28/08/2026
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੇਵਾ ਦੇ ਕਾਰਜ
ਤੀਜੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਰੀਤੀਆਂ, ਭੇਦਭਾਵ ਅਤੇ ਵਹਿਮਾਂ-ਭਰਮਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਕੇ ਮਾਨਵਤਾ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕਈ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ:
'ਪਹਿਲੇ ਪੰਗਤ ਪਾਛੈ ਸੰਗਤ' ਦਾ ਨਿਯਮ: ਜਾਤ-ਪਾਤ ਅਤੇ ਊਚ-ਨੀਚ ਦਾ ਭੇਦ ਮਿਟਾਉਣ ਲਈ ਲੰਗਰ ਪ੍ਰਥਾ ਨੂੰ ਲਾਜ਼ਮੀ ਕੀਤਾ। ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਕਬਰ ਅਤੇ ਹਰਿਪੁਰ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਵੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕੋ ਪੰਗਤ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਲੰਗਰ ਛਕਿਆ।
ਸਤੀ ਪ੍ਰਥਾ ਦਾ ਸਖ਼ਤ ਵਿਰੋਧ: ਪਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਿਊਂਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਚਿਖਾ ਵਿੱਚ ਸਾੜਨ ਦੀ ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਪ੍ਰਥਾ ਵਿਰੁੱਧ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾਈ ਅਤੇ ਫ਼ੁਰਮਾਇਆ ਕਿ ਅਸਲ ਸਤੀ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਪਤੀ ਦੇ ਵਿਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸੰਤੋਖ ਤੇ ਸ਼ੀਲ ਵਾਲਾ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰੇ।
ਵਿਧਵਾ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ: ਵਿਧਵਾ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮੁੜ ਵਸੇਬੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਜੀਵਨ ਦੇਣ ਲਈ ਵਿਧਵਾ ਵਿਆਹ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।
ਪਰਦਾ (ਘੁੰਘਟ) ਪ੍ਰਥਾ ਦੀ ਮਨਾਹੀ: ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬੀਬੀਆਂ ਨੂੰ ਘੁੰਘਟ ਕੱਢਣ ਤੋਂ ਵਰਜਿਆ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੇ ਮਾਣ-ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ।
ਬਾਉਲੀ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਉਸਾਰੀ (ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ): ਜਾਤ-ਪਾਤ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋੜਨ ਅਤੇ ਸਭ ਲਈ ਇੱਕੋ ਥਾਂ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਲਈ 84 ਪੌੜੀਆਂ ਵਾਲੀ ਪਵਿੱਤਰ ਬਾਉਲੀ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਈ, ਜਿੱਥੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਭੇਦਭਾਵ ਦੇ ਹਰ ਵਰਗ ਦੇ ਲੋਕ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ।
ਮੰਜੀ ਪ੍ਰਥਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ: ਧਰਮ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ 22 ਮੰਜੀਆਂ (ਕੇਂਦਰ) ਕਾਇਮ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਕਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਬੀਬੀਆਂ (ਜਿਵੇਂ ਮਾਈ ਸੇਵਾਂ ਆਦਿ) ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਕੇ ਇਸਤਰੀ ਜਾਤੀ ਨੂੰ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਦਾ ਹੱਕ ਦਿੱਤਾ।
ਸਰਲ ਸਮਾਜਿਕ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜ: ਜਨਮ, ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਮਰਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਕਰਮਕਾਂਡਾਂ, ਰੋਣ-ਪਿੱਟਣ (ਸਿਆਪਾ) ਅਤੇ ਮਹਿੰਗੇ ਦਿਖਾਵਿਆਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਕੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਓਟ-ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਦਾ ਸਰਲ ਮਾਰਗ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਸ ਤਹਿਤ ਅਨੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ।
