Mesjid Selam Adama 09 /መስጂደ ሰላም አዳማ 09

03/06/2026

“የማይንቀሳቀስ ንብረት (ቤትና መሬት) ሲገዙ ማረጋገጥ ያለብዎት 5 ወሳኝ ነገሮች” ፦ የሕይወት ዘመን ጥሪትዎ በአጭበርባሪዎች እንዳይበላ!
የዓመታት ልፋትና ጥሪትዎን አውጥተው የመሬት ወይም የቤት ግዢ ከመፈጸምዎ በፊት “የባለቤትነት ማረጋገጫ ደብተር (ካርታ)” ማየትዎ ብቻ በቂ ይመስልዎታል? በፍጹም አይደለም! ይህንን ስህተት ከሰሩ ገንዘብዎንም መሬቱንም ሊያጡ ይችላሉ።
በአገራችን የመሬትና የቤት ሽያጭ ከፍተኛ የገንዘብ ዝውውር የሚደረግበት ቢሆንም፣ በዚያው ልክ በርካታ ዜጎች የሚታለሉበትና የሕይወት ዘመን ቁጥባቸውን የሚያጡበት ዋነኛ መስክ ሆኗል። ብዙ ጊዜ ገዢዎች በደላላ ግፊት ወይም “ካርታ አለው” በሚል መተማመን ብቻ ውል ውስጥ ይገባሉ። ነገር ግን መሬት በኢትዮጵያ ሕገ-መንግሥት አንቀጽ 40(3) መሠረት የሕዝብና የመንግሥት ንብረት በመሆኑ፣ እኛ የምንገዛውና የምንሸጠው “የመጠቀም መብትን” (Leasehold/Possession) ብቻ ነው።
ስለሆነም ግዢ ከመፈጸምዎ በፊት የሚከተሉትን 5 ነጥቦች በሕግ ፊት ማረጋገጥ አለብዎት፦
1) የካርታው ትክክለኛነት (Search)፦ ካርታው በእጅዎ ቢኖርም፣ በክፍለ ከተማ ወይም በወረዳ የመሬት ማኔጅመንት ቢሮ በአካል ቀርበው መሬቱ ዕገዳ (Injunction) ያለበት መሆን አለመሆኑን እና ካርታው በሲስተም ውስጥ መኖሩን ማረጋገጥ አለብዎት።
2) የጋራ ንብረትነት (የባልና ሚስት)፦ መሬቱ በባል ወይም በሚስት ስም ብቻ የተመዘገበ ቢሆንም፣ በጋብቻ ጊዜ የተፈራ ከሆነ የሁለቱም የጋራ ንብረት ነው። የትዳር አጋር ሳይስማማና ሳይፈርም የሚደረግ ሽያጭ በሕግ ፊት ፈራሽ (Void) ይሆናል።
3) ክስ ወይም የፍርድ ቤት ዕገዳ፦ መሬቱ ወይም ቤቱ በፍርድ ቤት ክስ ሂደት ላይ ያለ ወይም በዕዳ ምክንያት በባንክ የተያዘ (Mortgage) መሆን አለመሆኑን ማረጋገጥ።
4) የመንግሥት ልማት (የማስተር ፕላን) ስጋት፦ ቦታው ወደፊት ለመንገድ ማስፋፊያ፣ ለፓርክ ወይም ለሌላ የመንግሥት ልማት የተያዘ (አረንጓዴ ቦታ) መሆን አለመሆኑን ከወረዳው ማስተር ፕላን ማረጋገጥ።
5) ሕጋዊ ውል ማረጋገጫ፦ በኢትዮጵያ የፍትሐ ብሔር ሕግ ቁጥር 1723 እና 2877 ላይ በግልጽ እንደተደነገገው፣ ከማይንቀሳቀስ ንብረት (ከቤትና መሬት) ጋር የተያያዙ ማናቸውም ውሎች በሕግ ፊት የጸኑ እንዲሆኑ በግድ በጽሑፍ መደረግና በሕግ ሥልጣን በተሰጠው አካል (በሰነዶች ማረጋገጫና ምዝገባ ኤጀንሲ/ውልና ማስረጃ) ፊት ቀርበው መመዝገብ አለባቸው። የመንደር ውል ወይም በደላላ ፊት የሚደረግ ውል በሕግ ፊት ዋጋ የለውም።ይህንን የሕግ ድንጋጌ ይበልጥ ያጠናከረውና በመላው አገሪቱ ባሉ ፍርድ ቤቶች ላይ አስገዳጅ ሕጋዊ ትርጉም የሰጠው የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት (በመዝገብ ቁጥር 21448 እና መሰል መዛግብት) ላይ የሰጠው ውሳኔ ነው። የሰበር ችሎት ውሳኔው እንደሚያስረዳው፦
