สำนักเรียนวัดสามพระยา

สำนักเรียนวัดสามพระยา ตั้งอยู่ที่วัดสามพระยา พระอารามหลวงชั้นตรี วัดสามพระยา เขตพระนคร กรุงเทพมหานคร ๑๐๒๐๐

การศึกษาของวัดสามพระยา เดิมมิได้ศึกษาเล่าเรียนเป็นล่ำเป็นสันนักเพราะพระสงฆ์ในวัดนี้ส่วนมากฝักใฝ่อยู่ในทางด้านวิปัสสนาธุระมากกว่าฝ่ายคันถธุระ แต่การเรียนการสอนพระปริยัติธรรมก็มีอยู่บ้าง เพราะเคยปรากฏว่ามีพระภิกษุบางรูปที่เป็นเปรียญ แต่ไม่ได้ตั้งสำนักเรียนขึ้นในวัด

ครั้นต่อมาถึงสมัยพระเทพเมธี (ครุฑ ป.ธ.๔ พ.ศ. ๒๔๓๖-๒๔๕๖) เป็นเจ้าอาวาส ก็ได้มีการสอนพระปริยัติธรรมทั้งแผนธรรมและแผนกบาลีบ้างแต่ไม่สู้เจริญมากนัก

ครั้งมาถึงสมัยพระธรรมดิลก (ขาว เขมโก ป.ธ.๖ พ.ศ. ๒๔๕๙-๒๔๘๐) เป็นเจ้าอาวาส จึงได้จัดให้มีการเรียนการสอนพระปรัยัติธรรมแผนกธรรมและแผนกบาลี เป็นหลักฐาน โดยตั้งเป็นโรงเรียนนักธรรมและบาลีขึ้น มีพระภิกษุสามเณรสอบได้ทั้งนักธรรมและบาลีมากขึ้น โดยได้มีการสร้างโรงเรียนขึ้นหลังหนึ่ง ทำการเปิดสอนตั้งแต่ชั้นประถมถึงมัธยมกลาง มีนักเรียนประมาณ ๒๐๐ คนเศษ

ครั้นต่อมาถึงสมัยสมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ฟื้น ชุตินฺธโร ป.ธ.๙ พ.ศ.๒๔๘๑-๒๕๓๙) เป็นเจ้าอาวาส การศึกษาพระปริยัติธรรมโดยเฉพาะแผนกบาลีได้เจริญรุ่งเรืองมาก โดยได้มีการเรียนการสอนตั้งแต่บาลีประโยค ป.ธ.๓ - ประโยค ป.ธ.๙ โดยเจ้าประคุณสมเด็จฯ เป็นทั้งเจ้าสำนักเรียนและเป็นครูสอนบาลีประโยค ป.ธ.๔ ของสำนักเรียนและเป็นครูสอนบาลีประโยค ป.ธ.๙ โรงเรียนปริยัติธรรมคณะสงฆ์ส่วนกลาง วัดสามพระยา ที่เจ้าประคุณสมเด็จฯ ได้ตั้งขึ้นมาให้เป็นของคณะสงฆ์สำหรับให้พระภิกษุสามเณรได้มาเรียนรวมกันทั้งในกรุงเทพมหานคร และต่างจังหวัด โดยทำการเปิดสอนเฉพาะประโยค ป.ธ.๗,๘และประโยค ป.ธ.๙

ในปี พ.ศ. ๒๔๘๙-๒๕๐๓ เจ้าประคุณสมเด็จฯ ได้เปิดโรงเรียนสำนักอบรมสงฆ์ วัดสามพระยา (ส.อ.ส) เพื่อให้พระภิกษุสามเณรได้ศึกษาเล่าเรียนทั้งในด้านการปกครอง ด้านการศึกษา ด้านการเผยแผ่ และด้านสาธารณูปการ แต่เป็นที่น่าเสียดายที่โรงเรียนสำนักอบรมสงฆ์ วัดสามพระยา (ส.อ.ส) ได้ยกเลิกไปด้วยเหตุผลบางประการ

มาในสมัยพระพรหมดิลก (เอื้อน หาสธมฺโม ป.ธ. ๙ พ.ศ.๒๕๓๙-ปัจจุบัน) เป็นเจ้าอาวาสรูปปัจจุบัน (ในขณะดำรงสมณศักดิ์ที่พระราชปริยัติบดี) ก็ได้เจริญรอยตามเจ้าประคุณสมเด็จฯ ในการส่งเสริมสนับสนุนให้พระภิกษุสามเณรได้ศึกษาเล่าเรียนพระปริยัติธรรมทั้งแผนกธรรมและแผนกบาลี

โดยเฉพาะในปี พ.ศ.๒๕๓๙-๒๕๔๑ พระพรหมดิลกได้ดำเนินการก่อสร้างและปฏิสังขรณ์กฎีสงฆ์ของวัดสามพระยา สืบต่อจากเจ้าประคุณสมเด็จฯ และเมื่อการก่อสร้างและการปฏิสังขรณ์กฎีสงฆ์เสร็จเรียบร้อยแล้ว พระพรหมดิลก ได้ดำเนินการรับพระภิกษุสามเณรเป็นจำนวนมากเข้ามาศึกษาพระปริยัติธรรมแผนกธรรมและแผนกบาลี เป็นรูปธรรมมากขึ้น พระปริยัติธรรมแผนกธรรมเปิดสอนตั้งแต่นักธรรมชั้นตรีถึงนักธรรมชั้นเอก พระปริยัติธรรมแผนกบาลีเปิดสอนตั้งแต่ชั้นบาลีไวยากรณ์ถึงบาลีประโยค ป.ธ.๙