27/08/2026
NGẠ QUỶ (PETAS—HUNGRY GHOSTS)?
Ngạ quỷ (peta, tiếng Phạn: preta) là những chúng sinh khốn khổ, bị hành hạ chủ yếu bởi đói và khát. Từ peta đã được dịch là "ma", "ngạ quỷ", "người đã khuất",³⁷¹ hoặc "loài quỷ bị đau khổ".³⁷² Một ngạ quỷ nữ được gọi là petī. Tiếng Phạn có sự phân biệt giữa pitaraḥ, là những linh hồn tổ tiên được tôn kính, và preta, là những con ma bị dày vò. Những khái niệm này phần nào được hợp nhất trong từ peta của tiếng Pāli.³⁷³ Nguồn gốc của từ này, theo từ điển Pāli-Anh, là pa + ī, nghĩa đen là "đã đi trước". Nó cũng có thể liên quan đến từ chỉ "cha", là pitar. Do đó, pettika có nghĩa là "thuộc về cha" và pitāmaha có nghĩa là "thuộc về tổ tiên" (nghĩa đen là "các ông") (MN 82).
Lãnh địa tổ tiên của một người là pettika visaya, thường được sử dụng theo nghĩa bóng để đại diện cho, ví dụ, đối tượng của thiền định trái ngược với thế giới của các giác quan (SN 47:6). Hãy so sánh điều này với pettivisayaṃ có nghĩa là trạng thái tồn tại của một ngạ quỷ.³⁷⁴ Từ peta cũng có thể chỉ đơn giản là người chết, hoặc thậm chí là một xác chết vật lý.
Do đó, Chú giải Trường Bộ Kinh nói rằng "người chết (nghĩa đen là 'những người đã đến lúc') được gọi là peta" (petā nāma kālaṅkatā), (DN-a 32) và một câu kệ từ Kinh Tập đề cập đến một thi thể trên giàn hỏa thiêu là "peta, người đã khuất" (petaṃ kālaṅkataṃ) (Sn 3:8). Xét tất cả những điều này, việc dịch peta là "ma" (ghost) không phải là quá xa so với thực tế. Mặc dù trạng thái là một ngạ quỷ được coi là một cảnh giới tái sinh riêng biệt, một trong năm thú (gati), (DN 33) các ngạ quỷ vẫn có liên hệ với tổ tiên và với người chết.
Như chúng ta sẽ thấy, những mô tả về các ngạ quỷ cá nhân thường miêu tả hình dạng và sự đau khổ của họ có liên quan chặt chẽ đến những hành động trong kiếp sống trước đây của họ khi còn là con người. Họ là những cái bóng khốn khổ, bất lực của những chúng sinh bằng xương bằng thịt đã từng đi trên trái đất.
Mô tả
Các ngạ quỷ cá nhân có hình dạng rất khác nhau, nhưng một số đặc điểm có thể được coi là "bình thường" cho loài chúng sinh này, vì chúng xuất hiện lặp đi lặp lại trong các mô tả. Một ngạ quỷ điển hình thì trần truồng, xấu xí và hôi thối (Pv-a 1:6). Y gầy mòn vì cơn đói kéo dài, gầy gò, với xương sườn và tĩnh mạch nổi rõ (Pv-a 2:1). Họ "đói và khát, sống nhờ vào những món quà của người khác, rất khốn khổ, bị tước đoạt hạnh phúc" (Ud-a 2:8).
Một số mặc quần áo rách rưới, những người khác chỉ được che phủ bởi mái tóc của họ Các ngạ quỷ lang thang tìm kiếm thức ăn, đi hết ngả này đến ngả khác. Sau khi đi lang thang xa, và không tìm thấy gì, Bị đói khát chế ngự, họ lảo đảo và ngã quỵ xuống đất. (Pv 3:1)
Các ngạ quỷ trong một đoạn kinh được cho là có kích thước từ sáu mươi đến tám mươi hattha (thước tay).³⁷⁵ Điều này sẽ khiến họ trở nên khổng lồ theo tiêu chuẩn của con người, cao từ hai mươi bảy đến ba mươi sáu mét. Điều này khó có thể dung hòa với hầu hết các câu chuyện không đề cập đến kích thước của họ trong các cuộc gặp gỡ khác nhau với con người. Các ngạ quỷ luôn ngủ trên lưng, vì họ có quá ít da thịt và máu để có thể duy trì bất kỳ tư thế nào khác (DN-a 16). Họ thường được gọi là "những cư dân khốn khổ của thế giới Diêm vương."³⁷⁶ Họ thường vô hình và đã được nhìn thấy, ví dụ, bởi Tôn giả Mục-kiền-liên chỉ vì ngài sở hữu năng lực thần thông thiên nhãn (dibbacakkhu) (SN-a 19:1).
