูปที่ทำคอนเทนต์หรือเป็นยูทูเบอร์ (YouTuber) มักใช้ถ้อยคำไม่เหมาะสม เช่น "มึง-กู" พระสงฆ์ควรใช้ศัพท์เฉพาะของพระ เช่น "จำวัด" "อาพาธ" หรือคำโบราณอย่าง "ฉันจังหัน" (หมายถึง ฉันภัตตาหารเช้า) เพื่อให้คงไว้ซึ่งสมณโวหารที่ดีงาม

5. รู้จักสมณบริโภค: รู้จักใช้และจัดเก็บเครื่องใช้ไม้สอยของพระสงฆ์ให้เรียบร้อย และรู้ว่าสิ่งใดควรไม่ควรแก่สมณภาวะ

6. ใส่ใจบำเพ็ญสมณธรรม (สมณวัตร): หมั่นทำวัตรสวดมนต์ เจริญกรรมฐาน และทำหน้าที่เทศน์โปรดญาติโยม

o ข้อคิดเรื่องการแสดงธรรม (การเทศน์): ผู้บรรยายเห็นด้วยกับพระมงคลสุธีว่า การเทศน์ในปัจจุบันไม่ควรยึดติดกับคัมภีร์ดั้งเดิมคำต่อคำจนเกินไป เนื่องจากภาษาคัมภีร์โบราณเข้าใจยากและไม่ทันยุคสมัย พระนักเทศน์ควรศึกษาธรรมะให้เข้าใจอย่างถ่องแท้ แล้วนำมาเทศน์บรรยายตามความเข้าใจด้วยภาษาที่เข้าใจง่ายและเหมาะกับคนรุ่นใหม่

5. บทบาทพระสงฆ์กับการบำเพ็ญประโยชน์ต่อสังคม (ไม่ใช่เพียงแค่เอาตัวรอด)
ผู้บรรยายเน้นย้ำถึงหน้าที่ของพระสงฆ์ในการทำประโยชน์แก่สังคมส่วนรวม (สมณกิจ)

• พุทธโอวาทเรื่องการเผยแผ่: พุทธองค์ทรงมีพุทธบัญชาแก่พระสาวกกลุ่มแรก 60 รูปเมื่อออกพรรษาแรกว่า "จรถ ภิกฺขเว จาริกํ พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย..." (ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงเที่ยวจาริกไปเพื่อประโยชน์และความสุขของมหาชน เพื่ออนุเคราะห์แก่โลก)

• การตอบโต้ประเด็น "ไม่ใช่กิจของสงฆ์": ปัจจุบันสังคมในสื่อออนไลน์มักโจมตีพระสงฆ์ที่ลงพื้นที่ช่วยเหลือประชาชน เช่น พระสงฆ์ที่ไปช่วยเหลือทหารตามแนวชายแดน (เช่น หลวงตายื้อน หรือพระธรรมวขิรญาณโกศล) หรือพระสงฆ์ที่ช่วยตัดหญ้า ขุดดิน ดำน้ำช่วยเหลือชุมชน ผู้บรรยายชี้ว่า บริบททางสังคมแตกต่างกัน หากชาวบ้านและทหารเดือดร้อน พระสงฆ์ก็ต้องช่วยเหลือเกื้อกูล

• การตีความข้อวินัย: ผู้บรรยายยกตัวอย่างเรื่อง "ภูตคาม" (การห้ามตัดของเขียว/ต้นไม้) ซึ่งในอดีตบัญญัติขึ้นเพราะชาวบ้านเชื่อว่ามีรุกขเทวดาอาศัยอยู่ แต่ในปัจจุบันหากต้องถางหญ้าหรือทำความสะอาดเพื่อประโยชน์สาธารณะ ก็ควรมองว่าหญ้าเปรียบเสมือนกิเลสที่ต้องถางออกให้โล่งสะอาด

• เรื่องพระสงฆ์กับการใช้เงิน: ญาติโยมมักตั้งคำถามว่าพระสงฆ์ใช้เงินได้หรือไม่? ผู้บรรยายอธิบายว่าในความเป็นจริงของการบริหารวัดและสำนักเรียน มีค่าใช้จ่ายสูงมาก เช่น ค่าไฟฟ้าของวัดในรอบ 3 เดือนที่ผ่านมาสูงถึง 20,000–25,000 บาทต่อเดือน หากไม่มีเงินจ่ายค่าสาธารณูปโภคเหล่านี้ วัดและศาสนศึกษาก็ไม่สามารถดำเนินกิจการได้ แต่พระสงฆ์ต้องใช้เงินเฉพาะในส่วนที่จำเป็นและเหมาะสมเท่านั้น

• เสขิยวัตร 75: ผู้บรรยายเล่าเรื่องที่ ม.ร.ว.คึกฤทธิ์ ปราโมช เคยแนะนำผู้ที่จะไปทำงานเป็นทูตต่างประเทศว่า หากต้องการมีกิริยามารยาทที่เรียบร้อยงดงามที่สุด ให้ไปศึกษาและปฏิบัติตาม เสขิยวัตร 75 ของพระสงฆ์ ซึ่งครอบคลุมทุกอิริยาบถอย่างเป็นระเบียบเรียบร้อย

6. คุณสมบัติ 4 ประการของพระนักเผยแผ่ที่ดี
การจะก้าวขึ้นเป็นพระนักเผยแผ่ที่มีประสิทธิภาพ ต้องประกอบด้วยคุณสมบัติสำคัญ 4 ประการ ได้แก่:

1. มีความรู้: ต้องหมั่นศึกษาค้นคว้าธรรมะจากแหล่งข้อมูลต่าง ๆ ทั้งในพระไตรปิฎก อินเทอร์เน็ต YouTube และ TikTok