“በማይንቀሳቀስ ንብረት ላይ የሚደረግ የሽያጭ ውል በሕግ ሥልጣን በተሰጠው የመንግሥት አካል ፊት ቀርቦ ካልተመዘገበ፣ ውሉ እንደ አልተደረገ (Void) ይቆጠራል። ውሉ ሕጋዊ ውጤት ስለማይኖረውም ገዢው የባለቤትነት መብት እንዲተላለፍለት የመጠየቅ መብት የለውም።
ሰዎች በተደጋጋሚ የሚሰሩት ስህተት፦ "ሰነዱ ዋናው ነው" በሚል በመተማመን ብቻ፣ የመሬት አስተዳደር ቢሮ ሄዶ ሳይንቀሳቀስና ሳይመረምር ሙሉ ገንዘብ መክፈል። አጭበርባሪዎች ከአንድ በላይ "የመጠባበቂያ" ወይም የሐሰት ካርታ አዘጋጅተው በአንድ ጊዜ ለ3 እና 4 ሰው ሊሸጡ እንደሚችሉ አይዘንጉ። በተጨማሪመ “ሻጩ የዋህ ሰው ነው፣ ምስክሮችም አሉን፣ ደረሰኝም ተጻጽፈናል” በሚል መተማመን የውልና ማስረጃ ምዝገባን ማዘግየት ወይም መተው። ሻጩ ከዓመታት በኋላ ዋጋ ሲጨምር ሃሳቡን ቀይሮ “ውሉ በሕግ ፊት አይጸናም፣ መሬቴን/ቤቴን መልሱልኝ” ብሎ ፍርድ ቤት ቢከስዎት፣ ቤቱ ላይ መብት እና ጥቅም አለኝ የሚል 3ኛ ወገን ተከራካሪ ቢከስ ሰበር ችሎት በሰጠው አስገዳጅ ትርጉም መሠረት ንብረቱን ለሻጩ እንዲመልሱ ይገደዳሉ። እርስዎ የሚመለስልዎት የከፈሉት ዋና ገንዘብ ብቻ ሊሆን ይችላል፤ ይህም በዋጋ ንረት ምክንያት የዛሬውን ዋጋ አይተካም።
ተግባራዊ የሕግ ምክር፦ ማንኛውንም የቅድመ-ክፍያ (Advance/Advance Payment) ከመክፈልዎ በፊት ከሻጩ ጋር በመሆን ወደ መሬት አስተዳደር ቢሮ በመሄድ የንብረቱን የነፃነት ማረጋገጫ (Clearance) በጽሑፍ ይጠይቁ። ውል ከመፈጸምዎ በፊት የሕግ ባለሙያ ወይም ጠበቃ ማማከር የሚጠይቀውን አነስተኛ ክፍያ በመፍራት፣ የነገውን ትልቅ ኪሳራ አይጋብዙ።
ይህ መረጃ ዛሬውኑ ለአንድ ቤት ወይም መሬት ለመግዛት ለሚያስብ ወዳጅዎ ሊደርስ ይገባል፤ Share በማድረግ ከትልቅ አደጋ ይታደጓቸው። መሬት ሲገዙ ያጋጠማችሁ ፈታኝ ነገር ካለ በኮሜንት ያካፍሉን።

03/06/2026

Before You Sign on the Dotted Line

"The law protects the careful, not the careless. " ⚖️

Think about it: it takes less than three seconds to write your signature, but a single bad contract can impact your life, business, or finances for years to come.

