09/06/2026
Mallattoolee Biyyi Diigamuu (State Failure)
Biyyi tokko gara diigamuu yookaan rakkoo cimaatti deemaa jirti jechuun mallattooleen isaanii hedduun ni mul’atu. Isaan keessaa:
Seeraa fi nageenyi dadhabuu – Yakka, saamicha, ajjeechaa fi malaammaltummaan dabalaa deemuu.
1,Tasgabbii mootummaa dhabuu – Walitti bu’iinsi yeroo yerootti uumamu, mootummaa keessatti wal’aansoo aangoo fi mootummaa dadhabuu.
Diinagdeen kufuu – Qaala’iinsi jireenyaa, hojii dhabdummaan, gatiin maallaqaa gadi bu’uu fi hiyyummaan babal’achuu.
2 Tokkummaan hawaasaa laafuu – Walitti bu’iinsi mootummaa, sabaa, amantii yookaan naannoo irratti hundaa’e dabaluu.
Sirni haqaa dadhabuu – Mana murtii bilisaan hojjechuu dhabuu fi haqni walqixa uummataaf kennamuu dhabuu.
3 Tajaajiloonni mootummaa dadhabuu – Barnoota, fayyaa, bishaanii fi ibsaa irratti rakkoon uumamuu.
Godaansi uummataa dabaluu – Namoonni nageenya, hojii fi jireenya gaarii barbaacha biyya isaanii dhiisanii baqachuu.
Malaammaltummaan babal’achuu – Qabeenyi mootummaa saamamuu fi itti gaafatamummaan dhabamuu.
4 Mul’anni biyyaalessaa dhabamuu – Kaayyoon waliinii fi mootummaa tokkoomsu laafachuu.
Kufaatii hafuuraa fi naamusaa – Dhugaa, haqaa, jaalala, amanamummaa fi itti gaafatamummaan hawaasa keessatti gadi bu’uu.
Xumura
Biyyi tokko guyyaa tokko keessatti hin diigamtu. Suuta suuta rakkoolee hafuuraa, hawaasummaa, siyaasaa fi diinagdee irraa kan ka’e ni dadhabdi. Kanaafuu, kadhannaa, haqaa, mootummaa gaarii, tokkummaa fi itti gaafatamummaa lammummaa cimsuun biyya jabeessuuf murteessaadha.Abdii biyyaaf labsuun, namni tokko waan danda’u hundumaa gochuun dirqama lammiilee hundaati. Kufaatii fi rakkoo biyyaatii qofa dubbachuun garuu biyya jaallachuu osoo hin taane, yeroo baay’ee ilaalcha mootummaa fi hawaasa abdii kutachiisu ta’uu danda’a. Lammiin gaariin rakkoo ni arga; garuu furmaata barbaada, abdii ni facaasa, biyya isaa ijaaruufis gahee isaa ni bahata.
Biyya jechuun mootummaa qofa miti; uummata, mootummaa, mootummaa keessaa hojiiwwan, mootummaa alaa walitti qabee dha. Kanaaf, milkaa’ina isheetiif hojii gochuun akkuma dirqama keenya ta’e, rakkoo ishee sirreessuuf furmaata dhiyeessuunis itti gaafatamummaa keenya dha.