2. มีความสามารถในการถ่ายทอด: การเรียนสูงหรือมีความรู้มากเพียงอย่างเดียวไม่ได้การันตีว่าจะเผยแผ่ได้ดี ผู้บรรยายเล่าเหตุการณ์ในช่วงปี พ.ศ. 2529–2531 ที่จังหวัดฉะเชิงเทรา มีพระสอบได้เปรียญธรรม 9 ประโยค 2 รูป ซึ่งเรียนสูงมากแต่เมื่อนิมนต์มาเทศน์ปุจฉา-วิสัชนา กลับเทศน์สู้สามเณรภาคฤดูร้อนไม่ได้ พระสงฆ์จึงต้องฝึกฝนทักษะการพูดและการถ่ายทอดหน้าเวทีอย่างสม่ำเสมอ

3. แสวงหาโอกาส: ต้องหาช่องทางในการสอดแทรกธรรมะในงานพิธีต่าง ๆ เช่น งานกฐิน งานศพ หรือการเขียนโพสต์ธรรมะและศาสนสุภาษิตลง Facebook พร้อมทั้งเตือนสติว่าไม่ควรใช้สื่อโซเชียลในการระบายอารมณ์ส่วนตัว หรือโพสต์เรื่องที่ไม่เหมาะสม

4. มีผู้สนับสนุนส่งเสริม: พระสงฆ์ผู้ใหญ่หรือเจ้าอาวาสต้องคอยสนับสนุนพระผู้น้อยที่ทำงานเผยแผ่ เช่น การจัดหาเครื่องมือ (Projector, Laptop) หรือช่วยค่าเดินทางและค่าน้ำมันรถ ตลอดจนการให้กำลังใจและคำชมเชย

7. ประเด็นข้อกฎหมาย คณะสงฆ์ ที่ดินวัด และการตั้งหัวหน้าที่พักสงฆ์
ในช่วงท้ายของการบรรยาย มีการหารือแลกเปลี่ยนและเล่าประสบการณ์เกี่ยวกับข้อกฎหมายที่ดินและโครงสร้างคณะสงฆ์ ดังนี้:

• กรณีที่ดินวัด: ที่ดินวัดไม่ว่าจะเป็นวัดร้างหรือมีพระสงฆ์อยู่ เจ้าอาวาสไม่มีสิทธิ์ยกให้ผู้อื่นเด็ดขาดตามกฎหมาย หากหน่วยงานรัฐหรือ อบต. จะขอใช้พื้นที่ จะต้องทำเป็น "หนังสือสัญญาเช่าที่ดิน" ให้ถูกต้องตามกฎหมาย

• การจัดการที่ดินคาบเกี่ยวโบราณสถาน: ยกตัวอย่าง วัดป่าโคกปราสาท ที่ปัจจุบันกลายเป็นโรงเรียนบ้านบุญยาสและ อบต.จระเข้มาก ซึ่งพื้นที่ทับซ้อนกับโบราณสถานภายใต้การดูแลของกรมศิลปากร

• การฟื้นฟูวัดร้าง: ผู้บรรยายเล่าผลงานในปี พ.ศ. 2540 ที่เดินทางไปประสานงานกับกรมการศาสนาเพื่อเปลี่ยนสถานะ "วัดตาด่าน" อ.ประโคนชัย จากวัดร้างให้กลับมาเป็นวัดที่มีพระสงฆ์อยู่จำพรรษาได้สำเร็จภายในเวลา 6 เดือน

• ปัญหาการโอนที่ดินล่าช้า: ตามกฎกระทรวงเมื่อตั้งวัดแล้วควรโอนที่ดินภายใน 90 วัน หากเจ้าอาวาสไม่ใส่ใจอาจเกิดปัญหาภายหลัง เช่น วัดขวัญสะอาด ที่ผู้บริจาคที่ดินเสียชีวิตลง ลูกหลานมาขอแบ่งที่ดินคืนครึ่งหนึ่ง และภายหลังเมื่อตีนสะพานข้ามคลองอุดมสร้างล้ำไปในที่ดินส่วนที่ขอคืนเล็กน้อย ก็กลับมาฟ้องร้องเรียกเงินจากวัด

• ขอความเห็นที่ประชุม: การแต่งตั้งหัวหน้าที่พักสงฆ์:

o เกิดปัญหาในบางอำเภอที่ เจ้าคณะอำเภอไม่ยอมลงนามแต่งตั้งหัวหน้าที่พักสงฆ์ โดยอ้างว่าไม่มีกฎหมายรองรับ ซึ่งส่งผลกระทบอย่างมากเพราะที่พักสงฆ์จำเป็นต้องมีใบแต่งตั้งหัวหน้าเพื่อนำไปใช้ในการ ขอทะเบียนวัด ขอใช้ไฟฟ้า และเปิดบัญชีธนาคารในนามที่พักสงฆ์

o เจ้าคณะอำเภอละหานทรายระบุว่า ในพื้นที่ของท่านหากที่พักสงฆ์ใดมีความพร้อม ท่านจะเซ็นแต่งตั้งให้ทันที โดยการแต่งตั้งหัวหน้าที่พักสงฆ์ให้อนุโลมปฏิบัติเพื่อการปกครอง โดยกระบวนการคือ "ให้เจ้าคณะตำบลเป็นผู้เสนอชื่อ และเจ้าคณะอำเภอเป็นผู้ลงนามเห็นชอบ/แต่งตั้ง" เนื่องจากเป็นผู้ปกครองที่อยู่ใกล้ชิดพื้นที่มากที่สุด