Tuy nhiên, trong những dịp hiếm hoi, họ được những người bình thường nhìn thấy:
Vị cư sĩ giàu có Soṇa Koṭikaṇṇa đang đi cùng một đoàn thương nhân đến Ujjeni. Một đêm nọ, đoàn dừng lại để nghỉ ngơi trong một khu rừng dễ chịu. Soṇa bị làm phiền bởi nhóm người ồn ào và đã dời chiếu ngủ của mình ra xa một chút, tìm kiếm sự yên tĩnh hơn. Vào buổi sáng, đoàn thương nhân rời đi sớm, quên mất Soṇa, người tỉnh dậy và thấy mình chỉ còn một mình.
Ông vội vã đi xuống con đường, hy vọng đuổi kịp họ. Dưới một gốc cây đa lớn, ông gặp một người đàn ông mập mạp rất xấu xí đang tự xé thịt của mình và ăn. "Ông là ai?" Soṇa hỏi. "Tôi là một ngạ quỷ." "Tại sao ông lại làm điều này?" "Đây là kết quả của nghiệp quá khứ của chính tôi. Tôi đã là một thương gia không trung thực ở thành phố Bhārukaccha, kẻ đã lừa gạt tài sản của người khác. Hơn nữa, khi các vị sa-môn và bà-la-môn đến gần, tôi đã bảo họ hãy đi ăn thịt của chính mình. Vì những hành động này, tôi đã phải chịu đựng sự đau khổ này."
Tiếp tục đi xuống con đường, một lát sau, Soṇa gặp hai cậu bé ngạ quỷ (petadārake) có máu đen chảy ra từ miệng. Khi được hỏi, chúng nói với ông rằng chúng đã từng là những cậu bé ở Bhārukaccha và gia đình chúng sống bằng nghề bán nước hoa. Mẹ của chúng đang đi ra ngoài để cúng dường thực phẩm cho một vị Tỳ-kheo A-la-hán một ngày nọ thì chúng đã mắng nhiếc bà. "Bà đang cho đi tài sản của chúng tôi cho những vị sa-môn này! Cầu cho thức ăn bà cúng dường cho ông ta biến thành máu đen trong miệng ông ta." Vì hành động này, chúng đã được tái sinh vào địa ngục (niraya), và sau khi thoát khỏi đó với một ít nghiệp quả còn sót lại, chúng đã đến trạng thái đau khổ này.
Sau khi có những trải nghiệm này, Soṇa đã phát sinh nỗi sợ hãi về những điều kinh hoàng của luân hồi (saṃsāra) và đã xin Trưởng lão Mahākaccāna cho được xuất gia (pabbāja, lễ xuất gia ban đầu hay thọ giới sa-di vào Tăng đoàn). (Ud-a 5:6)
Koliya, một trong những vị quan của Vua Tần-bà-sa-la (Bimbisāra), cũng đã nhìn thấy một ngạ quỷ:
Ngày xưa có một người thợ săn sống bằng nghề giết hươu trong rừng. Mỗi khi trở về làng quê của mình, ông thường cho trẻ em trong làng những miếng thịt, và một lần, một vài bông hoa.
Khi ông chết, ông được tái sinh làm một ngạ quỷ với một cơ thể xấu xí, dị dạng. Ông trần truồng ngoại trừ một vòng hoa trên trán. Ông không biết đến thức ăn hay đồ uống mà đi, như thể đang mơ, trên mặt sông Hằng, luôn tìm kiếm ngôi làng và họ hàng của mình.