Too often, people sign agreements out of convenience, pressure, or a false sense of security—only to realize later that they’ve signed away vital rights. Don’t wait for a dispute to happen before you decide to read the fine print.

💡 3 Rules to Protect Yourself:

One signature can change your future. Treat every legal document with the weight it deserves.

Understand your rights before you agree. If a clause sounds confusing or ambiguous, it is a red flag. Never guess what a contract means.

Legal advice costs less than legal problems. Investing in a professional review today saves you from devastating financial and emotional costs tomorrow.

Before you bind yourself to an agreement, ensure your interests are legally secure.
Need expert guidance?

Get clarity before you commit. Reach out to secure your consultation.

💼 Kedir Sultan
Attorney & Consultant at Law

03/06/2026

03/06/2026

"Yeroo Qabeenya Hin Sosochoone (Mana fi Dachii) Bittan Waa 5 Mirkaneeffachuu Qabdu"

Bu'aa dafqa fi qabeenya waggoota hedduu baastanii bittaa dachii ykn mana raawwachuun dura, "Waraqaa Ragaa Abbaa Qabeenyummaa (Kaartaa)" arguu qofti gahaa isinitti fakkaataa? Gonkumaa miti! Yoo dogoggora kana raawwatte mallaqaa kees qabeenyichas dhabuu dandeessa.
Biyya keenya keessatti daldalli qabeenyaaa hin sochonnee (mana fi dachii) sosochii maallaqa guddaa kan keessatti raawwatamu ta'us, gama biraatiin lammiileen hedduun kan itti gowwoomfamanii fi qusannoo jireenya isaanii itti dhaban dirree ijoo ta'eedha. Yeroo baay'ee bittoonni dhiibbaa dalaalaatiin ykn "Kaartaa qaba" amanannaa jedhu qofaan waliigaltee keessa galu. Hata'u malee, dachiin akkaataa Heera Mootummaa Itoophiyaa Keewwata 40(3) tiin qabeenya uummataa fi mootummaa qofa waan ta'eef, nuti kan binnee fi gurgurru "Mirga Fayyadamaa" (Leasehold/Possession) qofa.
Kanaafuu, bittaa raawwachuun dura qabxiiwwan 5 armaan gadii seera duratti mirkaneeffachuu qabdu፦
1) Dhugummaa Kaartaa Mirkaneessuu (Search)
Kaartaan harka keessan jiraatus, qaamaan Waajjira Maanaajimantii Dachii Kifla Katamaa ykn Waajira Bulchiinsa Gandaa (Woreda) keessatti argamuun, dachiin sun daangessamuu/dhorkama (Injunction) kan itti hinkamne ta'uu fi kaartaan sun sirna koompiutaraa (system) keessa jiraachuu isaa mirkaneeffachuu qabdu.
2) Qabeenya Waliinii Ta'uu (Kan Abbaa Warraa fi Haadha Warraa)
Manni/Dachiin sun maqaa abbaa warraa ykn haadha warraa qofaan kan galmaaye ta'us, yeroo gaa'elaa keessatti kan horatame yoo ta'e qabeenya waliinii isaaniiti. Gurgurtaan hiriyaan gaa'elaa walii hin galiin fi mallatteessuu baayen raawwatamu seera duratti diigamaa (Void) ta'a.
3) Himannaa ykn Dhorkaa Mana Murtii (Injunction)
Dachiin ykn manni sun adeemsa falmii mana firdii irra kan jiru ykn sababa liqaatiin baankiin kan qabame (Mortgage) ta'uu fi dhiisuu isaa mirkaneeffachuu.