01/09/2026

1 กันยายน 2569 (ช่วงบ่าย) กฎหมายที่บุคลากรเผยแผ่พระพุทธศาสนาควรทราบ โดย พระมงคลสุตกิจ รองเจ้าคณะจังหวัดบุรีรัมย์

1. บทนำและบริบทเชิงกลยุทธ์ของการบรรยาย
ท่ามกลางการเปลี่ยนผ่านของภูมิทัศน์ดิจิทัล งานเผยแผ่พระพุทธศาสนาเผชิญกับความท้าทายที่ซับซ้อน ทั้งในมิติของเทคโนโลยีที่ก้าวล้ำและกรอบระเบียบทางกฎหมายที่เข้มงวด การอบรมบุคลากรเผยแผ่พระพุทธศาสนา ประจำปี 2569 ณ จังหวัดบุรีรัมย์ จึงจัดขึ้นเพื่อติดอาวุธทางปัญญาให้แก่พระนักเผยแผ่ในการปรับตัวเชิงยุทธศาสตร์ โดยมีพระมงคลสุตกิจเป็นผู้นำการบรรยายเพื่อชี้ให้เห็นถึงความจำเป็นในการบูรณาการเทคโนโลยีสมัยใหม่เข้ากับระเบียบกฎหมายพุทธจักร

สภาพการณ์ที่สำคัญจากการสังเกตการณ์ในพื้นที่พบว่า แม้ในช่วงเช้าจะมีผู้เข้าอบรมหนาตา แต่ในภาคบ่ายคงเหลือผู้เข้าร่วมประมาณ 20-40 รูป ซึ่งสะท้อนถึง "ความท้าทายด้านการรักษาความสนใจ" (Engagement Challenge) ในกลุ่มบุคลากรสงฆ์ สถานการณ์นี้เน้นย้ำว่าเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (AI) ไม่ใช่เพียงเครื่องมือเสริม แต่เป็นเครื่องมือเชิงกลยุทธ์ที่จะเข้ามาช่วยทลายข้อจำกัดในการสื่อสารธรรมะ เพื่อให้สารที่ส่งออกไปมีความน่าสนใจและเข้าถึงใจกลุ่มเป้าหมายได้อย่างมีประสิทธิภาพสูงสุด

2. การปฏิวัติงานเผยแผ่ด้วยปัญญาประดิษฐ์ (AI) และโครงการ Thai AI Passport
ในเชิงยุทธศาสตร์การบริหาร AI คือ "Leverage" หรือเครื่องมือผ่อนแรงที่มีประสิทธิภาพสูงในการผลิตสื่อและคัดกรองข้อมูลธรรมะ โครงการ Thai AI Passport และการสนับสนุนเชิงนโยบาย การผลักดันนวัตกรรมด้านปัญญาประดิษฐ์ในระดับพื้นที่ได้รับแรงขับเคลื่อนสำคัญจากภาคการเมือง โดยมี คุณชัยชนก ชิดชอบ เป็นผู้สนับสนุนหลัก จนเกิดเป็นโครงการ "Thai AI Passport" ซึ่งสร้างปรากฏการณ์ด้วยยอดผู้สมัครกว่า 5 ล้านรายตั้งแต่วันแรกที่เปิดตัว

ทรัพยากรเทคโนโลยี: ระบบรองรับการใช้งานจาก 13 ค่ายเทคโนโลยีชั้นนำ และมีโมเดลปัญญาประดิษฐ์ถึง 33 รูปแบบ

ขีดความสามารถ: ช่วยให้พระนักเผยแผ่สามารถสร้างสรรค์วิดีโอ กราฟิก และค้นคว้าข้อมูลธรรมะเชิงลึกได้อย่างสะดวกรวดเร็วโดยไม่มีค่าใช้จ่ายในเบื้องต้น

วิเคราะห์ความคุ้มค่าของการลงทุนและการประเมินความเสี่ยง
การวิเคราะห์ความคุ้มค่าของการลงทุน (ROI) ในเทคโนโลยี AI ไม่ได้พิจารณาเพียงแค่ความเร็ว แต่คือ "ความแม่นยำและความถูกต้องของข้อมูล" (Accuracy)

กรณีศึกษาเปรียบเทียบ: การซื้อสิทธิ์ AI ระดับพรีเมียม (699 บาท/เดือน) เปรียบได้กับการใช้ WiFi ความเร็วสูงที่ให้คำตอบที่ถูกต้องแม่นยำ ต่างจากการใช้แพ็กเกจระดับต่ำ (250 บาท/เดือน) หรือรุ่นฟรีที่มีประสิทธิภาพจำกัดเหมือน "เน็ตเต่า"

ความเสี่ยงเชิงยุทธศาสตร์: หากพระนักเผยแผ่ใช้ AI รุ่นที่มีขีดความสามารถต่ำ อาจเผชิญความเสี่ยงในการได้รับ "ข้อมูลบิดเบือน" หรือหลักธรรมที่ผิดเพี้ยน ซึ่งเมื่อนำไปเผยแผ่จะส่งผลเสียต่อความน่าเชื่อถือของคณะสงฆ์โดยรวม

3. ยุทธศาสตร์การเผยแผ่พระพุทธศาสนา 8 ประการในโลกสมัยใหม่
เป้าหมายสูงสุดคือการนำหลักธรรมไปสู่ใจประชาชนให้เกิดผลจริงในทางปฏิบัติ โดยใช้ยุทธศาสตร์เชิงรุก ดังนี้:

[1] การเทศน์และการบรรยาย: ปรับเปลี่ยนรูปแบบการใช้ภาษาให้เหมาะสมกับระดับบุคคลและกลุ่มเป้าหมาย (Segmentation)