Tại đó, ông đã được Koliya nhìn thấy khi đang trở về bằng thuyền từ một nhiệm vụ của hoàng gia. (Pv-a 3:1)
Rất thường xuyên, sự đau khổ cụ thể mà một ngạ quỷ phải chịu đựng có liên quan trực tiếp đến những hành vi sai trái trước đây của họ:
Ngày xưa có một người địa chủ có một người vợ hiếm muộn. Mong muốn có con trai, ông đã lấy vợ hai. Khi bà có thai, người vợ cả trở nên ghen tuông và đã cho bà uống một loại thuốc để gây sẩy thai. Khi mang thai được hai tháng, máu chảy ra và đứa bé đã mất. Người vợ cả bị nghi ngờ về tội ác này, nhưng khi bị chồng buộc tội, bà đã thề một lời thề gian dối: "Nếu tôi có tội trong việc này, cầu cho tôi phải ăn thịt của chính những đứa con trai của mình."
Kết quả là, sau khi chết, bà được tái sinh làm một nữ ngạ quỷ (petī) với một hình dạng xấu xí và một mùi hôi thối, tanh tưởi. Bà trần truồng và bị ruồi bâu đầy. Mỗi rạng đông, bà sẽ sinh ra năm cậu bé, và lại vào lúc hoàng hôn thêm năm cậu nữa. Trái tim bà bùng cháy và bốc khói vì đói, bà sẽ mỗi lần ăn hết tất cả chúng nhưng ngay cả điều đó cũng không bao giờ đủ. Bà cũng không bao giờ có được thứ gì để uống. (Pv-a 1: 6)
Các cuộc hôn nhân đa thê ở Ấn Độ cổ đại thường là nơi diễn ra những sự cạnh tranh gay gắt giữa các bà vợ. Đoạn trích sau đây là một ví dụ khác. Nó cũng minh họa rõ ràng mối quan hệ giữa nghiệp và quả. (Trong bản gốc, đoạn đối thoại được viết dưới dạng thơ).
Một người địa chủ ở thành Xá-vệ có hai người vợ, Mattā và Tissā. Tissā thì chung thủy, hiền hòa và dễ chịu với chồng. Mattā thì không chung thủy, hay tức giận và lại còn hiếm muộn. Khi Tissā sinh một người con trai, Mattā trở nên thù địch hơn với đối thủ của mình và bắt đầu lăng mạ bà theo nhiều cách khác nhau. Sau khi chết, bà trở thành một nữ ngạ quỷ khốn khổ và xuất hiện trước [Tissā, người sau này đã tái sinh làm một vị thiên nữ].
"Bà trần truồng, xấu xí, đầy tĩnh mạch, gầy mòn với xương sườn lộ ra. Bà là ai, đang đứng ở đó?"
"Tôi là Mattā, bà là Tissā. Chúng ta đã từng là vợ lẽ của nhau. Do nghiệp ác của tôi, tôi đã phải đến thế giới của các ngạ quỷ (petaloka)."
"Tôi đã bạo lực, lăng mạ, ghen tuông và keo kiệt. Vì tôi đã nói lời cay độc với bà, tôi đã phải đến thế giới của các ngạ quỷ."
"Điều này tôi biết. Nhưng tôi muốn hỏi bà một điều khác, tại sao bà lại bị dính đầy bụi bẩn?"
"Một lần thấy bà, vừa tắm xong và trang điểm, đang ngồi nói chuyện vui vẻ với chồng chúng ta, tôi đã nổi giận và ghen tuông. Lấy một nắm bụi bẩn, tôi đã ném nó lên đầu bà. Kết quả của hành động đó, tôi bị dính đầy bụi bẩn."
"Điều này tôi biết. Nhưng tôi muốn hỏi bà một điều khác. Tại sao bà lại bị phủ đầy những vết ghẻ ngứa?"
"Một lần chúng ta đang hái rau trong rừng. Bà lấy các loại cây thuốc, tôi lấy cây kapikacchu.³⁷⁷ Mà bà không biết, tôi đã rắc một ít vào giường của bà. Kết quả của hành động đó, tôi bị phủ đầy những vết ghẻ ngứa."
