06/03/2026
Paus Leo XIV:
Vrede vereist nederigheid en moed
Het Vaticaan heeft een van de meest uitgebreide diplomatieke netwerken ter wereld. De Heilige Stoel onderhoudt met ongeveer 180 landen diplomatieke betrekkingen op het niveau van ambassadeurs. Aan het begin van elk jaar ontmoet de Paus ambassadeurs en andere diplomaten. Dit jaar sprak hij met hen over de bijzondere verantwoordelijkheid van diplomaten en staten om escalatie te voorkomen en vast te houden aan dialoog, het recht en moreel leiderschap. Hij stelde: “Oorlog is terug in de mode”, terwijl het fundamentele naoorlogse principe, dat staten geen geweld mogen gebruiken om grenzen te wijzigen, steeds meer wordt ondermijnd. Bijzondere aandacht vroeg hij voor het internationaal humanitair recht. De vernietiging van ziekenhuizen, scholen, energie-infrastructuur en woonwijken noemde hij een ernstige schending. Hij zei: “De Heilige Stoel herhaalt zijn veroordeling van elke betrokkenheid van burgers in militaire acties.” Geen enkel strategisch belang kan volgens de Paus opwegen tegen de bescherming van burgers en de onaantastbaarheid van het menselijk leven. Hij eindigde met een boodschap van hoop. “Als we goed kijken, zien we dat er in onze tijd geen tekort is aan tekenen van moedige hoop, en we moeten die voortdurend ondersteunen”.
Vrede is volgens Paus Leo XIV een “moeilijk en realistisch goed” dat nederigheid, waarheid en vergevingsgezindheid vraagt. Ook reflecteerde paus Leo op de rol van taal in de internationale politiek. Hij sprak van een “verzwakking van woorden”, waarbij begrippen steeds vager worden en taal wordt ingezet als wapen om te misleiden of te stigmatiseren. Zonder een gedeelde betekenis van woorden is echte dialoog onmogelijk, stelde hij, en dreigt communicatie te ontaarden in conflict. In scherpe bewoordingen bekritiseerde hij wat hij een “Orwelliaanse” ontwikkeling noemde: taal die zich inclusief noemt, maar in werkelijkheid mensen uitsluit die niet meegaan in dominante ideologieën. Dit raakt volgens hem rechtstreeks aan de vrijheid van meningsuiting, gewetensvrijheid en religieuze vrijheid. Hij uitte zijn zorg over de toenemende beperkingen van de vrijheid van geweten, ook in democratische samenlevingen en verdedigde het recht op gewetensbezwaren, bijvoorbeeld voor militairen of zorgverleners, en benadrukte dat dit geen vorm van rebellie is, maar trouw aan de eigen morele identiteit. Religieuze vrijheid noemde hij “de eerste van alle mensenrechten”. Hij wees erop dat bijna tweederde van de wereldbevolking te maken heeft met ernstige schendingen daarvan, en dat meer dan 380 miljoen christenen wereldwijd vervolging ondervinden.
Een belangrijk deel van de toespraak was gewijd aan de bescherming van het menselijk leven. Leo XIV bekritiseerde abortus, draagmoederschap en euthanasie, die volgens hem de waardigheid van zowel het leven als de menselijke relaties aantasten. Ook de familie, gebaseerd op de duurzame verbintenis tussen man en vrouw, noemde hij onmisbaar voor een gezonde samenleving. Tegelijk erkende hij de pijnlijke realiteit van gebroken en kwetsbare gezinnen en riep hij staten op tot concrete ondersteuning. De Paus stond uitvoerig stil bij actuele conflicten. Telkens herhaalde hij zijn oproep tot een onmiddellijk staakt-het-vuren, dialoog en rechtvaardige oplossingen. Ook waarschuwde hij voor een nieuwe wapenwedloop, met name op nucleair gebied en het gebruik van kunstmatige intelligentie. Technologie, zo benadrukte hij, vereist ethische regulering en menselijke verantwoordelijkheid.