[2] การสอน: มุ่งเน้นการสอนพระปริยัติธรรมและธรรมศึกษาบนพื้นฐานของเหตุและผล เพื่อให้เกิดการประยุกต์ใช้ในชีวิตจริง

[3] การสนทนาและตอบปัญหาธรรม: การเชื่อมโยงหลักธรรมเข้ากับบริบท
ปัญหาชีวิตจริง (Real-life Context) ของพุทธศาสนิกชน

[4] การปฏิบัติธรรม: จังหวัดบุรีรัมย์มีสำนักปฏิบัติธรรมรวม 89 แห่ง และกำลังมุ่งสู่แห่งที่ 90 เจ้าสำนักต้องจัดกิจกรรมสม่ำเสมอเพื่อให้ประชาชนเข้าถึงผลแห่งการปฏิบัติด้วยตนเอง

[5] การเขียนและสิ่งพิมพ์: ต้องอ้างอิงจากพระไตรปิฎกเป็นหัวใจสำคัญ ห้ามคิดหลักธรรมเอง รวมถึงการใช้สื่อ "ต้นไม้พูดได้" เพื่อสร้างบรรยากาศแห่งการเรียนรู้

[6] การเผยแผ่ผ่านสื่อสมัยใหม่: ใช้ประโยชน์จาก Facebook, YouTube, TikTok และการ Live เพื่อความรวดเร็วและต้นทุนต่ำในการเข้าถึงมวลชน

[7] การทำกิจกรรมทางสังคม: แสดงออกถึงเมตตากรุณาผ่านงานสาธารณประโยชน์ เช่น การบริจาคน้ำข้าว และการทำงานร่วมกับผู้นำชุมชนในงานพัฒนา

[8] การประพฤติปฏิบัติตนเป็นแบบอย่าง: ยึดหลัก "การทำให้ดูมีพลังยิ่งกว่าการพูดให้ฟัง" โดยต้อง "รู้ธรรม รู้คน รู้การ รู้วิธี"

4. กรอบกฎหมายและระเบียบปฏิบัติที่พระนักเผยแผ่ต้องรู้ (7 ประการ)
กฎหมายในที่นี้ทำหน้าที่เป็น "เครื่องป้องกัน" (Prevention) เพื่อรักษาความมั่นคงของสถานภาพทางสงฆ์และป้องกันความเสี่ยงทางคดีความกฎหมาย/ระเบียบ รายละเอียดและกรณีศึกษาตาม Source Context ความเสี่ยงและคำแนะนำ (Recommendation)

[1] รัฐธรรมนูญฯ
รับรองเสรีภาพในการนับถือศาสนาและการอุปถัมภ์คุ้มครองจากรัฐ
พระนักเผยแผ่ควรใช้สิทธินี้ในการเผยแผ่ด้วยความรับผิดชอบ
[2] พ.ร.บ. คณะสงฆ์
กฎหมายหลักในการปกครองและการส่งเสริมงานเผยแผ่
ต้องปฏิบัติภายใต้สายงานบังคับบัญชาตามลำดับชั้น
[3] กฎ/มติ มส.
การจัดกิจกรรมในวัด (ห้ามจัดมวย, ปาโป่ง) หากผิดระเบียบจะถูกฟ้องร้องได้
การจัดงานวัดต้องคำนึงถึงกุศโลบายที่ถูกกฎหมายและพระธรรมวินัย
[4] กฎหมายศาสนสมบัติ
ป้องกันพฤติกรรม "ภิกษุมหาโจร 5 จำพวก" (เช่น ยักย้ายทรัพย์สินแม้เพียงหมอนใบเดียว, ไม่ยกย่องครูอาจารย์, อ้างพุทธพจน์เป็นของตนเอง)
กรณีวัดพระธรรมกาย: การรับเงินกฐิน (100,000 บาท/วัด) ต้องเข้าบัญชีวัดเพื่อความโปร่งใสทางบัญชีและภาษี
[5] กฎหมายอาญา
การ Live สดหมิ่นประมาทหรือพาดพิงศาสนาอื่น กรณีแจ้งความเท็จเรื่องโฉนดหายที่ วัดอดุลยาราม ขอนแก่น
หลีกเลี่ยงการพาดพิงบุคคลหรือองค์กรที่จะนำไปสู่การฟ้องร้องทางอาญา
[6] กฎหมายออนไลน์/PDPA
หลักการ "แชร์ 1 ผิด 1" และการให้เครดิตข้อมูล (Citation)
การแชร์ข้อมูลเท็จมีความผิดตามกฎหมายคอมพิวเตอร์และ PDPA
[7] กฎหมายลิขสิทธิ์
กรณี เสก โลโซ และแอ๊ด คาราบาว อนุญาตให้ใช้เพลงเพื่อสร้างชื่อเสียง (ต่างจากการใช้ในเชิงพาณิชย์)
การนำสื่อผู้อื่นมาใช้ต้องได้รับอนุญาต แม้จะใช้เพื่อกิจการพระศาสนาก็ตาม

5. บทสรุปและข้อเตือนสติ: การรักษาอัตลักษณ์สงฆ์ในยุคไร้พรมแดน
ในการก้าวสู่ยุคดิจิทัล พระสังฆาธิการและพระนักเผยแผ่ต้องตระหนักถึง "สิทธิและหน้าที่ตามกฎหมายมหาชน" ของตนเอง การนำ AI มาใช้ต้องตั้งอยู่บนพื้นฐานของการรักษาความบริสุทธิ์ของ "พุทธพจน์" เฉกเช่นการเทศนาตามคัมภีร์ใบลานในอดีต ซึ่งเป็นการส่งผ่านสารที่ผ่านการคัดกรองมาแล้วโดยปราศจากความเห็นส่วนตัวของผู้เผยแผ่ (Subjective Opinion)