"Điều này tôi biết. Nhưng tôi muốn hỏi bà một điều khác. Tại sao bà lại trần truồng?"
"Có một buổi họp mặt xã giao của bạn bè và gia đình. Chồng chúng ta đã mời bà, nhưng không mời tôi. Vì vậy, mà bà không biết, tôi đã giấu quần áo của bà. Kết quả của hành động đó, tôi bị trần truồng." (Pv-a 2:3)
Một ví dụ khác:
Tôn giả Mục-kiền-liên một lần nhìn thấy một ngạ quỷ bị chôn đến cổ trong một hầm phân. Ngạ quỷ kể lại câu chuyện của mình. "Tôi đã là một gia chủ đã hỗ trợ một vị Tỳ-kheo có phẩm hạnh xấu. Vị Tỳ-kheo này tham lam và ích kỷ; ông ta dính mắc vào gia đình tôi và ghen tị với các vị Tỳ-kheo khác. Nghe lời ông ta, tôi cũng bắt đầu lăng mạ các vị Tỳ-kheo tốt. Kết quả của việc đó, tôi là một ngạ quỷ trong một hầm phân."
Tôn giả Mục-kiền-liên hỏi ông ta rằng vị Tỳ-kheo ác tâm đó đã ra sao. "Tôi đang đứng trên đầu ông ta. Thức ăn của tôi là những gì người khác thải ra; vị Tỳ-kheo đó sống bằng những gì tôi thải ra." (Pv-a 4:8)
Hầu hết các mô tả về ngạ quỷ đều miêu tả họ ở dạng ít nhiều giống con người, mặc dù thường là đáng sợ và xấu xí. Trong một vài trường hợp, họ có các đặc điểm của động vật. Ví dụ, chúng ta được kể về một ngạ quỷ-rắn có đầu người và thân rắn, (Dhp-a 5:12) và về một ngạ quỷ-lợn có đầu người trên thân lợn (Dhp-a 20: 6). Trong một trường hợp, chúng ta nghe về một con vật thực sự được tái sinh làm một ngạ quỷ:
Một thời, Tôn giả Mục-kiền-liên nhìn thấy một ngạ quỷ-quạ có thân hình lớn bằng hai mươi lăm do tuần (yojana) đang phải chịu đau khổ trên núi Linh Thứu (Gijjhakūṭa). Khi được hỏi nghiệp gì đã khiến mình có được thân hình này, ngạ quỷ giải thích rằng mình đã là một con quạ vào thời của Đức Phật Ca-diếp (Kassapa) và đã ăn trộm ba miếng từ một mâm cúng dường. Kết quả là, nó đã được tái sinh vào địa ngục A-tỳ (Avīci) và sau khi thoát khỏi đó với nghiệp còn sót lại, đã mang hình dạng của một ngạ quỷ-quạ. (Dhp-a 5: 12)
Trong các câu chuyện, các ngạ quỷ thường quá bất lực để có thể làm hại con người, mặc dù vẻ ngoài kinh hoàng của họ. Tuy nhiên, ở một nơi, có nói rằng họ có một hơi thở độc có thể gây bệnh (Jāt 510).
Chú thích:
³⁷¹ H.S. Gehman.
³⁷² Tỳ-kheo Bodhi.
³⁷³ Mục từ "peta" trong PED, xem thêm bản dịch của Tỳ-kheo Bodhi về Tăng Chi Bộ Kinh, NDB, ghi chú 2169.
³⁷⁴ Xem SN 25:1 là một trong rất nhiều trường hợp.
³⁷⁵ DN-a 15. Một hattha là khoảng cách từ khuỷu tay đến đầu ngón tay, khoảng mười sáu inch (khoảng 40 cm).
³⁷⁶ duggato yamalokiko—bản dịch của Gehman.
³⁷⁷ Mucuna pruriens theo PED, một loại cây đậu gây ngứa.
PUNNADHAMMO MAHĀTHERO
THE BUDDHIST COSMOS:
A Comprehensive Survey of the Early Buddhist Worldview, according to Theravāda and Sarvāstivāda sources