4) Yaaddoo Misooma Mootummaa (Maastar Pilaanii)
Iddoon sun gara fuulduraatti bal'ina daandiif, paarkiif ykn misooma mootummaa biroof kan qabame (iddoo magariisa / green area) ta'uu fi dhiisuu isaa maastar pilaanii woredaarraa mirkaneeffachuu.
5) Mirkaneessa Waliigaltee Seeraa
Akkaataa Seera H/H/ Itoophiyaa Keewwata 1723 fi 2877 irratti ifatti tumametti, waliigalteen qabeenya hin sosochoone (mana fi dachii) waliin walqabatu kamiyyuu seera duratti ragga'aa akka ta'uuf, dirqama barreeffamaan ta'uu fi qaama seeraan aangoon kennameef (Ejensii Mirkaneessa fi Galmeessa Sanadootaa / Wulna Masreja) duratti dhiyaatee galmaa'uu qaba. Waliigalteen mandaraa ykn fuula dalaalaa duratti taasifamu seera duratti gatii hin qabu.
Tumaa seeraa kana caalaatti kan jabeessee hiika seeraa murtii dirqisisaa Dhaddacha Ij/M/M/W/F (Galmee Lakkoofsa 21448 fi galmeewwan fakkatoo) irratti kenneedha. Akkaataa murteen Dhaddacha Ijbataa n ibsutti፦
“Waliigalteen gurgurtaa qabeenya hin sosochoone irratti taasifamu qaama mootummaa seeraan aangoon kennameef duratti dhiyaatee yoo hin galmaayin, waliigaltichi akka waan hin taasifamnetti (Void) fudhatama. Waliigaltichi bu'aa seeraa waan hin qabneef, bittaan mirgi abbaa qabeenyummaa akka nanna’uuf gaafachuu ni rakkataa.”
Dogoggora Namoonni Deddeebisanii Raawwatan፦
"Sanadichi isa jalqabaati (orjinalaa)" amanannaa jedhu qofaan, gara waajjira bulchiinsa lafatti osoo hin deemin fi osoo hin qoratiin maallaqa guutuu kaffaluu. Saamtonni kaartaa sobaa tokkoo ol qopheessanii yeroo takkatti nama 3 fi 4f gurguruu akka danda'an hin dagatinaa.
Dabalataanis, “Gurguraan nama amanammaadha, ragaalees qabna, ragaa kaffaltiitis barreeffanneerra” amanannaa jedhuun galmeessa ragaa fi waliigaltee tursiisuu ykn dhiisuu. Gurguraan waggoota booda gatiin yeroo dabalu yaada isaa jijjiiree “Waliigalteen seera duratti hin ragga'u, dachii/mana koo naaf deebisaa” jedhee mana murtitti yoo isin himate, ykn qaamni 3ffaan manicharratti mirga fi faayidaa qaba jedhu falmii yoo kaase, hiika dirqisiisaa Dhaddachi ijibataa kenneen qabeenyicha gurguraaf deebisuuf ni dirqamtu. Isiniif kan deebiu maallaqa keessan isa jalqabaa qofa ta'uu danda'a; kun immoo sababa gabaa dabalataatiin (inflation) gatii ammaa hin bakka bu'u.
Gorsa Seeraa Gochaan Argamu፦
Kaffaltii duraa/qabdii (Advance/Advance Payment) kamiyyuu kaffaluun dura, gurguraa waliin ta'uun gara waajjira bulchiinsa dachiitti deemuun waraqaa ragaa qulqullina qabeenyichaa gaafadhaa. Waliigaltee raawwachuun dura ogeessa seeraa ykn abukaatoo mariisisuuf kaffaltii xiqqoo gaafatamtu sodaachuun, kisaaraa guddaa boruu ofitti hin waaminaa.
Odeeffannoon kun har'uma nama jaallattan kan mana ykn dachii bituuf yaadu bira gahuu qaba; Share gochuun balaa guddaa jalaa oolchaa. Dachii yeroo bittan qorannoo ykn qormaata isin mudate yoo jiraate yaada (comment) keessaniin nuun gahaa.