AI ควรถูกใช้ในฐานะ "ผู้ช่วยค้นคว้า" แต่การตัดสินใจขั้นสุดท้ายต้องยึดถือพระธรรมวินัยและมติมหาเถรสมาคมเป็นบรรทัดฐานสูงสุด

นอกจากนี้ "จริยธรรมออนไลน์" (Digital Etiquette) และเมตตากำกับสติปัญญาเป็นสิ่งสำคัญที่จะป้องกันปัญหา "ทัวร์ลง" และรักษาภาพลักษณ์ของคณะสงฆ์ การดำเนินงานทุกกิตติกรรมต้องโปร่งใส ตรวจสอบได้ เพื่อสร้างศรัทธาที่ยั่งยืนในยุคที่ข้อมูลข่าวสารเชื่อมโยงถึงกันทั่วโลกอย่างแท้จริง

01/09/2026

1 กันยายน 2569 (ช่วงเช้า) การเผยแผ่พระพุทธศาสนาที่สอดคล้องกับสังคมไทย โดย นางพิชชาวริน สุวรรณวงศ์ ผู้อำนวยการ พศจ.บร.

• ผู้อำนวยการ พศจ.บร.ได้กล่าวถวายการต้อนรับและกราบอาราธนาพระเถรานุเถระหลายรูป ได้แก่ พระธรรมวชิรสุตาภรณ์ ที่ปรึกษาเจ้าคณะภาค 11, พระมงคลสุตกิจ รองเจ้าคณะจังหวัดบุรีรัมย์, และ พระวชิรกิตติบัณฑิต รองเจ้าคณะจังหวัดบุรีรัมย์ (ผู้รับผิดชอบดูแลด้านการเผยแผ่และให้คำแนะนำแก่สำนักงานพระพุทธศาสนาจังหวัด)
• การอบรมครั้งนี้เป็น "โครงการอบรมเชิงปฏิบัติการเพื่อพบปะและแลกเปลี่ยนความรู้ในกลุ่มบุคลากรด้านการเผยแผ่พระพุทธศาสนาจังหวัดบุรีรัมย์" ซึ่งถือเป็นโครงการในลักษณะนี้ที่จัดแยกเฉพาะกลุ่มเป็นครั้งแรกในรอบ 3 ปี จากเดิมที่โครงการด้านการเผยแผ่มักจะจัดควบคู่รวมไปกับการอบรมพระสังฆาธิการด้านอื่นๆ
• เนื่องด้วยข้อจำกัดบางประการ การอบรมครั้งนี้จึงคัดเลือกบุคลากรเข้าร่วมจำนวน 4 กลุ่ม (จากปกติที่มีบุคลากรเผยแผ่มากกว่านี้) เพื่อทดลองและชิมลางก่อนจะขยายผลให้เป็นเวทีแลกเปลี่ยนที่เป็นทางการมากขึ้นในอนาคต
• ตารางการบรรยายในช่วงบ่ายจะเน้นถวายความรู้เกี่ยวกับบทบาท หน้าที่ และกฎหมายต่างๆ ที่เกี่ยวข้องกับการเผยแผ่พระพุทธศาสนา ซึ่งเป็นภารกิจของสำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติในฐานะหน่วยงานที่สนองงานคณะสงฆ์
นโยบายการพัฒนากิจการพระพุทธศาสนาของมหาเถรสมาคม (มส.)
• ผู้บรรยายได้ชี้แจงนโยบายหลักของมหาเถรสมาคม ซึ่งแต่เดิมกำหนดกรอบการสนองงานสงฆ์ไว้ 6 ด้าน และในยุคปัจจุบันได้มีการปรับปรุงและผนวกขมวดรวมมาเป็น 4 กลุ่มภารกิจหลัก เพื่อพัฒนาและปฏิรูปการทำงานให้มีประสิทธิภาพ
• นโยบายสำคัญนี้ได้รับการขับเคลื่อนด้วย มติมหาเถรสมาคม ที่ 1/2569 ในเรื่อง นโยบายการพัฒนากิจการพระพุทธศาสนาและคณะสงฆ์ 12 ข้อ ที่กำหนดให้สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติและสำนักงานพระพุทธศาสนาจังหวัดนำไปปฏิบัติต่อ ประกอบด้วย:
1. การดำรงรักษาและเชิดชูหลักการพระพุทธศาสนา
2. การควบคุมและการลดกิจกรรมที่เบี่ยงเบนหรือเบียดเบียนหลักพระพุทธศาสนา
3. การกำหนดหลักเกณฑ์การแต่งตั้งพระสังฆาธิการ
4. การเสริมสร้างบททดสอบและการขับเคลื่อนนโยบาย (โดยมี คช. หรือคณะกรรมการคุ้มครองพระพุทธศาสนาแห่งชาติเป็นผู้ดูแล)
5. การบังคับใช้พระธรรมวินัยอย่างเคร่งครัด โปร่งใส และเป็นธรรม
6. การปฏิรูปโครงสร้างองค์กรคณะสงฆ์ให้กระชับและมีประสิทธิภาพ
7. การจัดตั้งกลไกกลั่นกรองก่อนเสนอเรื่องเข้าสู่มหาเถรสมาคม
8. การปรับปรุงนิตยภัต
9. การปรับปรุงโครงสร้างสำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ
10. การพัฒนาระบบฐานข้อมูลและการบริหารกิจการคณะสงฆ์ด้วยระบบดิจิทัล
11. การปรับปรุงและพัฒนาหลักสูตรการศึกษาของคณะสงฆ์
12. การจัดทำแผนพัฒนาคณะสงฆ์ระยะยาว
การเผยแผ่พระพุทธศาสนากับการรับมือการเปลี่ยนผ่านสู่ยุคดิจิทัล
• ในส่วนของงานเผยแผ่ มส. ได้ระบุนโยบายสำคัญ 3 ประการ โดยหนึ่งในข้อปฏิบัติเชิงรุกคือ การมุ่งเน้นกลับคืนสู่แก่นแท้ของคำสอน
o ส่งเสริมให้พระภิกษุสามเณร ตลอดจนพุทธศาสนิกชน ได้ศึกษา ปฏิบัติ และเผยแผ่พระธรรมวินัยอย่างถูกต้องตรงตามพระไตรปิฎก
o รณรงค์ให้ตัดส่วนที่เป็นความเชื่อที่ผิดและพิธีกรรมที่เบี่ยงเบนไปจากหลักธรรมคำสอนที่แท้จริง
• ผู้บรรยายชี้ให้เห็นถึงกระแสของการใช้สื่อออนไลน์และเทคโนโลยีในสังคมปัจจุบัน เช่น Facebook, YouTube และการจัดทำ Live สด ซึ่งเป็นสื่อที่มีทั้งคุณและโทษ:
o ข้อดี (คุณประโยชน์): สื่อโซเชียลสามารถนำพาคำสอนทางศาสนาไปได้ไกลและแพร่หลายรวดเร็วทั่วทุกมุมโลก ช่วยให้พุทธศาสนิกชนและชาวต่างชาติที่สนใจสามารถเข้าถึงหลักธรรมคำสอนทางพระพุทธศาสนาได้อย่างทั่วถึง ส่งผลให้ปัจจุบันมีชาวต่างชาติหันมาให้ความสนใจ ปฏิบัติธรรม และเข้ามาบวชเป็นพระภิกษุสงฆ์เพิ่มขึ้นเป็นจำนวนมาก
o นอกจากนี้ยังสนับสนุนการทำงานของพระธรรมทูตไทยในต่างประเทศ ซึ่งวัดไทยในอดีตกับปัจจุบันมีความเปลี่ยนแปลงไป โดยปัจจุบันไม่ได้มีเพียงแต่ชุมชนคนไทยเท่านั้น แต่มีชาวต่างชาติหลั่งไหลเข้ามามีส่วนร่วมในกิจกรรมและบริการต่างๆ ของวัดไทยในต่างแดนเป็นจำนวนมาก

