23/04/2026
ਮਹੰਤ ਨਰਾਇਣ ਦਾਸ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਅਤੇ ਬਦਚਲਣੀ
ਮਹੰਤ ਨਰਾਇਣ ਦਾਸ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਮਹੰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬਦਨਾਮ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਮਰਯਾਦਾ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ:
ਅਯਾਸ਼ੀ ਅਤੇ ਨਸ਼ਾਖੋਰੀ: ਨਰਾਇਣ ਦਾਸ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਆਮਦਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਨਿੱਜੀ ਅਯਾਸ਼ੀ ਲਈ ਵਰਤਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਸ਼ਰਾਬੀ ਅਤੇ ਕਬਾਬੀ ਸੀ। ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਦੌਰ ਚੱਲਦਾ ਸੀ।
ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਅਨੈਤਿਕ ਕੰਮ: ਇਤਿਹਾਸਕ ਹਵਾਲਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸ ਨੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਰਿਸਰ ਵਿੱਚ ਵੇਸਵਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਚ ਕਰਵਾਏ। ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭੋਗ-ਵਿਲਾਸ ਦਾ ਅੱਡਾ ਬਣਾ ਲਿਆ ਸੀ।
ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੀ ਬੇਅਦਬੀ: ਉਸ ਦੇ ਚੇਲੇ ਅਤੇ ਗੁੰਡੇ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਿੱਖ ਬੀਬੀਆਂ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਨਾਲ ਖੇਡਦੇ ਸਨ। ਕਈ ਅਜਿਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਰਿਪੋਰਟ ਹੋਈਆਂ ਸਨ ਜਿੱਥੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਬਦਸਲੂਕੀ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਪਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਕੂਮਤ ਦੀ ਸ਼ਹਿ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਕੋਈ ਉਸ ਦਾ ਕੁਝ ਵਿਗਾੜ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਸੀ।
ਸਾਕੇ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਅਤੇ ਜ਼ੁਲਮ
ਜਦੋਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ (ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ) ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਫੜਿਆ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਮਹੰਤਾਂ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਨਰਾਇਣ ਦਾਸ ਬੌਖਲਾ ਗਿਆ।
ਹਥਿਆਰਾਂ ਦਾ ਭੰਡਾਰ: ਉਸ ਨੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਬੰਦੂਕਾਂ, ਤਲਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਤੇ ਲੱਕੜਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰ ਲਈਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਲਗਭਗ 400 ਭਾੜੇ ਦੇ ਗੁੰਡੇ ਪਾਲੇ ਹੋਏ ਸਨ।
ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਕਤਲੇਆਮ: 20 ਫਰਵਰੀ 1921 ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਭਾਈ ਲਛਮਣ ਸਿੰਘ ਧਾਰੋਵਾਲੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਜਥਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਮੱਥਾ ਟੇਕਣ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਤਾਂ ਮਹੰਤ ਦੇ ਗੁੰਡਿਆਂ ਨੇ ਅੰਦਰੋਂ ਗੋਲੀਆਂ ਚਲਾ ਦਿੱਤੀਆਂ।
ਦਰਿੰਦਗੀ ਦੀ ਹੱਦ: ਜਦੋਂ ਸਿੰਘ ਗੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਮਹੰਤ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦੇਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਤੇਲ ਪਾ ਕੇ ਜਿਉਂਦੇ-ਜੀਅ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ। ਭਾਈ ਲਛਮਣ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਜੰਡ ਦੇ ਰੁੱਖ ਨਾਲ ਪੁੱਠਾ ਲਟਕਾ ਕੇ ਸਾੜਿਆ ਗਿਆ।
ਅੰਤ ਅਤੇ ਸਜ਼ਾ
ਇਸ ਖ਼ੂਨੀ ਸਾਕੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਹਾਹਾਕਾਰ ਮੱਚ ਗਈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਮਹੰਤ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨੀ ਪਈ।
ਮਹੰਤ ਨਰਾਇਣ ਦਾਸ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ 'ਤੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚੱਲਿਆ।
ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਉਮਰ ਕੈਦ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ।
ਇਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਪੰਥਕ ਕਮੇਟੀ (ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ) ਕੋਲ ਆਇਆ।
ਮਹੰਤ ਨਰਾਇਣ ਦਾਸ ਦਾ ਨਾਂ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਲੇ ਧੱਬੇ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੀ ਆੜ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਦੀ ਸਿਖਰ ਸੀ।