การจัดระเบียบในวัด การควบคุมพุทธพาณิชย์ และการทำบัญชีทรัพย์สิน
• นโยบายคุมเข้มข้นเกี่ยวกับพุทธพาณิชย์ในอุโบสถ: ผู้บรรยายเปรียบเทียบว่าในอดีต วัดแทบทุกแห่งที่เจ้าหน้าที่ลงพื้นที่กราบพระประธานในอุโบสถ มักจะพบบริเวณสำหรับจำหน่ายหรือให้เช่าพระเครื่อง วัตถุมงคล หรือเครื่องรางของขลังภายในอุโบสถ ปัจจุบัน มส. มีนโยบายจัดระเบียบอย่างจริงจังและเด็ดขาด โดยห้ามไม่ให้มีการเช่าบูชาหรือจำหน่ายพระเครื่องและวัตถุมงคลต่างๆ ภายในพระอุโบสถเด็ดขาด หากวัดใดมีความจำเป็นต้องจัดให้มีกิจกรรมดังกล่าว จะต้องจัดสรรแยกสัดส่วนพื้นที่ (Zone) ให้ชัดเจนอยู่นอกโบสถ เช่น ที่ศาลาหรือจุดอื่นๆ นอกอาคารอุโบสถ
• การควบคุมการโฆษณาอวดอ้างสรรพคุณเกินจริง: ห้ามติดป้ายโฆษณาหรือประกาศที่อวดอ้างอภินิหาร สรรพคุณ เกินจริงของเครื่องราง วัตถุมงคล หรือรูปปั้นเทวรูปต่างๆ ภายในรั้ววัดเด็ดขาด หากมีการจัดทำวัตถุมงคลของบูรพาจารย์เพื่อเป็นเครื่องยึดเหนี่ยวจิตใจก็ต้องใช้ภาษากลางๆ และระมัดระวังในการสื่อสารไม่ให้อวดอ้างอิทธิฤทธิ์ปาฏิหาริย์เกินความจริง
• การห้ามตั้งรูปปั้นนอกรีต: ห้ามจัดสร้างหรือนำรูปปั้น เทวรูป หรือสิ่งเคารพบูชาที่ไม่ใช่หลักคำสอนของพระพุทธศาสนา (รูปปั้นนอกรีต) มาตั้งประดิษฐานไว้ในวัดเพื่อวัตถุประสงค์ในการดึงดูดหรือเรียกยอดเงินบริจาค และฝากเตือนไปยังวัดต่างๆ ที่มีแผนการจัดสร้างสิ่งก่อสร้างเหล่านี้ให้กลับมาทบทวนให้สอดคล้องตามหลักพระธรรมวินัยและพระไตรปิฎกเป็นหลัก
• ความโปร่งใสในบัญชีทรัพย์สินและรายรับ-รายจ่ายของวัด: นโยบายข้อสำคัญที่ มส. มีความเป็นห่วงมากคือเรื่อง ผลประโยชน์และการเงินของวัด วัดทุกแห่งจำเป็นต้องจัดทำรายงานบัญชีรายรับ-รายจ่ายที่ถูกต้อง โปร่งใส และสามารถชี้แจงสังคมได้เพื่อเป็นเกราะป้องกันตัวเองจากคำถามของสาธารณชนว่านำปัจจัยและรายได้ไปใช้อย่างไร เพื่อป้องกันปัญหาและข้อร้องเรียนด้านผลประโยชน์ที่เกิดขึ้นบ่อยครั้งในปัจจุบัน ไม่ว่าจะเป็นข้อร้องเรียนผ่านโทรศัพท์, ศูนย์ดำรงธรรม, สำนักงานพระพุทธศาสนาจังหวัด (พศจ.), สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ (พศ.), สำนักนายกรัฐมนตรี หรือร้องเรียนไปยังตัวนายกรัฐมนตรีโดยตรง ซึ่งมักจะเป็นกระแสทางสื่อสังคมออนไลน์ที่ส่งผลต่อภาพลักษณ์ของศาสนา
การปรับเปลี่ยนภารกิจของคณะสงฆ์ และเกณฑ์ประเมินแบบใหม่
• มส. ปฏิรูปโครงสร้างคณะสงฆ์และวิธีทำงานเชิงรุก ส่งเสริมการก้าวสู่อนาคตทางเทคโนโลยีด้วยการปฏิรูปจาก 6 ด้านภารกิจเดิม มาบูรณาการขมวดรวมให้เป็น 4 กลุ่มภารกิจหลัก ได้แก่:
1. กลุ่มภารกิจด้านการปกครองและฐานข้อมูล: ผนวกรวมงานการปกครองสงฆ์เข้ากับการจัดทำฐานข้อมูลเทคโนโลยีดิจิทัล
2. กลุ่มภารกิจด้านการศึกษาและการศึกษาสงเคราะห์: ยุบรวมการจัดการศึกษาปริยัติธรรมและการศึกษาสงเคราะห์เข้าไว้ด้วยกัน
3. กลุ่มภารกิจด้านการเผยแผ่ การส่งเสริมการปฏิบัติธรรม และงานพระธรรมทูต
4. กลุ่มภารกิจด้านสาธารณูปการและศาสนสมบัติ: ควบรวมงานด้านถาวรวัตถุ/การปฏิสังขรณ์และการดูแลศาสนสมบัติของวัด
• การยกเครื่องการแต่งตั้งและการเลื่อนสมณศักดิ์ (ตัวชี้วัดแบบใหม่): แต่เดิมการเลื่อนยศและแต่งตั้งพระสังฆาธิการจะเน้นประเมินจาก "งบประมาณหรือขนาดของถาวรวัตถุ" และความสวยงามอลังการของสิ่งก่อสร้าง แต่ปัจจุบันเกณฑ์ใหม่จะเปลี่ยนไปใช้ตัวชี้วัด (KPI) จากความสำเร็จ 6 ประการหลัก ดังนี้:
1. ความเคร่งครัดและการดำรงตนเป็นแบบอย่างอันดีงามตามพระธรรมวินัย
2. ผลสัมฤทธิ์ด้านการจัดการศึกษาของคณะสงฆ์ (การสอบได้ของนักธรรม บาลี สามัญศึกษา และธรรมศึกษา)
3. ผลสัมฤทธิ์ด้านการเผยแผ่พระพุทธศาสนา (กลุ่มบุคลากรเผยแผ่จะเป็นหนึ่งในตัวบ่งชี้ผลงานที่สำคัญ)
4. ผลสัมฤทธิ์การจัดสรรดูแลรักษาสาธารณสมบัติและสาธารณูปการของวัดให้สะอาด เรียบร้อย ปลอดภัย ถูกต้องตามระเบียบกฎหมาย และยึดหลักธรรมาภิบาล
5. ผลสัมฤทธิ์และการให้ความร่วมมือในการปฏิบัติตามกฎระเบียบ ข้อบังคับ และมติ มส.
6. ความโปร่งใสในเรื่องรายงานบัญชีรายรับ-รายจ่ายที่ตรวจสอบได้และไม่มีมลทินจากการร้องเรียน
การจัดเก็บระบบข้อมูลพระภิกษุสามเณร (Big Data คณะสงฆ์)
• สำนักงานพระพุทธศาสนาจังหวัด (พศจ.) เป็นหน่วยงานราชการเพียงหน่วยงานเดียวในแต่ละจังหวัดที่มีหน้าที่สนองงาน จัดเก็บ และดูแลรวบรวม ฐานข้อมูลพระสังฆาธิการ พระภิกษุ และสามเณร (Big Data) เพื่อส่งต่อข้อมูลไปยังส่วนกลางระดับประเทศ
• ระบบข้อมูลนี้มีความจำเป็นอย่างยิ่งที่ต้องได้รับความเมตตาจากคณะสงฆ์ในการอัปเดตข้อมูลเป็นประจำทุกปี (ในช่วงเข้าพรรษา) เนื่องจากข้อมูลมีความลื่นไหลสูง มีการย้ายวัด การมรณภาพ การลาสิกขา หรือการพ้นจากตำแหน่งหน้าที่ตลอดเวลา
• สิทธิประโยชน์และการลิงก์เชื่อมโยงกับหน่วยงานอื่น: ข้อมูลเหล่านี้จะนำไปใช้ร่วมกับกรมการปกครอง (กระทรวงมหาดไทย) เพื่อการตรวจสอบประชากร และเชื่อมต่อเข้ากับระบบของกระทรวงสาธารณสุขเพื่อการจัดสรรสิทธิ์ดูแลสุขภาพอนามัย สิทธิประโยชน์สวัสดิการแห่งรัฐ และความมั่นคงของคณะสงฆ์
• หากพระภิกษุหรือสามเณรลาสิกขาไป ระบบของสำนักงานพระพุทธศาสนาจะไม่ลบข้อมูลประวัติออก แต่จะทำการปลดล็อกสถานะและเปลี่ยนเป็น "ลาสิกขา" ซึ่งประวัติการบวช ระยะเวลาการบวช สมณศักดิ์ และวิทยฐานะการศึกษา (วุฒิ ป.ตรี-เอก และเปรียญธรรม) จะยังคงถูกบันทึกอยู่ในระบบอย่างปลอดภัยเพื่อเป็นหลักฐานอ้างอิงตลอดไป
ทิศทางการเผยแผ่ในระดับพื้นที่ และระเบียบกฎเกณฑ์
• ผู้บรรยายได้ถวายแนะนำเอกสารและระเบียบสำคัญที่เกี่ยวข้องกับงานเผยแผ่ ได้แก่ ระเบียบการเผยแผ่พระพุทธศาสนา พ.ศ. 2564 ซึ่งเกี่ยวข้องกับโครงสร้าง หน่วยอบรมประชาชนประจำตำบล (อปต.) และ ระเบียบว่าด้วยสำนักปฏิบัติธรรมประจำจังหวัด
• ปัจจุบัน จังหวัดบุรีรัมย์มี "สำนักปฏิบัติธรรมประจำจังหวัด" ที่ได้รับอนุมัติจาก มส. แล้ว ประมาณ 80 กว่าแห่ง (เกือบ 90 แห่ง) แต่พบว่ามีหลายแห่งที่อยู่ในสภาวะ "หลับใหล" หยุดจัดกิจกรรมไปนาน 1-5 ปี หรือบางแห่งเงียบหายไปเมื่อมีการเปลี่ยนตัวเจ้าอาวาส จึงขอความเมตตาคณะสงฆ์ร่วมฟื้นฟูสำนักปฏิบัติธรรมเหล่านี้ให้กลับมาจัดกิจกรรมเผยแผ่พุทธศาสนาอีกครั้ง
• การเผยแผ่ในพื้นที่ปัจจุบันมีจำนวนบุคลากรที่ได้รับการบรรจุและแต่งตั้งจำนวนมากกว่าในอดีต โดย มส. มีนโยบายส่งต่อการจัดกิจกรรมรัฐพิธีและกิจกรรมสำคัญทางศาสนาลงไปสู่ระดับอำเภอ ตำบล และระดับวัด ไม่ให้กระจุกตัวอยู่แต่ในส่วนกลางหรือจังหวัด
• แนะนำโครงการเด่นที่เป็นช่องทางการเผยแผ่ เช่น โครงการหมู่บ้านรักษาศีล 5 และ โครงการวัดประชารัฐสร้างสุข พร้อมระบุว่าสำนักงานพระพุทธศาสนาจะสนับสนุนงบประมาณพัฒนาบุคลากรเผยแผ่ในส่วนนี้
ข้อควรระวังในการใช้โซเชียลมีเดีย และภัยคุกคามจาก "แก๊งสแกมเมอร์"
• การใช้เทคโนโลยีอย่างรอบคอบ: ย้ำเตือนในเรื่องการใช้สื่อสังคมออนไลน์ เช่น การจัดทำ Live สด หรือการเผยแพร่คลิปทาง YouTube พระภิกษุผู้เผยแผ่ต้องมีความรอบคอบ ตรวจสอบรายละเอียดองค์ประกอบทุกส่วน เช่น อุปกรณ์ สภาพแวดล้อม และความถูกต้องของคำสอนก่อนเผยแพร่สู่สาธารณะ
• ต้องตระหนักถึงผู้ชมกลุ่มผู้ติดตาม (FC หรือ Fanclub) ว่ามีความหลากหลายมาก ตั้งแต่เยาวชน แฟนคลับที่ศรัทธาจริงๆ ไปจนถึงผู้ไม่หวังดีที่แฝงตัวเข้ามาในช่องทางออนไลน์
• การถ่ายภาพ การบันทึกวิดีโอ หรือการแชร์ภาพกิจกรรมต่างๆ ของวัด ต้องเพิ่มความระมัดระวังเป็นพิเศษ เนื่องจากบางภาพหรือบางพฤติกรรมเมื่อเผยแพร่ออกสู่ภายนอกแล้ว อาจดูไม่เหมาะสมในสายตาของฆราวาสและสาธารณชน จนก่อให้เกิดกระแสวิพากษ์วิจารณ์ในทางลบต่อพระพุทธศาสนา
• ภัยสแกมเมอร์ (Scammer): ผู้บรรยายได้เน้นย้ำถึงภัยเงียบทางไซเบอร์ที่สร้างความเสียหายจำนวนมากในปัจจุบัน โดยมิจฉาชีพทางออนไลน์ (สแกมเมอร์) มีกระบวนการหลอกลวงที่เป็นมืออาชีพและพูดจาหว่านล้อมเก่งมาก
• กลุ่มมิจฉาชีพมักพุ่งเป้าไปที่กลุ่มพระสังฆาธิการหรือหลวงพ่อเจ้าอาวาสที่มีอายุมากและพรรษาสูง เนื่องจากหลวงพ่อท่านมักจะมีจิตใจเมตตาและเชื่อใจญาติโยมได้ง่าย มิจฉาชีพเหล่านี้มักจะใช้วิธีการเจาะข้อมูลเข้ามาหลอกลวงประสงค์เงินทอง ทรัพย์สิน หรืออื่นๆ ซึ่งการหลอกลวงยุคดิจิทัลสร้างความเสียหายมูลค่าหลายแสนถึงหลายล้านบาทได้ภายในเวลาเพียงไม่กี่วินาทีหรือกี่นาที จึงขออาราธนาให้หลวงพ่อและพระนักเผยแผ่ตระหนัก รู้เท่าทัน และสร้างเกราะป้องกันภัยทางการเงินนี้ด้วยความรอบคอบ